Modern Israël 9: Theodor Herzl en der Judenstaat

Theodor Herzl werd in 1860 in Boedapest geboren. Hij was een liberale Jood en jurist. Ook schreef hij toneelstukken en literaire essays. In 1887 werd hij feuilleton redacteur van de Wiener Allgemein Zeitung en later werd hij in Parijs correspondent voor de Neue Frei Presse. Hij ging zich steeds meer bezighouden met het Joodse vraagstuk. De Dreyfus affaire bracht het Zionistische idee in zijn gedachte. Uiteindelijk schreef hij het document 'Der Judenstaat.'

Der Judenstaat

Theodor Herzl begon een dagboek bij te houden. Uiteindelijk leidde dit tot een boek van een half miljoen woorden. Het was een literaire prestatie. Hij was ondertussen feuilleton redacteur van de Neue Freie Presse geworden en kon zo terugkeren vanuit Parijs naar huis en Zionistische onderhandelingen houden. Hij raadpleegde Dr. Moritz Güdemann, de Opperrabbijn van Wenen, en liet hem zijn pennenvruchten (Adres aan de Rothschilds) lezen. Deze adviseerde hem het document te publiceren. Herzl overlegde met dr. Max Nordau die eveneens geboeid was. Deze verwees hem naar Israel Zangwill in Londen, een bekende romanschrijver. Ook die was enthousiast. Herzl keerde terug naar Wenen en maakte van het 'Adres aan de Rothschild' een 65-pagina tellende essay: der Judenstaat (de Joodse staat).

ondertitel en voorwoord
De ondertitel luidde: 'Een poging tot een moderne oplossing voor de Joodse kwestie.' In zijn voorwoord schreef Herzl dat het idee van het pamflet een oude is: het is het herstel van de Joodse Staat. De wereld heeft de Joodse Staat nodig; daarom zal die opgericht worden.

Joodse kwestie
In het eerste hoofdstuk gaat hij in op de Jodenhaat die niet weg gewenst kan worden. De Joodse kwestie is noch sociaal noch religieus. ”Het is een nationaal vraagstuk, en om het op te lossen moeten we, voor al het andere het transformeren in een politiek vraagstuk om te worden beantwoord in de raad van de beschaafde volkeren.”

centrale thema
Vervolgens ontwikkelde Herzl het centrale thema. ”We zijn een volk – één volk. We hebben oprecht geprobeerd te integreren met de nationale gemeenschappen waarin we wonen, waarbij we slechts trachten het geloof van onze voorvaderen te handhaven. Het werd ons niet toegestaan.”

“Er is slechts één oplossing mogelijk: een eigen land.” Het politieke principe zal de basis verschaffen, technologie de middelen, en de Joodse traditie de drijvende kracht.

Volgens Herzl zou Europa meewerken met het Joodse vertrek.

breuk met geleidelijke Joodse infiltratie
Er zou een breuk moeten komen met geleidelijke Joodse infiltratie zoals uitgevoerd in Argentinië en Palestina. Eerst moet de internationale gemeenschap collectieve Joodse kolonisatie erkennen. Palestina is de eerste keuze.

Twee organen
Er moeten twee organen gevormd worden:

1. ”Vereniging van de Joden” (wettelijke vertegenwoordiging van het idee)
2. “Joodse Compagnie” (met een kapitaal van 50 miljoen pond verschaft door kapitaalkrachtige Joden)

emigratie + staat
De Joodse emigratie naar Palestina zou decennia lang duren. Zodra er eenmaal een Joodse staat zou zijn zouden de Joden deze ontwikkelen naar de laatste wetenschappelijke, technologische en sociale principes:

• privé initiatief bemoedigen om publiek belang te dienen;
• vrouwen gelijke rechten;
• Hebreeuws of Jiddisch als voertaal

Tot slot

Der Judenstaat werd op 14 februari 1896 gepubliceerd (vertalingen in het Engels en Frans zouden spoedig volgen). Opvallend is overigens dat Herzl niet dezelfde achtergrond had als andere Zionisten zoals Pinsker of Lilienblum. Herzl schreef minder vanuit Joodse tradities en folklore. Hij maakte geen onderscheid tussen de 'Joodse' Jood uit Rusland en de geassimileerde Jood uit West-Europa.

Ook in andere opzichten was het Zionisme van Herzl anders. Der Judenstaat was een document voor een breed publiek. Bovendien zocht hij steun bij leidende Europese machten.

Meer informatie: Modern Israël II: Herzl en het Politiek Zionisme.