De eerste beklimmingen in de Andes

De Andes strekt zich uit over een lengte van 7200 km langs de westkust van Zuid-Amerika, van Panama tot Kaap Hoorn. Het is de langste ononderbroken bergketen ter wereld. De hemelhoge steile toppen rijgen zich aaneen en vormden een uitdaging voor de ervaren alpinisten. De Aconcagua, de hoogste berg in de Andes, werd in 1897 bedwongen door De Britse alpinist Fitzgerald met zijn Zwitserse compaan Zurbriggen. Opvallend waren de expedities van de Amerikaanse alpiniste Annie Peck.

De eerste beklimmingen in Ecuador

De allereerste expeditie in het Andesgebergte waren de Frans-Spaanse wetenschappers Bonguer en La Condamine, die proeven op grote hoogte deden. De bergen van Ecuador -meest van vulkanische oorsprong- waren bijna honderd jaar later opnieuw het terrein van proefnemingen. In 1802 ging de Duitse geograaf Alexander von Humboldt naar Ecuador om twee vulkanische toppen te beklimmen en te onderzoeken: de Cotopaxi (5897 m.) en de Chimborazo (6267 m.). Van geen van beiden wist hij de top te bereiken, hoewel hij de top van de Chimborazo tot op 500 m. wist te naderen. Zeventig jaar later slaagden een andere Duitse geleerde, Wilhelm Reiss en zijn metgezel A.M. Escobar, er in voor het eerst de Cotopaxi helemaal te beklimmen. Deze berg is de hoogste vulkaan ter wereld. Niettemin gaan de hellingen naar de sneeuwbedekte kegelvormige top, net als bij de meeste vulkanen, zachtglooiend omhoog onder een hoek van niet meer dan 30°. De Chimborazo werd pas bedwongen in 1880 (zie foto links). In dat jaar reisde Edward Whymper met zijn oude rivaal Jean-Antoine Carrell naar Zuid-Amerika op zoek naar nog nooit bereikte toppen. Nu zij de bittere vijandschap uit hun jeugd hadden bijgelegd, vormden deze ervaren alpinisten een uitstekend team. Zij maakten korte metten met de Cotopaxi en bedwongen diverse minder hoge maar ongerepte toppen. Daarna gingen zij de Chimborazo te lijf. In tegenstelling tot de Cotopaxi is deze berg een uitgewerkte vulkaan. Zijn flanken zijn bezaaid met gletsjers, maar Whymper en Carrell bereikten de top al bij hun eerste poging.

De Aconcagua

Uit hoofde van de waarnemingen van Bonguer en La Condamine dacht men lange tijd dat de Chimborazo (de Zuid-Amerikaanse vrijheidsheld Simón Bolivar noemde hem 'De uitkijktoren van de wereld') de hoogste berg van Zuid-Amerika was. Die eer komt toe aan de Aconcagua, die 6959 m. hoog oprijst in Argentinië langs de Chileense grens. Op de Aconcagua -de hoogste top buiten Azië- krijgt de klimmer te kampen met drie levensgevaarlijke omstandigheden: losse rotsblokken, een harde ijskoude wind en ijle lucht. Door de stormwinden heeft de alpinist betrekkelijk weinig last van sneeuw en ijs. Maar de wind die de sneeuw wegvaagt, verweert de rotsen, waardoor elk houvast verraderlijk wordt. Bovendien bemoeilijken de ijskoude windvlagen het inademen van de ijle lucht op grote hoogte.

De eerste expeditie die er in slaagde deze moeilijkheden te overwinnen werd geleid door de Britse alpinist Edward Fitzgerald in 1896-1897 samen met de beroemde Zwitserse gids Mattias Zurbriggen (zie afbeelding inleiding). Bovendien gingen er nog enkele alpinsten en een legertje dragers mee. Hoewel de hoger gelegen hellingen van de Aconcagua oprijzen uit de omringende heuvels camoufleren deze laatste de toegangsweg. Pas na weken zoeken bereikte de expeditie de Horconesgletsjer om hun eerste kamp op te slaan. Toen ze eindelijk in januari 1897 net de bestijging naar de top begonnen hadden al diverse deelnemers en dragers afgehaakt. De ijle lucht en ijzige winden verzwakten hun conditie, vooral boven de 6000 m., zodat ze slechts langzaam vorderden, soms slechts enkele meters per dag. Tot vier keer toe werden ze gedwongen terug te keren naar een lager gelegen kamp om weer op krachten te komen. Tijdens de vijfde poging werd expeditieleider Fitzgerald ziek en moest noodgedwongen weer terug. Zijn gids Mattias Zurbriggen bereikte uiteindelijk, na veel inspanningen, als eerste de bergtop, een week later gevolgd door twee andere expeditieleden.

Spectaculaire beklimmingen in de Andes

De Nevado Huascarán, met 6768 m. de hoogste top van Peru is één van de weinige zeer hoge bergen die door een vrouw als eerste werd beklommen. Annie Peck (zie afbeelding links), een onderwijzeres uit Rhode Island, heeft deze dramatische beklimming beschreven in haar boek 'Op zoek naar de top van Amerika'. Vanaf haar 45e had zij in de Alpen al een indrukwekkend aantal beklimmingen op haar naam staan, waaronder de Matterhorn en later de Illampu in Bolivia. Zij dacht door een eerdere verkenningstocht dat de Huascarán minstens 7500 m. hoog was en dus de hoogste berg in de Andes. Toen al was de exacte hoogte van de Aconcagua bekend. In 1908, op 58-jarige leeftijd, ging zij met twee Zwitserse alpinisten en enkele Peruaanse dragers de uitdaging aan. De berg heeft twee pieken en Annie koos de noordelijke, die minder zwaar was dan de route naar de zuidelijke top, in de hoop dat dit de hoogste was. Zij was nog maar in gezelschap van één van de Zwitserse alpinisten. Tredend hakkend in het ijs kwamen zij tot vlak onder de top, maar moesten opgeven door de ijle lucht, die teveel van hun inspanningen vergde. Tien dagen later deed Peck een tweede poging. Winddichte kleding van hedendaagse bergbeklimmers hoorden toen niet tot de standaarduitrusting. Nu bereikte ze met de beide Zwitserse alpinisten wel de noordelijke top. Door vermoeidheid en bevriezingsverschijnselen waren ze niet meer in staat de juiste hoogte te bepalen. Helaas bleek een jaar later uit een Franse meting dat de zuidelijke piek van de Huascarán geen 8000 m. maar 'slechts' 6768 m. hoog was en hoger dan de noordelijke.

Een zeer ongewone expeditie vond plaats in 1970, toen een groep Engelse alpinisten de 5900 m. hoge El Toro wilde beklimmen. In 1954 stortte een vliegtuig omlaag op de top met 29 mensen aan boord en voor £ 100.000,- aan goudstaven. Het lot van de passagiers werd bezegeld doordat het onmogelijk was vlug genoeg een goede reddingsbrigade te organiseren. De Engelse groep hoopte tijdens de tocht te kunnen vaststellen of het mogelijk was de goudschat in veiligheid te brengen. Helaas moest de expeditie vlak onder de top zijn poging opgeven. Zij vonden duidelijke sporen van het vliegtuig, waaruit bleek dat het van de berghelling omlaag gestort en in de gletsjer terechtgekomen was. Diep in het ijs zal het vliegtuig met zijn schatten moeten blijven tot dat punt van de gletsjer over honderden jaren het dal heeft bereikt!

Dit artikel is deel 7/11 van de special De geschiedenis van het alpinisme.