Het interbellum: Voorspel Tweede Wereldoorlog

Adolf Hitler was nog maar twee jaar aan de macht toen hij aan de voorwaarden van het Verdrag van Versailles begon te knabbelen. In maart 1935 keerde hij zich tegen de clausules betreffende de Duitse ontwapening. Een jaar daarna bezette hij het gedemilitariseerde Rijnland opnieuw. Frankrijk en Engeland namen geen tegenmaatregelen. Hun angst voor een nieuwe oorlog was zo groot, dat de Duitse annexatie van Oostenrijk oogluikend werd toegestaan en Tsjechoslowakije werd verkwanseld .

De 'Anschluss' met Oostenrijk

In 1938 kondigde Adolf Hitler aan dat hij alle Duits sprekende volken buiten zijn 'Reich' zou 'beschermen' in het kader van zijn 'Heim-ins-Reich-Politiek'. Zijn eerste doelwit was Oostenrijk, met een Duits sprekende bevolking van meer dan 6 miljoen. Schuschnigg, de Oostenrijkse kanselier, werd door de Führer ontboden in diens villa Berghof op de Obersalzberg bij Berchtesgaden en kreeg de opdracht de Oostenrijkse regering zó te reorganiseren dat er nazi's in het kabinet zitting zouden hebben. Schuschnigg weigerde en organiseerde een referendum in Oostenrijk. Hitler reageerde hier snel op met een medogenloosheid waaruit niet alleen zijn eigen toenemende macht, maar ook zijn ware bedoelingen bleken. Op 12 maart 1938 trokken Duitse troepen Oostenrijk binnen. Nog vóór men het goed besefte was het land al door Duitsland geannexeerd. Bij de daarop volgende volksraadpleging werd, met de bekende nazi-brutaliteit, beweerd dat 99¾% van de bevolking vóór de 'Anschluss' (aansluiting bij Duitsland) had gestemd.

Spanningen rond Sudetenland

Hitlers weidse plannen begonnen duidelijk te worden. Het lag voor de hand dat Tsjechoslowakije, dat nu aan drie kanten door Duitsland begrensd werd, het volgende slachtoffer zou worden (zie kaart links). In dit land bevonden zich 3½ miljoen Sudetenduitsers die Hitler zou willen 'beschermen' . De voorbereidingen voor de overname van Tsjechoslowakije waren al getroffen in de vorm van een propagandacampagne -van de 'meesterhand' van Goebbels- waarbij de Tsjechen beschuldigd werden van zogenaamde wreedheden tegenover de Duits sprekende inwoners van Sudetenland. Nu pas werd heel Europa gealarmeerd. Zowel Frankrijk als Rusland hadden door een verdrag verplichtingen tegenover Tsjechoslowakije. Toen Duitsland steeds grotere eisen begon te stellen gingen Tsjechoslowakije en Frankrijk tot mobilisatie van hun legers over. Het werd een zomer in 1938 waarin heel Europa de adem inhield.

Duitse eisen verscherpt

Ofschoon Engeland te kennen had gegeven dat Duitsland er niet op mocht rekenen dat de Britten in geval van een crisis zich afzijdig zouden houden, geloofde eerste minister Chamberlain nog altijd dat er een vreedzame oplossing kon worden gevonden. Hij besloot tot een persoonlijke bespreking met Hitler. Daardoor vloog hij naar Berchtesgaden, waar de Führer hem duidelijk maakte dat hij bereid was tot oorlog over te gaan als er niet aan zijn eisen tot 'zelfbeschikkingsrecht' voor de Sudetenduitsers werd voldaan (zie foto inleiding). Aangezien hij beloofde dat hij Tsjechoslowakije niet zou aanvallen als men aan zijn wensen gehoor gaf, drongen Frankrijk en Engeland er bij de Tsjechen op aan om toe te geven. Maar toen de Britse premier Hitler een week later voor de tweede maal ontmoette in Bad Godesberg, kwam hij tot de ontdekking dat de Führer zijn eisen opnieuw had verscherpt. Hitler stond er nu op dat iedere minderheidsgroep in Tsjechoslowakije zelfbeschikkingsrecht zou krijgen en dat de Duitse troepen moesten toezien op de uitvoering van de verdeling. Hevig verontwaardigd brak Chamberlain de besprekingen af en keerde naar Londen terug. Hier begon men ogenblikkelijk met voorbereidingen tot de oorlog.

Het 'verraad' van München

In de daarop volgende week deed president Roosevelt van de VS echter een beroep op Hitler om de conferentie alsnog voort te zetten. De Führer, hiertoe aangespoord door de Italiaanse dictator Mussolini, stemde toe in een ontmoeting in München op 29 september 1939. Op de conferentie waren aanwezig: Hitler, Mussolini, de Franse premier Daladier en Chamberlain. Het gaf overigens wel te denken dat er geen Tsjechische gedelegeerde aanwezig was. Tijdens deze conferentie kreeg Hitler bijna in alles zijn zin. Chamberlain geloofde bij zijn terugkeer in Londen dat het 'peace in our time' was en toonde een opgeluchte en juichende menigte het door Hitler getekende vredesverdrag. (Nog geen jaar later bleek dit een waardeloos stuk papier te zijn). Binnen 48 uur begonnen Duitse troepen Sudetenland binnen te trekken, waarbij 26.000 km² Tsjechisch gebied bezet werd. Bij het Verdrag van München hadden Engeland en Frankrijk op zich genomen de nieuwe grenzen van Tsjechoslowakije te waarborgen in geval van agressie. Zes maanden later, op 'uitnodiging' van de Tsjechische president, die naar Berlijn ontboden was, bezette Duitsland heel Tsjechoslowakije. Door het Verdrag van München waren twee belangrijke punten zeer duidelijk geworden. Ten eerste bleek hoe wanhopig Engeland en Frankrijk waren om ten koste van alles een oorlog te vermijden. Ten tweede was nu wel aan het licht gekomen hoe uitermate onbetrouwbaar Hitlers beloftes waren.