De oorsprong van de Ku Klux Klan

De blanke racistische beweging Ku Klux Klan werd in 1866 opgericht uit onvrede met de afschaffing van de slavernij tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog. Het Zuiden van de VS profiteerde het meest van de goedkope zwarte arbeidskrachten in de katoenplantages. De KKK begon als een soort gezelligheidsvereniging, maar ontpopte zich al gauw tot een openlijke terreurorganisatie tegen de zwarte bevolking. Na een wettelijk verbod in 1887 bleven plaatselijke KKK-groepjes heimelijk actief.

De slavernij

In de tweede helft van de 19e eeuw bestond er nog slavernij in de Verenigde Staten: zwarten die uit Afrika werden geroofd -daar speelden Nederlandse slavenhandelaren trouwens een belangrijke rol in- moesten in de zuidelijke staten vooral op de katoenplantages werken: zonder loon, slechte behuisd en vaak onmenselijk behandeld. In 1852 verscheen Harriet Beecher Stowe's boek: De Negerhut van Ook Tom. Het beschreef de slechte behandeling van de zwarte slaven en het was de eerste Amerikaanse roman met een zwarte slaaf in de hoofdrol. Het boek werd onmiddellijk een succes, hoewel men in het zuiden probeerde het uit de winkels te weren. Uncle Tom's Cabin sprak het geweten van miljoenen Amerikanen aan en langzamerhand kreeg men sympathie voor de slaven, vooral in het noorden van de VS. En zo ontstond er rond 1860 een steeds hoger oplopend verschil van mening tussen het Noorden en het Zuiden, een conflict dat allang sluimerde. Het Noorden wilde afschaffing van de slavernij, het Zuiden was daar fel tegen.

Na de Burgeroorlog

Het geschil liep zo hoog op dat het Zuiden, de Confederatie zich van het Noorden, de Unie, afscheidde, een eigen president koos en er in 1861 een burgeroorlog uitbrak die tot 1865 zou duren. Na vele veldslagen en honderdduizenden slachtoffers gaf het Zuiden zich over aan het Noorden. Na de Amerikaanse Burgeroorlog volgde een tijdvak die Reconstructie werd genoemd en die tot 1877 zou duren. In die periode begon de wederopbouw van het Zuiden en werden de contouren zichtbaar van de huidige Verenigde Staten. De afschaffing van de slavernij door president Abraham Lincoln in 1863 ontmoette echter nog steeds felle tegenstand in het Zuiden, maar de zwarte bevolking was nu vrij en kon gaan en staan waar ze wilde. In feite waren de zwarten alleen nog maar in naam gelijk aan de blanken, maar in het Zuiden werden ze nog steeds als een inferieur ras behandeld.

Een gezelligheidsvereniging

In mei 1866 richtten zes jonge voormalige officieren van de Confederatie in Pulaski in de staat Tennessee uit pure verveling een clubje op. Eén van de leden stelde voor deze gezelligheidsvereniging 'Kuklos ' te noemen, het Griekse woord voor 'kring' in de betekenis van 'club'. Een ander kwam op het idee om dat woord in tweeën te splitsen: Ku Klos. Klos werd al gauw Klux. Met de toevoeging Klan van het Schotse woord 'clan' voor broederschap -de officieren waren vooral van Schotse afkomst- ontstond na enige tijd de definitieve naam: Ku Klux Klan. De clubleden verzonnen allerlei rituelen om hun bijeenkomsten een geheimzinnig tintje te geven en bedachten ook een soort uniform: maskers, hoge, witte puntmutsen en lange witte gewaden. Ze organiseerden nachtelijke spooktochten door de omgeving waarbij ze de bijgelovige zwarte bevolking de stuipen op het lijf joegen. En dat was koren op de molen van de Klan-leden: ook bij hen leefde de angst voor de bedreiging die de bevrijde zwarte slaven konden veroorzaken. Zo ontstond het racistisch karakter van het clubje, dat al gauw tot een serieuze beweging uitgroeide. Geheimhouding was verplicht binnen de Klan en de nachtelijke spooktochten werden uitgebreid. De beweging probeerde het racisme in de zuidelijke staten te herstellen.

De oprichting en rituelen van de Ku Klux Klan

In 1867 vond in Nashville Tennessee de officiële oprichtingsvergadering plaats met een bestuur en allerlei voorschriften. Zo ontstond The invisible empire of the Ku Klux Klan, dat uiteindelijk alle staten van de Confederatie moest omvatten. De voorzitter werd generaal Nathan Bedford Forest, een voormalige cavalerie-officier van de strijdkrachten van de Confederatie tijdens de Burgeroorlog. Hij kreeg de titel Imperial Wizard, Keizerlijke Tovenaar. De verschillende staten werden Koninkrijken genoemd, bestuurd door Grote Draken en weer onderverdeeld in counties, een soort gemeenten met Grote Titanen aan het hoofd. Tenslotte werden er Schuilhoeken gevormd, kleine groepjes die afzonderlijk gingen opereren. Hun aanvoerder werd Grote Cycloop genoemd naar de mythologische reus met één oog midden op zijn voorhoofd. De uitrusting van de Klan-leden werd eveneens vastgesteld: een wit masker, vanwege het geheime karakter van de KKK, een hoge puntmuts, die de drager groter moest doen lijken (en die was overgenomen van de hoofddeksels van de ketters uit de Middeleeuwen die in Spanje en Portugal werden verbrand) en een lang gewaad dat afschrikwekkend moest werken. Ook diende die vermomming om herkenning door de federale politie te voorkomen. De Klan-leden waren gewapend met vuur-, steek- en slagwapens. Met een fluitje communiceerden ze volgens een afgesproken code met elkaar. Er werd zelfs een soort eigen taal ontwikkeld, een verbasterde vorm van het Engels, dat ook bijdroeg tot het mystieke karakter van het genootschap.

De terreur van de KKK

Op de oprichtingsvergadering in Nashville werden mooie doelstellingen vastgesteld over 'ridderlijk gedrag, edelmoedigheid, mannelijkheid en vaderlandsliefde'. Maar in daden bleek al gauw de ware aard van het geheimzinnige genootschap. Het begon met brandstichting van eigendommen van zwarten en joden, het door teer en daarna door veren rollen van zwarten, het willekeurig mishandelen en zelfs ophangen van zwarten -vooral als ze op een 'overtreding' waren betrapt- en het verkrachten van hun vrouwen. Zo oefende de organisatie een waar schrikbewind uit onder de zwarte bevolking van de zuidelijke staten. Lynchpartijen waren aan de orde van de dag. Het bekende symbool van een brandend kruis, de fiery cross om angst aan te jagen bestond nog niet en werd pas in de 20e eeuw geïntroduceerd door de tweede Klan om hun bijeenkomsten op te fleuren. Na de Tweede Wereldoorlog wordt het sporadisch gebruikt om mensen te intimideren.

Het einde van de eerste Ku Klux Klan

Toch zou deze eerste versie van de KKK niet lang bestaan. In het noorden van de VS was men bang dat de Klan een nieuwe burgeroorlog wilde ontketenen. Een onderzoekscommissie van het Congres bevestigde in 1871 de terreur van de KKK tegen de zwarte bevolking. Klan-leider Nathan Bedford Forest was zo geschrokken van de weerzin uit het noorden tegen zijn beweging, dat hij al in 1869 de Ku Klux Klan had opgeheven. President Ulysses S. Grant -die zelf tijdens Burgeroorlog het leger van de noordelijke Unie had geleid- stelde in 1871 de wet die bescherming tegen willekeurige arrestaties bood, in South Carolina buiten werking. Het gaf de federale (landelijke) overheid de macht om ordeverstoringen met harde hand te bestrijden en strenge straffen aan terroristische organisaties op te leggen. Het gevolg was dat duizenden Klan-leden werden gearresteerd en velen veroordeeld. In 1887 werd de Ku Klux Klan officieel verboden. Het betekende niet het einde van het genootschap. Plaatselijke KKK-groeperingen bleven gewoon bestaan, alleen nóg meer in het geheim dan voorheen. Het lukte ze bijvoorbeeld om met bedreigingen zwarte kiezers ervan te weerhouden te gaan stemmen. Dat betekende dat de voorstanders van rassenscheiding in veel zuidelijke staten aan de macht bleven, alsof er niets gebeurd was.

Dit artikel is het eerste deel van de special De Ku Klux Klan.