Geschiedenis Jodendom 13: Ontstaan van de Talmoed

Onder keizer Hadrianus was het Joodse leven in Palestina bijna voorbij. Maar na zijn dood hervatten de Farizeeën hun activiteiten, hoofdzakelijk in Galilea. Er werd een nieuw Sanhedrin gesticht in Oesja o.l.v. Rabbijn Simon ben Gamliël. Onder zijn opvolger Jehoeda ha Nassi bereikte het Sanhedrin het hoogtepunt. De Misjna werd er voltooid. Deze droeg bij tot de standaardisatie van de wet. De Misjna vond haar definitieve neerslag in de Gemara. Beiden vormen de Talmoed.

Misjna

De Misjna is in het Hebreeuws geschreven maar wijkt af van het Bijbels Hebreeuws. Er zijn 6 delen (sedariem). Elk deel bestaat uit 63 traktaten (masechot). En deze traktaten zijn weer onderverdeeld in hoofdstukken (perakiem). De zes delen zijn:

1. Zeraiem (veldvruchten): Bijbelse voorschriften m.b.t. de rechten van de armen, priesters en levieten op de opbrengst van de oogst en bepalingen m.b.t. de landbouw;
2. Moëd (hoogtijd): Wetten voor sjabbat, feestdagen en vastendagen en regels voor de Joodse kalender;
3. Nasjiem (vrouwen): huwelijks- en scheidingswetten;
4. Nezihiem (schade, letsel, belediging): Joods civiel recht en proces- en strafrecht. Het bevat de Spreuken der Vaderen (Pirké Awot);
5. Kodasjiem (heilige zaken): bepalingen over de offerdienst in de Tempel;
6. Toharot (reinheid): rituele reinheid en onreinheid.

De Misjna kreeg gezag dat slechts door de Schriftelijke Tora overtroffen werd.

Na de dood van Jehoeda werd het leven voor de Joden in Palestina steeds zwaarder. Men trok naar Babylonië. Daar werden academies opgericht door Abba Arika (175-247) en Samuël (180-250). later werd een derde school opgericht door Jehoeda ben Ezechiël. De Misjna werd onderwezen door amoraiem (sprekers). Dit werd woord voor woord gedaan waarbij de inhoud geïnterpreteerd werd en discussies werden gehouden om schijnbare tegenstellingen te verzoenen. Er bestond nog veel aanvullend materiaal dat rabbijn Jehoeda niet had opgenomen in de Misjna. Tevens waren er nog de mondelinge tradities in de vorm van Midrasjiem uit de school van o.a. Akiba en Ismaël.

De intellectuele werkzaamheid duurde eeuwen en vond haar neerslag in de Gemara (voltooiing). De Gemara en de Misjna werden de Talmoed genoemd. Er kwamen twee versies: de Palestijnse en de Babylonische Talmoed.

Talmoed

halachisch en aggadisch
De Talmoed is oorspronkelijk halachisch (wettelijk) van aard, maar er sloop ook aggadisch materiaal binnen: ethiek, wereldse wijsheid, historische verhalen, legendes, Israëls toekomst, messiaanse verlossing. Bovendien bevat de Talmoed andere onderwerpen zoals geometrie, geneeskunst, astronomie, fysiologie, botanie, etc. Alles om hart en ziel te versterken.

De Palestijnse en Babylonische Talmoed hebben een verschillende keuze van onderwerpen, methode, bouw en taal.

Palestijnse Talmoed
De Palestijnse Talmoed is geschreven in het West-Aramees. Grondlegger was rabbijn Jochanan ben Nappacha, leerling van Nassi. Er zitten vele gebreken in de Palestijnse Talmoed als gevolg van de vervolgingen door christenen. Toch is het belangrijk o.a. vanwege de enorme hoeveelheid inlichtingen over Palestina.

Babylonische Talmoed
De Babylonische Talmoed is geschreven in het Oost-Aramees-dialect. Het geeft de discussies over de Misjna van rabbijn Jehoeda weer. In Babylonië was wel vrijheid en een grote mate van autonomie. De Joodse academies bloeiden en het intellectuele denkwerk was hoog. De Palestijnse Talmoed werd systematisch, tekstueel en inhoudelijk overtroffen. Toch was er ook contact met Palestina en kwamen uitspraken van Palestijnse amoraiem in de Babylonische Talmoed terecht. Ook is er veel aggadah te vinden in de Babylonische Talmoed.

Voltooiing Talmoed
Iedere generatie besprak en interpreteerde de opvattingen en beslissingen van vorige generaties. Het materiaal aan mondelinge tradities moest op den duur geredigeerd worden en in overeenstemming gebracht met de verschillende traktaten van de Misjna. Met Rabbijn Rabina, de laatste amorai, werd de Talmoed voltooid.

Vervolgingen
In Palestina werden de academies gesloten vanwege vervolgingen door christenen. Dit was negatief voor de halachische activiteit, maar er kwam meer belangstelling voor aggada waarin de Joodse bevolking troost zocht. Dit leidde tot de samenstelling van aggadische compendia: midrasjiem. Je hebt de Midrasj Rabba, de Tanchanoem Midrasjiem (beide eerste categorie). Tot de tweede categorie behoort Pesikta Midrasjiem.
Ook de Joden in Babylonië werden nu vervolgd door Jezdegerd II (438-457) en later door Firoez (459-486). Er kwamen saboraiem als opvolgers als opvolgers van de amoraiem. Deze bediscussieerden de uitspraken van de amoraiem en maakten toevoegingen aan de Talmoed.

samenbindende factor
De invloed van de Joodse centra in Palestina en Babylonië nam nu af. De Talmoed werd de samenbindende kracht van het Joodse volk dat overal verspreid leefde. Het zorgde voor de voorgeschreven normen en gedragsregels. Het vormt nog steeds de kern van het hedendaagse Jodendom.

Meer informatie in onze special: Geschiedenis Jodendom: Van Abraham tot Talmoed.
Meer informatie over de Talmoed is te lezen in de special: De geschiedenis en inhoud van de Talmoed - een introductie.