Modern Israël 4: Leo Pinsker & Chovevei Zion

De Mei Wetten in Rusland lieten de Joden in hun streven naar gelijkheid gedesillusioneerd achter. Veel Joden vertrokken richting de Verenigde Staten. Anderen, zoals Moshe Lilienblum, zagen alleen Palestina als goede mogelijkheid. Zelfs Smolenskin, de grote figuur van de Haskala, riep op voor massa emigratie naar Palestina. De belangrijkste figuur van de eerste zionisten (Chovevei Zion = geliefden van Zion) zou Leon Pinsker worden.

Leo Pinsker

Leo Pinsker kwam uit een 'verlichte' Joodse familie in Odessa. Odessa functioneerde als het zenuwcentrum van de Haskala. Leo Pinsker was legerarts in het Russisch leger en kreeg waardering voor zijn strijd tegen de cholera epidemie. Tijdens de hervormingsperiode van Tsaar Alexander II had hij nog hoop op gelijke rechten voor de Joden. In 1871 was er echter een anti-Joodse uitbraak in Odessa. Pinsker raakte gedesillusioneerd en in 1881 vertrok hij uit Rusland richting Centraal en West-Europa. In 1882 schreef hij het essay 'Selbstemanzipation'. Hierin betoogde hij dat Joden nooit gerespecteerd zouden worden omdat er geen sprake was van nationale gelijkheid. De oplossing lag gelegen in de vestiging van een eigen Joodse staat maar dat hoefde niet per se Palestina te zijn. Het kon ook ergens in de Verenigde Staten of Turkije zijn. Voor het eerst had iemand de Jodenhaat geanalyseerd als een diep complex sociaal fenomeen. Pinsker werd door andere belangrijke Joden bewonderd. Pinsker richtte een nationale beweging op: Chovevei Zion.

Chovevei Zion

Eind 1870, enkele jaren vóór de uitbraak van de pogroms onder Tsaar Alexander III, begonnen zich groepjes Zionisten te vormen. Deze kwamen bekend te staan als de Chovevei Zion (de geliefden van Zion). Ze hadden als credo: ”Er is geen verlossing voor het Volk Israël tenzij ze een eigen regering vestigt in het Land Israël. Er werden cursussen Hebreeuws en geschiedenis gedoceerd. Anderen zionisten richten koren, gymnastiek groepen of verdedigingsorganisaties op. Het moest allemaal in het geheim gebeuren want minderheidsnationalisme was illegaal in het rijk van de Tsaar. Dit leidde ertoe dat er geen centrale richting was binnen de Chovechei Zion beweging.

In 1884 organiseerde Leo Pinsker een nationale conferentie van alle Chovevei Zion organisaties. Deze werd gehouden in Kattowitz in Duits Silezië. Er kwamen 34 gedelegeerden die overeenstemming bereikten over de financiering van Joodse vestiging in Palestina als eerste prioriteit. Alleen het Land Israël kon dienen als vestigingsplaats. Leo Pinsker was eigenlijk voorstander van het versterken van de Zionistische invloed in Europa en via een Joods Congres de Joodse kwestie voor te leggen aan de regeringen van de wereld. Maar hij kreeg daar geen steun voor zodat de aandacht werd gericht op vestiging in Palestina. Toch slaagde Pinsker erin om de Chovevei Zion een coherente ideologie en organisatorisch raamwerk te bieden, de fundering van de Palestijns kolonisatie te versterken en een halve erkenning te krijgen van Rusland.

In de jaren 90 van de negentiende eeuw groeide de Chovevei Zion snel in Europa en daar buiten: in Roemenië, het Habsburgse Rijk, in Berlijn, in Engeland en in de Verenigde Staten. Dus ten tijde dat Theodor Herzl ten tonele verscheen was er al een respectabele Zionistische beweging. Dit zorgde ervoor dat Herzl veel volgelingen kreeg en dat 90% van de gedelegeerden het Eerste Zionistische Congres in 1897 in Bazel bijwoonde.

Toch bleef het Zionisme avant-garde binnen de Joodse wereld, hoewel het geen onbeduidende beweging was. De sporen van het Zionisme gingen terug tot de Joodse liturgie en de Joodse traditie. Het Zionisme versterkte zelfs de banden met de orthodoxe Joden door het aannemen van een aantal Joodse feestdagen, het vieren van heroïsche momenten uit de Joodse geschiedenis en het vieren van oogsten en seizoenen. Het Joods religieuze leiderschap kon beter naar Palestina vluchten dan naar geëmancipeerde seculiere landen in het westen. Toch werd het Zionisme ook geïnspireerd door het Europees nationalisme en nam het van de Haskala twee belangrijke principes over: de Hebreeuwse taal en de overtuiging dat het Joodse probleem logisch en dynamisch opgelost moest worden in plaats van onderdompeling in de traditionele orthodoxie.

Meer informatie: Modern Israël I:Joods nationalisme en terugkeer naar Palestina.

Lees verder

• Modern Israël 1: Oorsprong Politiek Zionisme in Oost-Europa
• Modern Israël 2: De voorlopers van het Zionisme
• Modern Israël 3: Europees nationalisme/Russische Mei Wetten
• Modern Israël 5: De Joodse connectie met Palestina
• Modern Israël 6: De Joodse Jisjoev in Palestina