Modern Israël 1: Oorsprong Politiek Zionisme in Oost-Europa

Dat het Politiek Zionisme haar oorsprong had in Oost-Europa en niet in West-Europa werd veroorzaakt door het feit dat in het Westen de Joden te maken kregen met de Verlichting en hierdoor burgerrechten kregen. In Oost-Europa was zulks niet het geval en was de hunkering naar vrijheid in een eigen staat veel groter waardoor hier het Politiek Zionisme ontstond (hoewel de religieuze Joden dat liever zagen met de komst van de Messias).

Burgerrechten voor Joden in Frankrijk (en West-Europa)

Op 9 februari 1807 kwamen Joodse Rabbijnen bijeen. Het waren 71 man die de moderne versie van de Sanhedrin vormden. Het nieuwe Sanhedrin was op bevel van Napoleon Bonaparte opgericht. Hij wilde dat de Joden de verantwoordelijkheid van het burgerschap op zich namen op de traditionele Joodse manier.

In 1791 emancipeerden de Joden in Frankrijk. Dit was te danken aan de opkomst van het rationalisme (niet vanwege tolerantie van het christendom t.a.v. het Jodendom; die was er nog steeds niet), waarbij het oude regime omver werd geworpen. De revolutionaire regering en Napoleon konden niet accepteren dat overblijfselen van het bestuur in stand bleven, inclusief de Joodse getto's. Maar Napoleon eiste er wel wat voor terug van de Joden. Hij wilde dat Rabbinale jurisdictie in Joodse civiele en juridische zaken een zaak van het verleden zouden zijn en dat ze alle hoop op verlossing en terugkeer naar Palestina vaarwel zouden zeggen. De Rabbijnen van het Sanhedrin gingen hiermee akkoord. De Rabbinale wetten zouden alleen toegepast worden op religieuze zaken. Franse Joden vormden niet langer een Joodse natie en ze zouden niet meer dromen van een terugkeer naar Palestina. Deze toezeggingen hadden grote invloed op de rest van de Joden in West-Europa. Joden werden trouwe burgers in de landen waar ze woonden. Er werd alleen nog over Israël gesproken in messiaanse termen aan het einde der tijden.

Oost-Europese Joden kenden geen vrijheid

Terwijl de Joden in West-Europa emancipeerden, bleven de Oost-Europese Joden in verdrukking leven. Er woonden 3 miljoen Joden in Oost-Europa, 75% van het wereld Jodendom in 1850. De meesten van hen woonden in Rusland. Zij maakten 4% uit van de bevolking van het Romanov Rijk. Joden werden met typische Middeleeuwse stereotypen bekeken: als godmoordenaars, vergiftigers van bronnen, onbetrouwbare handelaren, etc. Zij waren samengedreven in de zogeheten 'Pale Settlement'. Daar hielden de Joden zich vast aan hun religieuze en gemeenschappelijke tradities, zoals kasjroet, Joodse godsdienst en het Jiddisch taalgebruik. Zion vormde hun bindend element: alle Rabbijnse en Bijbelse literatuur was daar opgericht. Dichters, filosofen, en mystici spraken altijd over het smachten van het Joodse Volk naar het Land Israël. Op de negende van de Joodse maand Av rouwden de Joden om het verlies van de Tempel vele eeuwen terug alsof ze er zelf getuigen van waren geweest. Drie maal per dag baden de Joden voor het herstel van Jeruzalem. Ook de Joodse feesten werden gevierd met Israël in gedachten en het hart.

Toch probeerden de Oost-Europese Joden de zaak niet te forceren. In de zeventiende en achttiende eeuw hadden ze te maken gehad met valse messiassen die diepe wonden hadden achtergelaten bij de Joodse gemeenschap. Alleen de komst van de echte Messias zou de Joden doen terugkeren naar het Land Israël meenden de religieuze Joden. Er zouden aanvankelijk maar weinig Joden zich bezig gaan houden met het Politiek Zionisme waarbij de Joden zelf het heft in handen zouden gaan nemen en niet zouden afwachten tot de komst van de Messias. Dit waren vooral niet-religieuze Joden. Dit wil overigens niet zeggen dat religieuze Joden helemaal niet naar Palestina gingen. Al in de zestiende en zeventiende eeuw waren er groepen religieuze Joden die naar Israël waren gegaan. Tevens woonden er nog steeds religieuze Joodse gemeenschappen in Palestina die min of meer waren blijven bestaan tijdens de tweeduizend jaar durende ballingschap van de Joden.

Meer informatie: Modern Israël I:Joods nationalisme en terugkeer naar Palestina.

Lees verder

• Modern Israël 2: De voorlopers van het Zionisme
• Modern Israël 3: Europees nationalisme/Russische Mei Wetten
• Modern Israël 4: Leo Pinsker & Chovevei Zion
• Modern Israël 5: De Joodse connectie met Palestina
• Modern Israël 6: De Joodse Jisjoev in Palestina