Modern Israël 6: De Joodse Jisjoev in Palestina

Het Palestina van de 19de eeuw onder Ottomaanse overheersing stelde niet veel voor. Er woonden in 1840 slechts 400.000 inwoners in het land die geterroriseerd werden door Bedoeïnen roversbendes. De samenleving was agrarisch en er was weinig handel. De Joden woonden voornamelijk in de vier heilige steden: Safed, Tiberias, Hebron en Jeruzalem. Hun aantal lag rond de 5000-6000 inwoners.

Joodse nieuwkomers waren religieus

Religieuze Joden
Palestina werd belangrijker doordat het Ottomaanse Rijk afhankelijk werd van Europa. Dit stimuleerde Joodse immigratie uit Europa en in 1856 woonden 17.000 Joden in Palestina. De meeste Joodse immigranten waren religieus en een derde van hen koos Jeruzalem als woonplaats. De Arabisch sprekende Joden werden door de moslims getolereerd, maar de Asjkenazische Joden werden als vijandig beschouwd. Toch groeide de Asjkenazische gemeenschap in Jeruzalem. Langzaam kregen ze religieuze en gemeenschap rechten.

levensomstandigheden
De levensomstandigheden in Jeruzalem waren slecht. Er was weinig hygiëne en in de zomer waren er epidemieën van o.a. tyfus. In die tijd woonden de bewoners overigens nog allemaal binnen de stadsmuren. 's Avonds gingen de stadspoorten dicht. De Asjkenaziem zochten bescherming door hun woningen rondom pleinen te bouwen. Deze kleine wijken stonden bekend als Churva. Er ontstonden verschillende gemeenschappen van waar de immigranten uit Europa kwamen. Je had de 'Klal Warschau', Klal Vilna', 'Klal Hongarije', etc.

liefdadigheid
De Joden werden de Jisjoev Hajasjan (de oude gemeenschap) genoemd. Slechts een aantal Joden zorgden voor zichzelf. De religieuzen die zich de hele dag bezig hielden met religieuze activiteiten waren afhankelijk van Joodse liefdadigheid uit het buitenland (Challoeka). In 1856 werkten slechts 47 Joden in de handel en niet meer dan 150 waren ambachtslui.

opbloei
Toch verbeterde de situatie geleidelijk aan in Palestina. De veiligheid nam toe. In 1869 werd de eerste weg aangelegd tussen Jaffo en Jeruzalem. De economie profiteerde van uitgaven van christenen en Joodse filantropisten en van de verbeterde landbouwmethoden. In 1881 was de Joodse bevolking in Palestina gegroeid tot 25.000. Daarvan woonden 9000 Joden in Safed, Tiberias en Hebron. Maar ook in plaatsen op het platteland trof je Joden aan. De meesten woonden echter in Jeruzalem.

De Jisjoev roert zich

Sir Moses Montefiori
Sir Moses Montefiori was er alles aan gelegen om een leefbare Joodse gemeenschap in Palestina te vestigen. Hij was een orthodox Jood en werd geïnspireerd door de quasi-messiaanse visie van het Uitverkoren volk dat zich opnieuw vestigde op Heilige Grond. Hij reisde zeven keer naar Palestina tussen 1827 en 1875. Hij realiseerde zich dat het belangrijkste probleem was dat de Joden niet zelfvoorzienend genoeg waren. Hij onderhandelde met Mehemet Ali in 1838 over de aankoop van stukken land zodat de Joden zelf hun brood konden verdienen. Maar de aankoop lukte moeilijk. Hij was meer succesvol in het verstrekken van leningen aan arme Joden. Er werden kleine stukken land aangekocht. Daarnaast stichtte Montefiori een meisjesschool in Jerzualem op, liet een windmolen bouwen om graan te malen, en bouwde armenhuizen.

Mikve Israël – eerste Joodse landbouwschool in Palestina
De Franse Jood Adolphe Crémieux richtte in 1870 de Alliance Israélite Univerzelle op. Deze stichtte de Mikve Israël, de eerste Joodse landbouwschool in Palestina.

Religieuze Joden gaan werken
De religieuze Joden die van geld afhankelijk waren uit Europa kwamen in de problemen door de Krim Oorlog waardoor Palestina geblokkeerd werd. De religieuzen realiseerden zich dat ze moesten gaan werken. Hun kinderen gingen naar de Lämel School. Het Asjkenazische rabbinaat legde echter een ban op omdat ze bang was dat de kinderen ketterse ideeën zouden krijgen door seculier onderwijs. Alleen Sefardische Joden gingen zodoende naar de Lämel School.

Toch moest er inkomen komen. Daarom kocht een groep religieuze Joden o.l.v. Joel Moshe Salomon een stuk land buiten de Oude Stad van Jeruzalem. Het werd de eerste Joodse wijk Nachlat Shiva (1869). Later kochten Joden een stuk land dat Mea Sheariem (1875) werd genoemd. In 1878 werd bij Jaffo de nederzetting Petach Tikwa opgericht. Maar de arbeid daar was zwaar vooral omdat ziekte (malaria) opdook die dodelijke slachtoffers maakte. Ook was er honger. En toen de oogst rijp was, was er geen afzetmarkt bij de Joden in Jeruzalem die de ketterse praktijken niet accepteerden. Toen er ook nog een overstroming volgde keerden de Joden teleurgesteld naar Jeruzalem terug.

Meer informatie: Modern Israël I:Joods nationalisme en terugkeer naar Palestina.