De eerste expedities in de Himalaya

Aangemoedigd door het succes van de pioniers begon in 1921 de eerste Britse expeditie de Mount Everest te onderzoeken. Voor die tijd was geen Europeaan ooit doorgedrongen tot de berg, omdat Tibet en Nepal lange tijd verboden waren voor westerlingen. Voor het eerst werden zuurstofapparaten gebruikt op grote hoogte. Diverse pogingen de top van de Everest en andere Himalaya-reuzen boven de 8000 meter te bereiken mislukten in de jaren '30 met soms dramatische afloop.

De eerste exploratie van de Mount Everest

Na de Eerste Wereldoorlog werd een Everest Comité opgericht en men had de Dalai Lama, de hoogste politieke en geestelijk leider van Tibet (vanaf 1951 ingelijfd door China), eindelijk zover gekregen, dat hij de expeditie wilde toestaan zijn land te betreden. De vorst van Nepal kon niet worden overgehaald dat men via zijn land de Mount Everest vanuit het zuiden zou verkennen. Toen de expeditie dan ook in 1921 op weg ging, was men gedwongen vanuit Brits -Indië (India) een lange omweg te maken om Nepal heen en via de noordelijke dalen de Himalaya-reus te bereiken (zie kaart links). Structureel is de Mount Everest een reusachtige pyramide: drie geweldige bergwanden, gescheiden door steile graten, die zich verenigen tot de top, vanuit het noorden, zuiden en westen. De langste helling is de noordelijke, waar langs volgens de expeditieleden de enige bruikbare route vanuit Tibet naar de top loopt. Ze zouden zo een kilometerslange gletsjer moeten beklimmen naar een pas op de noordelijke graat, de Noord Col. Het bereiken van de Noord Col zelf was al een probleem: er moest een loodrechte ijsmuur van 550 m. beklommen worden om deze bergrug te bereiken. De expeditieleden George Mallory, Guy Bullock en Edward Wheeler bereikten de Noord Col op 7020 m. Ze moesten terugkeren vanwege de ijle lucht en stormwinden. Ze hadden weliswaar de langste, maar tevens de meest gangbare route naar de top gevonden.

Gebruik zuurstofapparaten

Ongeacht de zuiver structurele problemen die de beklimming van de Everest met zich meebracht, één ding stond vast: de klimmers zouden zich op deze grote hoogte blootstellen aan meer extreme omstandigheden dan iemand ooit tevoren. Weinig mensen waren tot nu toe hoger geweest dan 6000 m., en niemand wist wat een langdurige inspanning boven 7500 m. zou inhouden. De Everest was meer dan 8800 m. hoog en men betwijfelde of het menselijk lichaam de gevolgen van het grote zuurstoftekort op dergelijke hoogten zou kunnen doorstaan. Er werden wel zuurstofapparaten voor gebruik in het hooggebergte gefabriceerd, maar deze waren nog uiterst primitief: zwaar, onhandelbaar én vaak onbetrouwbaar. Maar weinig alpinisten stelden er voldoende vertrouwen in om ze op grote bergtochten mee te slepen. Bovendien vonden velen het onsportief gebruik te maken van zo'n kunstmatig hulpmiddel. Toch gingen op de tweede Everest-expeditie in 1922 wél zuurstofcylinders mee.

De onschatbare waarde van de Sherpa dragers

Deze expeditie, onder leiding van Charles Bruce zou geen verkenningstocht worden maar een volledige aanval op de berg. Ondanks alle voorzorgsmaatregelen (o.a. lichte dagmarsen) bereikte het team zijn doel niet. Het eerste aanvalsteam, dat een hoogte van 8100 m. bereikte, moest noodgedwongen terugkeren wegens ademnood in de ijle lucht. Het tweede, uitgerust met zuurstofflessen, kwam iets hoger totdat zij werden teruggeslagen door hevige stormwinden. De laatste groep had nauwelijks de Noord Col bereikt toen een lawine hen bedolf. Zeven Sherpa dragers kwamen om. Toch had de expeditie twee positieve resultaten opgeleverd. Men had ontdekt dat het gebruik van zuurstof absoluut noodzakelijk was op meer dan 7500 m. hoogte. Bovendien waren de Sherpa dragers energieke kerels gebleken die zich geboren bergbeklimmers toonden en tot grote hoogten zware bepakkingen konden dragen. In de geschiedenis van de bergsport in de Himalaya zijn de moed, toewijding en trouw van de Sherpa's legendarisch geworden. Diverse keren waagden zij hun leven om dat van hun opdrachtgever ('sahib') te redden.

De dramatische tocht van 1924

Van de groep onder leiding van Kolonel E.F. Norton (3e van links staande op de foto) maakten enkele vooraanstaande klimmers deel uit. Eén van hen was George Mallory (2e van links staande op de foto), die ook aan beide vorige Everest-expedities had deelgenomen. Hij was de bekendste bergbeklimmer uit zijn tijd. Mallory sprak de gevleugelde woorden op de vraag waarom hij de Everest wilde beklimmen: "Omdat hij er is!" De Mount Everest was voor hem een obsessie. Na verscheidene weken van acclimatisatie op steeds grotere hoogte, zou de expeditie steeds werken in groepen van twee, waarbij de sterkste mannen zonder en de anderen mét zuurstof zouden klimmen. De route ging ook dit keer via de Noord Col. De eerste twee pogingen die weken duurden mislukten wegens hevige sneeuwstormen. De conditie van de mannen was al aardig verzwakt. Men wilde nog een laatste poging wagen voor de regentijd in de dalen begon. Het hoogste kamp werd gebouwd op 8000 m. Norton en Somervell (zittend 3e van links) deden een poging zonder zuurstofmaskers de top te bereiken, maar moesten op 8500 m. terugkeren omdat het ademhalen te pijnlijk werd. Mallory, die zich nog prima voelde, waagde het uiteindelijk met Andrew Irvine (staand helemaal links).

Beide mannen vertrokken op een vroege morgen begin juni, elk met een zuurstofbepakking van 15 kg op de rug vanuit het kamp even onder Noord Col en gingen op weg naar de top. Odell (4e van links staand) begeleidde hen tot het hoogste kamp, bijna 900 m. onder de top om hen na terugkeer op te wachten. Mallory en Irvine keerden niet meer terug in het basiskamp van de expeditie en het is onduidelijk of zij de top van de Mount Everest hebben gehaald. Het lichaam van George Mallory werd in 1999 slechts 244 m. onder de top gevonden. Andrew Irvine is nooit gevonden. De documentairefilm 'The Wildest Dream' (uit september 2010) stelt dat George Mallory de top wel heeft bereikt, omdat alle bezittingen bij zijn lichaam werden aangetroffen, behalve een foto van zijn vrouw Ruth. Hij had beloofd om die foto op de top achter te laten als hij zou slagen in zijn missie.

Successen in de Himalaya

Voor de Tweede Wereldoorlog volgden nog vier Engelse pogingen de Mount Everest te beklimmen. Alle vier werden ondernomen vanaf de Noord Col aan de Tibetaanse kant. Alle pogingen faalden en steeds opnieuw gaven de barre weersomstandigheden rond de top de doorslag. Elders in de Himalaya werden wel successen geboekt. In de jaren '30 werden er tien toppen beklommen van meer dan 6600 m. door groepen uit Engeland, Zwitserland, Duitsland, Japan en de Verenigde Staten. De hoogste berg was de Nanda Devi (7816 m.) in noordelijk India, de meest romantische top van het Himalaya Massief. De berg is het heiligdom van de Indiase godin Nanda en lijkt op een fort omringd door hemelhoge pieken en bergruggen. Alle pogingen de veertien toppen in de Himalaya en de Karakoram, hoger dan 8000 m., te bedwingen mislukten, soms met dramatische gevolgen. Pas in de jaren '50 werden de meeste 'achtduizenders', zoals ze werden genoemd, met succes bedwongen. Het werd het begin van de 'Nieuwe Gouden Tijd' in de bergsport.

Dit artikel is deel 9/11 van de special De geschiedenis van het alpinisme.