De opleving van de KKK begin 20e eeuw

De Ku Klux Klan als grote, overkoepelende organisatie bestond dus niet meer. De terreur verdween daarmee grotendeels met af en toe nog incidenten die bewezen dat het gedachtengoed nog niet was uitgeroeid. Het zou tot 1915 duren voordat de Klan zijn kop weer opstak met de première van een omstreden film. Na de Eerste Wereldoorlog zorgde een aanwakkerend nationalisme in de VS voor een opleving van de KKK. Een hoge belastingheffing tijdens de Tweede Wereldoorlog werd echter fataal voor de Klan.

Opschudding na filmpremière in 1915

In 1915 werd de (stomme) film A Birth of A Nation uitgebracht. De maker van de film. D.W. Griffith, zoon van een ex-kolonel van de Confederatie, wilde met de film aantonen dat avonturiers uit het Noorden en zuidelijke 'overlopers' de zwarte bevolking tegen de blanken opruiden. Voor het filmscenario had hij gebruik gemaakt van de omstreden roman 'The Clansman' (De Klan-genoot) van de ex-Baptistendominee Thomas Dixon, waarin een geschiedenis van de KKK'ers werd beschreven die blanke vrouwen heldhaftig tegen de 'smerige zwarten' beschermden. Het boek vertoonde alle trekken van racisme en vreemdelingenhaat. Er werd in 1906 al een toneelstuk opgevoerd gebaseerd op deze roman, maar dat trok weinig belangstelling. Dat deed de film daarentegen wel. De film suggereerde hoe de Ku Klux Klan orde op zaken had gesteld in het Zuiden en de blanken tegen de terreur van de zwarten had beschermd. Omdat de filmindustrie nog maar in de kinderschoenen stond was het publiek erg gevoelig voor verhalen met bewegende beelden. Griffith, wetende dat zijn film omstreden was en misschien verboden zou kunnen worden, liet hem eerst zien aan zijn oude studiegenoot en president van de VS, Woodrow Wilson. Deze, een zuiderling van geboorte, gaf zijn goedkeuring. Dat maakte de weg vrij voor verdere vertoning. De storm van verontwaardiging die in het Noorden losbarstte had weinig effect. In het Zuiden werd de film natuurlijk met groot enthousiasme ontvangen. Men liet overal waar de film werd vertoond een stoet ruiters in de witte KKK-gewaden op gemaskerde paarden rondrijden. In deze periode werd ook het KKK- logo (zie afbeelding inleiding) geïntroduceerd. Het symboliseert de blanke christelijke overtuiging van de organisatie. De cirkel verwijst naar verbondenheid en strijd, terwijl de rode druppel staat voor het vergoten bloed van Jezus Christus aan het kruis.

Oprichting van de tweede Klan

Het is bijna zeker dat deze film een grote rol heeft gespeeld bij de oprichting van de tweede Ku Klux Klan. Een zekere William Joseph Simmons constateerde dat de rassenhaat in het Zuiden de kop weer opstak en zag zijn kans schoon. Hij was minister geweest en had een onbedwingbare drang een eigen vereniging op te richten. Gezien zijn zuidelijke afkomst en zijn vooroordelen tegen de zwarte bevolking lag zijn keuze voor de hand: op een nacht in oktober 1915 klom Simmons met 15 gelijkgestemden naar de top van de Stone Mountain, een kale granieten rots bij Atlanta in de staat Georgia, tegenwoordig een toeristische trekpleister. Daar had hij een stenen altaar gebouwd, waarop hij plechtig de Amerikaanse vlag, een zwaard, de bijbel en een veldfles met wijwater neerlegde. Symbolen waar de leden gek op waren. Er vond een vergadering plaats waarbij de nieuwe organisatie werd opgericht en een houten kruis verbrand als onschuldig symbool van hun protestantse achtergrond. In tegenstelling tot de latere Klans, gebruikte deze tweede Klan het brandende kruis ('fiery cross') dus niet om lynchpartijen aan te kondigen of om mensen te terroriseren. Simmons wilde de nieuwe club eerst The Clansmen (De Klan-genoten) noemen, maar omdat die naam al bleek te bestaan, keerde hij toch terug naar de oorspronkelijke naam van de Ku Klux Klan met de officiële benaming van Het Onzichtbare Rijk van de Ku Klux Klan. En het ging ditmaal niet alleen tegen de 'niggers' (zwarten), maar ook tegen de joden, rooms-katholieken, in het buitenland geboren blanken, kortom: tegen iedereen die niet zuiver blank, niet protestants en niet Amerikaans van oorsprong was.

Successen in de jaren '20

De Eerste Wereldoorlog was inmiddels uitgebroken en Amerika stond stijf van het nationalisme en patriottisme. De nieuwe Klan kwam in deze periode niet goed van de grond, hoewel er in de vijf jaar na de oprichting meer dan 300 zwarten werden gelyncht. Toch bleef de tweede Klan voorlopig een organisatie met niet meer dan 5000 leden, voornamelijk in de staat Georgia. Pas na de Eerste Wereldoorlog nam de populariteit toe. Dit kwam vooral door de slimme reclamecampagne van Edward Y. Clarke en Elizabeth Tyler om leden voor de KKK te werven. Het land was na de oorlog rijp voor de nationalistische en racistische denkbeelden van de Klan. De publiekscampagne zorgde voor vier tot vijf miljoen betalende leden rond 1925. Onder hen ook invloedrijke mensen, intellectuelen en Amerikanen uit de hogere sociale klasse. De Ku Klux Klan was machtiger dan ooit en liet dat duidelijk merken: in 1925 vond er een massale optocht van de Klan in vol ornaat plaats voor het Witte Huis in Washington (zie afbeelding rechts). De organisatie had nu sleutelfiguren in de regeringen van diverse staten en zelfs gouverneurs en senatoren. Politieke macht was nu het belangrijkste punt voor de KKK. Ze maakten er goed gebruik, liever gezegd, misbruik van. Mensen die niet het goede (blanke) ras of geloof of de goede afkomst hadden, of die er andere opvattingen op nahielden dan de Klan, werden geïntimideerd, gemolesteerd of zelfs vermoord.

Het einde van de tweede Klan

Het geweld en de terreur keerden zich langzaam tegen de KKK, ook al doordat de welvaart toenam. De arrestatie en veroordeling wegens verkrachting, verminking en de moord op een jonge lerares die het analfabetisme onder de zwarte bevolking aanpakte door David C. Stephenson, de Grote Draak van Indiana, veroorzaakte veel opschudding. Bovendien kwamen er binnen de club zelf veel ongeregeldheden voor, zoals Klan-bazen die de kas plunderden. Ook ontdekten steeds meer Klan-leden dat de organisatie slechts in naam uit moraalridders bestond. Steeds meer leden haakten af. Een laatste opleving vond plaats toen in 1928 de katholiek Alfred E. Smith kandidaat was voor het Amerikaanse presidentschap. De Ku Klux Klan kwam daar tegen in het geweer en vond daarbij heel wat medestanders. Maar die campagne bracht de beweging financieel aan de rand van de afgrond en mede door de economische recessie begin jaren '30 verminderde het ledental drastisch en naderde het einde van de tweede Klan.

Hoewel er, vooral in het diepe Zuiden nog kleine, fanatieke groepjes overbleven, had de beweging z'n betekenis verloren. Bovendien voerde de FBI de activiteiten op om een aantal medogenloze Klanleden op te sporen, aan te klagen en te veroordeeld te krijgen, waarmee de laatste restjes langzamerhand onzichtbaar werden. Rond 1930 was de beweging in feite verdwenen. In 1944 kwam de genadeklap toen de KKK een navordering van de belastingdienst van 685.000 dollar (naar huidige maatstaven miljoenen euro's) niet kon betalen. De leiding van de Klan ontbond de organisatie onmiddellijk en werd failliet verklaard om rechtzaken te voorkomen.

Dit artikel is het tweede deel van de special De Ku Klux Klan.