Modern Israël 8: Baron Edmond de Rothschild

De leden van Bilu kregen hulp uit onverwachte hoek. De Rothschilds waren bekende geldschieters maar de bankdynastie was gekant tegen het Joods nationalisme en had meerdere malen verzoeken van Chovevei Zion om geld afgewezen. Toch wilde Baron Edmond de Rothschild dat de Joden een normaal leven zou kunnen leiden om te kunnen werken in Palestina. Hij gaf Bilu financiële steun maar zij hielden niet van zijn paternalisme.

Donaties door de Baron

Toen Jozef Feinberg, één van de stichters van Rishon LeZion naar Europa terugkeerde om geld bijeen te verzamelen, trok Baron Edmond de Rothschild zijn portemonnee open en schonk 30.000 francs voor het boren van een waterput bij Rishon LeZion. De Baron huurde een Franse landbouwdeskundige in om de boeren van Bilu te onderrichten. Voor 12 gezinnen regelde de baron studiemogelijkheden in Mikve Israël en beloofde hen een stuk land (dat werd later Ekron). Ook nam de baron de Joodse nederzettingen Zichron Ja'akov en Rosh Pina onder zijn hoede. De baron wilde niet dat zijn donaties bekend werden en daar hielden de mensen zich vele jaren aan. De kolonisten noemden de baron HaNadiv HaJadoea (de bekende weldoener).

Tussen 1884 en 1900 gaf Baron Edmond de Rothschild 6 miljoen dollars uit aan de aankoop van land en huizen voor de Joodse kolonisten. Ook werd geld gegeven voor training, machines, vee, waterwerken, de bouw van apotheken, synagogen en verzorgingstehuizen. Er werden vele nederzettingen geholpen: Petach Tikva, Mishmar Hjarden, Chadra, Ein Zeittim, Metoella, Chartoev.

Paternalisme

De baron ging wel bepalen hoe er in de nederzettingen gewerkt moest worden. Zo gingen subsidies niet meer naar het hoeveelheid werk maar naar omvang van de gezinnen en zelfs hun bereidheid om samen te werken met mensen overzee. Ze konden op den duur zelfs niet meer bepalen welke gewassen te bebouwen. Zo bepaalde Rothschild zelf dat er wijngaarden geteeld moesten worden in Rishon LeZion en andere nederzettingen. Ook moesten gewassen steeds weer gewisseld worden van druiven naar amandelen, van olijven naar graan. Dit vonden de boeren maar een verspilling. Ook gingen zij zich hierdoor onzeker voelen over de toekomst.

Jechiël Pines

Er kwam een alternatieve oplossing. In 1878 emigreerde de Russische Jood Jechiël Pines naar Palestina en bracht met hem een bescheiden bedrag geld mee, verzameld door de verschillende Chovevei Zion groepen. Met dit geld en andere fondsen richtte Pines een vakman vereniging op voor leden van Bilu in Jeruzalem in 1882. Met de rest van het geld kocht hij 2800 dunams land bij Jafne en schonk dit aan de Bilu leden. Er werd een boerderij opgericht, G'dera. Het was echter moeilijk rond te komen omdat er onvoldoende middelen waren zoals ossen en melkkoeien. Ze moesten zelfs hulpeloos toezien hoe Arabieren hun vee lieten grazen op de velden van G'dera. Voor de meeste boeren werd de situatie onhoudbaar. Alleen dankzij steun van Rothschild bleef G'dear bestaan. De kolonisten die bleven namen afstand van het idee van een coöperatieve nederzetting. Ze accepteerden net als de kolonisten in Rishon LeZion, Petach Tikva en andere dorpen de richtlijnen vanuit Parijs en gingen Arabische arbeid inhuren. Maar de oorspronkelijke leden van Bilu wilden dit niet en verlieten G'dera. Hun experiment van 'sociale rechtvaardigheid' had gefaald. Sommigen vertrokken naar de steden en anderen keerden naar Europa terug.

Ze'ev Tiomkin

De Chovevei Zion beweging opende in Jaffo een kantoor o.l.v. Ze'ev Tiomkin, een Russisch-Joodse ingenieur. Hij zorgde ervoor dat twee belangrijke kolonies, Rechovot en Chadera, uit handen kwamen van het bestuur van Rothschild. Ook G'dera kreeg financiële steun van het kantoor van Tiomkin en nieuwe kolonisten slaagden erin om groente- en graangewassen te produceren. Elders vonden immigranten werk in steden, in de handel en ambachten. Vooral Jaffo werd een belangrijk centrum. Maar het ging niet overal goed. De opleving bleek op zwakke funderingen te zijn gebouwd. Tiomkin had alles financieel te rooskleurig ingeschat: de land prijzen gingen omhoog. Het Odessa Comité van Chovevei Zion moest het kantoor van Tiomkin sluiten. Ook de landbouw in Palestina bleek zwaar te zijn: malaria, tyfus, wettelijke obstakels door de Ottomaanse autoriteiten. Eind jaren 1890 vertrokken er meer mensen uit Palestina dan dat er binnenkwamen.

Baron Rothschild in Palestina

In december 1898 arriveerde Baron Rothschild in Palestina. Hij was niet onder de indruk van de vorderingen die gemaakt werden. Hij besloot dat de boeren meer zelf verantwoordelijkheid moesten nemen. Ook richtte hij de PICA (Palestine Colonization Association) op die onafhankelijk moest opereren. Maar in werkelijkheid bleef Rothschild aan de touwtjes trekken. Hij vond dat hij de Palestijnse Jisjoev had gevormd en niemand anders.

De Jisjoev eind 19de eeuw: 50.000 Joden in Palestina

Aan het einde van de 19de eeuw woonden bijna 50.000 Joden in Palestina. De meerderheid woonde in de vier heilige steden en waren afhankelijk van Chalukka liefdadigheid uit Europa. De plattelandsbevolking telde 5000 Joden die in 20 nederzettingen woonden. De Joodse economie bleef erg afhankelijk van Arabische arbeid.

Meer informatie: Modern Israël I:Joods nationalisme en terugkeer naar Palestina.