Modern Israël 2: De voorlopers van het Zionisme

Het Joods nationalisme kwam vooral voort uit de messiaanse droom. Eén van de eerste zionisten was een orthodoxe rabbijn, Rabbijn Juda Alkalai, afkomstig uit Semlin vlakbij Belgrado. In 1839 publiceerde hij het boek Darchei Noam (Plezierige Paden). Hierin zinspeelde hij op de noodzaak van de vestiging van Joodse kolonies in het Heilige Land als voorbode op de Verlossing. Zo stond het ook in de Kabbala, schrijft Alkalai in zijn boek Shema Yisraeel.

Rabbijn Juda Alkalai: Mincha Jehoeda – Het offer van Juda

In zijn boekje 'Minchat Jehoeda' (1893) schreef Alkalai: 'Er staat in de Bijbel: “Keer terug, O Eeuwige, de tienduizenden van de families van Israël.”...Maar waar rust de Goddelijke Aanwezigheid op? Op stokken en stenen? Daarom, als het begin stadium in de verlossing van onze zielen, moeten we op z'n minst de terugkeer van 22.000 mensen naar het Heilige Land bewerkstelligen. Dit is een noodzakelijke voorwaarde voor een afdeling van de Goddelijke Aanwezigheid onder ons; daarna zal Hij ons zegenen en geheel Israël straalt van Zijn gunst.'

Alkalai vestigde zich uiteindelijk ook zelf in Israël. Vlak voor zijn dood in 1878 organiseerde hij een kleine groep volgelingen. Eén daarvan is Simon Loeb Herzl, de grootvader van Theodor Herzl. Zowel Alkalai als Theodor Herzl zochten steun bij invloedrijke westerse Joden.

Rabbijn Zvi Hirsch Kalisher

Een tijdgenoot van Alkalai was Rabbijn Zvi Hirsch Kalisher. Hij schreef het werk Emoena Jeshar (een eerlijk geloof) en Drishat Zion (de zoektocht naar Zion). Hij formuleerde drie principes m.b.v. Bijbelse teksten en Talmoedische responsa:

1. De verlossing van de Joden, zoals voorspeld door de profeten, kan op eigen kracht plaatsvinden. Het is niet noodzakelijk dat de eerst Messias komt.
2. Kolonisatie van Palestina moet zonder vertraging plaatsvinden.
3. Heropleving van offers in het Heilige Land is toegestaan.

Wanneer vrome en geleerde Joden in Jeruzalem komen wonen zal de Verlossing snel plaatsvinden. Kalisher was voorstander van praktisch messianisme: zowel kolonisatie als Torastudie. De Alliante Israélite Universelle, een Frans-Joodse filantropische instelling, ging een Joods agrarische school subsidiëren: Mikwe Israël.

Weinig succes vanwege emancipatie Joden en verzet Joodse orthodoxie

De rabbijnen Alkalai en Kalisher hadden niet veel succes vanwege de Joodse emancipatie in Europa en de vijandigheid van de Joodse orthodoxie om de Verlossing te bespoedigen. Bovendien kregen de Joden het in Rusland beter; zij gingen integreren in de Russische maatschappij. De Joden worstelden zich los van de religieuze leiders. Ze werden seculieren.

Haskala

Deze periode staat bekend als de Haskala. De seculieren legden geen nadruk op de traditionele messiaanse hunkering naar Zion. Toch zouden vele seculieren later de hoofdstroom gaan worden van de Zionistische ideologie. De Haskala literatuur legde de nadruk op fysieke arbeid dat later de basis zou vormen van Arbeid Zionisme. Ook zorgde de Haskala dat de Hebreeuwse taal nieuw leven werd ingeblazen dat daarvoor alleen maar in de synagoge en de religieuze scholen werd gebruikt. De Haskala wilde voorkomen dat Joden Russen werden zonder kennis van de eigen cultuur. Maar Zion werd een soort mythische idylle.

Verzet tegen Haskala

Toch kwam er verzet tegen de Haskala. Eén van de tegenstanders was de Wit-Russische Jood Perez Smolenskin. Hij was één van de grote Hebreeuwse schrijvers die wezen op de gevaren van de Haskala. Hij was bang dat de Joden hun band met het verleden zouden afsnijden. De tijd was gekomen voor de heropstanding van het Joodse volk als een nationale entiteit. Alle methoden waren geoorloofd, inclusief de kolonisatie van het Land Israël.

Meer informatie: Modern Israël I:Joods nationalisme en terugkeer naar Palestina.

Lees verder

• Modern Israël 1: Oorsprong Politiek Zionisme in Oost-Europa
• Modern Israël 3: Europees nationalisme/Russische Mei Wetten
• Modern Israël 4: Leo Pinsker & Chovevei Zion
• Modern Israël 5: De Joodse connectie met Palestina
• Modern Israël 6: De Joodse Jisjoev in Palestina