De Mount Everest bedwongen

In de jaren '50 van de vorige eeuw brak de 'Nieuwe Gouden Tijd' aan voor het alpinisme. Van alle veertien bergen hoger dan 8000 meter, allen gelegen in de Himalaya, werden de meeste in die periode bedwongen. Het begon met de Annapurna in 1950. Nadat Nepal weer buitenlandse expedities toeliet begon een race naar de top van de Mount Everest. In 1953 slaagden Edmund Hillary en Tenzing Norgay erin, dankzij goede voorbereiding en prima samenwerking, 'het dak van de wereld' te bereiken.

De eerste van de Himalaya-reuzen beklommen

De Annapurna (8078 m.) in Nepal is de elfde op de lijst van de 'achtduizenders' zoals de veertien hoogste bergen ter wereld boven de 8000 m. worden genoemd. In 1950 reisde een Franse expeditie onder leding van Maurice Herzog naar de Himalaya om de Annapurna of de iets hogere Dhaulagiri te beklimmen. De keus viel uiteindelijk op eerstgenoemde berg. Zonder zuurstofapparaten verliep de beklimming in het eerste gedeelte vlot. Herzog en zijn compagnon Louis Lachenal bereikten uiteindelijk uitgeput door de ijle lucht het allerhoogste punt, waar Herzog de Franse vlag plantte en gefotografeerd werd door Lachenal (zie afbeelding rechts). De terugtocht werd bijna een drama. Half verdoofd door gebrek aan zuurstof verminderde de concentratie en verloor Herzog zijn handschoenen. Hij en Lachenal werden samen met twee metgezellen die hen opwachtten in het hoogste kamp overvallen door een sneeuwstorm, konden het volgende kamp eerst niet vinden, als gevolg van sneeuwblindheid, en overnachtten in een kloof, waar ze de volgende ochtend eerst hun uitgetrokken laarzen niet konden vinden. Als door een wonder werden ze die dag gevonden door een reddingsploeg. Herzog en Lachenal werden op de rug van toegewijde Sherpa's van het basiskamp helemaal naar de bewoonde wereld gedragen. Daar herstelden de overwinnaars van de Annapurna van hun inspanningen, nadat bij Herzog alle vingers en een aantal tenen van hem en Lachenal als gevolg van bevriezing waren geamputeerd. Toch hadden beiden geen spijt van hun tocht. Zij waren de eersten die een bergtop van meer dan 8000 m. hadden beklommen. Hun prestatie vormde het begin van de 'Nieuwe Gouden Tijd' van de bergsport. (De eerste 'Gouden Tijd' was van 1854-1865 met het bedwingen van de Alpen)

Nieuwe pogingen de Mount Everest te bedwingen

Het bedwingen van de Annapurna én het feit dat Nepal in 1947 zijn grenzen eindelijk weer openstelde voor buitenlandse expedities bracht veel enthousiasme teweeg onder de ervaren bergbeklimmers. Het stelde hun in staat de zuidelijke toegang tot de Mount Everest te verkennen. In 1951 onderwierp een Engelse expeditie onder Eric Shipton deze route aan een diepgaand onderzoek. Hij vond wat later de meest praktische weg naar de top zou blijken te zijn (zie kaart links). Het is een kortere, steilere route dan de tragische pogingen via de Noord Col vanuit Tibet die begin jaren '20 veel slachtoffers eiste. In 1952 probeerden twee Zwitserse teams kort na elkaar de top te bereiken via deze route. Bij de eerste poging wisten twee leden van de groep, Raymond Lambert en de geoefende Sherpa klimmer Tenzing Norgay de top tot 250 m. te naderen. Zij waren uitgerust met zuurstofcylinders, maar de inspanning die vereist werd om de luchttoevoer te regelen, kostte evenveel energie als klimmen zonder zuurstof. Tijdens de tweede Zwitserse expeditie werden Lambert en Norgay weer teruggeslagen door de wind, kou en ijle atmosfeer. Maar ondanks het falen, had deze expeditie een route gebaand en bewezen dat zwaar beladen dragers in staat waren langs deze weg tot direct onder de Zuid Col te komen, het uitgangspunt voor de laatste etappe.

De Mount Everest bedwongen

In 1953 vertrok een Engelse expeditie voor een nieuwe aanval op de top. In zekere zin was het 'erop-of-eronder', want twee Zwitserse en Franse expedities waren al in voorbereiding de Everest in 1954 en 1955 te beklimmen. De Engelsen moesten dus snel zijn wilden zij 'hun' berg bedwingen. Aan het hoofd van de groep van 1953 stond kolonel John Hunt, die vermaard was om zijn organisatorisch talent en leiderschap. De overige dertien leden waren wetenschappers, doktoren, leraren, een legerofficier, een fotograaf, de beroepsbijenhouder Edmund Hillary (1919-2008) uit Nieuw-Zeeland en de Sherpa Tenzing Norgay (1914-1986), nu niet als drager of gids maar volledig lid van de expeditie. Evenals bij alle grote beklimmingen werd de groep bijgestaan door een legertje dragers, want de aanval werd zorgvuldig voorbereid, met levensmiddelendepots tussen het basiskamp en het hoogste kamp op de Zuid Col. Vanaf deze col gingen twee aanvalsgroepen afzonderlijk op weg naar de top. Het eerste paar, de Britten Bourdillion en Evans, moest terugkeren, omdat hun voor deze expeditie ontworpen zuurstofcylinder allerlei kinderziektes had en hun zuurstofreserve niet toereikend was.

Twee dagen later vertrokken Hillary (zie foto inleiding) en Norgay bij helder weer. Na de nacht te hebben doorgebracht in een bivaktent op een uitgehakte smalle richel, bereikten zij op 29 mei om 11.30 uur bij helder weer de top van de Everest. Hun verblijf op het 'dak van de wereld' duurde 15 minuten. Ze namen foto's en begroeven twee voorwerpen in de sneeuw: een kleine crucifix, die Hunt aan Hillary had meegegeven en een pakje chocolade van Tenzing als gift voor de Boeddhistische goden. Om twee uur 's middags waren ze terug bij hun laatste bivak. Het bereiken van de top van de hoogste berg ter wereld was wereldnieuws. In 1990 was René de Bos de eerste Nederlander die de top bereikte.

Oorzaken voor het succes

Het is niet bekend wie als eerste op de top stond. Norgay en Hillary hadden afgesproken dit niet bekend te maken. Aangezien beiden inmiddels overleden zijn, zal het ook nooit bekend worden. De overwinning op de Mount Everest was het resultaat van verschillende factoren: de meest moderne uitrusting, van slaapzakken tot zuurstofcylinders; de onschatbare inlichtingen over de route, verschaft door eerdere expedities; het onvermoeibare werk van de Sherpa dragers; briljante leiding van John Hunt; en ten slotte de moed, het doorzettingsvermogen en de prima samenwerking tussen de klimmers zelf; bovendien was het helder weer toen Hillary en Tenzing de top bereikten.

De expeditie verliep zonder ongelukken of verlies aan mensenlevens. De expeditieleden waren zeer ervaren alpinisten. Hillary begon met klimmen in de Nieuw-Zeelandse Alpen. Na een korte carrière als imker nam hij in 1951 deel aan de expeditie van Eric Shipton naar de Everest. Norgay had al ruime ervaring als Sherpa drager en gids in de Himalaya. Hillary nam na zijn succes op de Everest deel aan diverse expedities in de Himalaya en op Antarctica. Na zijn loopbaan als alpinist zette hij zich in voor het milieu in de bergsport, de gezondheidszorg in Nepal en was enkele jaren ambassadeur van zijn land in India.

De Mount Everest: de hoogste vuilnisbelt op aarde

Sinds Edmund Hillary en Tenzing Norgay als eersten de top bereikten hebben tot nu toe meer dan 2000 mensen die prestatie geëvenaard. De Everest staat dan ook niet bekend als de moelijkste van de 14 'achtduizenders' in de Himalaya om te beklimmen. Tot voor kort lieten alle bergbeklimmers hun afval (tenten, lege blikjes, kleding etc.) op de berg achter. Elk jaar ging een team van Nepalese 'vuilnismannen' tot 8000 m. hoogte de rommel zoveel mogelijk opruimen. Dit jaar echter gaan de Sherpa's ook de 'zone des doods' aanpakken. Dit laatste stuk boven de 8000 m., waar door de ijle lucht de mens slechts kort kan verblijven, ook met extra zuurstof, ligt vol met afval. Ook wordt geprobeerd de lichamen van verongelukte bergbeklimmers, voor zover mogelijk, mee naar beneden te krijgen. In de afgelopen decennia zijn er 200 verongelukt. Door de opwarming van de aarde worden afval en menselijke resten onder de smeltende sneeuw steeds meer zichtbaar. De Nepalese regering dwingt sinds dit jaar de klimmers hun eigen afval mee terug te nemen op straffe van forse boetes.

Dit artikel is deel 10/11 van de special De geschiedenis van het alpinisme.