Noord-Korea: 's Werelds meest gesloten land

De Democratische Volksrepubliek Korea ofwel Noord-Korea wordt sinds zijn ontstaan in 1948, als uitvloeisel van de Koude Oorlog, met harde hand geregeerd door de Communistische Partij. De eerste leider, Kim il-sung, voerde een eigen variant van het staatssocialisme, juche geheten, in. De economie in het zeer gesloten land is rampzalig, de bevolking wordt onderdrukt en het westen, met name Zuid-Korea, vreest de dreigende oorlogstaal en de nucleaire ambities vanuit het noorden.

De 'communistische heilstaat' van Kim Il-sung

Kim Il-sung, de stichter van het huidige Noord-Korea, wordt alom in het land geëerd als de 'Vader des Vaderlands' en is sinds zijn dood in 1994 nog steeds 'eeuwig president'. Hij arriveerde kort na de Japanse overgave in 1945 in Russisch uniform in het noordelijk deel van Korea. Omdat hij als guerillastrijder tegen de Japanners had gevochten, weliswaar vanuit een veilige basis op Russisch grondgebied, werd hij als held binnengehaald. Terug in Korea nam Kim deel aan de linkse regering die in het Sovjetdeel werd opgezet, nadat duidelijk werd dat de beginnende Koude Oorlog tussen de VS en de Sovjet-Unie een regering voor het hele schiereiland onmogelijk maakte. In 1949 werkte hij zich op als voorzitter van de Koreaanse Arbeiders Partij en zou het leiderschap niet meer uit handen geven. Concurrenten werden als landverraders uit de weg geruimd. Langzaam maar zeker ontstond een totalitair bewind van jaknikkers onder een absoluut heerser. Rond de 'Grote Leider' Kim ontstond al tijdens zijn leven een grote persoonsverheerlijking. Staat en familie werden één, waarbij zijn opvolging al bij voorbaat was geregeld middels zijn zoon Kim Jong-il, die hem na zijn dood opvolgde. Deze heeft, wegens zijn zwakke gezondheid, in 2010 zijn jongste zoon Kim Jong-un (zie foto rechts) op sleutelposities in het overheidsapparaat naar voren geschoven. Kim Jong-un (geb. 1983) volgt zijn vader op na diens dood eind 2011.

Juche als staatsideologie

De ideologische basis van het bewind van Kim Il-sung is zijn eigen variant van het socialisme, juche geheten, dat vanaf de jaren 50 langzaam maar zeker in praktijk werd gebracht. Juche (dat zoveel betekent als 'zelfredzaamheid') is het Noord-Koreaanse antwoord op het oude confucianistische concept van sadae, 'de groten dienen', de loyaliteit van zoon tot vader en onderdaan tot heerser. Voor de leiders van het volk werd deze traditie wel in ere gehouden, maar niet ten aanzien van de relatie tot het buitenland. De juche-theorie is kritisch op de voorouders die China beschouwden als leidraad en weigerden het lot in eigen hand te nemen, waardoor Korea uiteindelijk slachtoffer werd van de roofzucht van de omringende staten, zoals als laatste Japan. Juche betekent voor Noord-Korea: politieke onafhankelijkheid, economische zelfvoorziening en vertrouwen op eigen kracht. Men beschouwt buurland Zuid-Korea daarmee als een vazalstaat van de VS vanwege de aanwezigheid van tienduizenden Amerikaanse militairen aldaar, terwijl het noorden geen buitenlandse troepen binnen zijn grenzen heeft. Daarmee legt het noorden zijn claim als enige legitieme Koreaanse regering op tafel. Waarbij men vergeet zelf ook profijt te hebben gehad van voormalige bondgenoten als China en de Sovjet Unie. Ter ere van de juche-ideologie staat de 150 m hoge juche-toren aan de rivier de Taedong in Pyongyang (zie foto hierboven).

Een feodale klassenmaatschappij

Socialisme, ook de Noord-Koreaanse juche-variant, propageert gelijkheid. In de praktijk is er een samenleving ontstaan met een overdaad aan controle. Deze noodzaak voor controle heeft juist geleid tot absolute klassenverschillen in het meest gesloten land ter wereld. De Noord-Koreaanse bevolking is verdeeld in drie loyaliteitsgroepen: de vijandige, de wankelmoedige en de kernklasse, die weer onderverdeeld zijn in 51 subgroepen gebaseerd op familieachtergrond. De wankelmoedigen of besluitelozen (de helft van de bevolking) zijn onder meer de Koreanen die geremigreerd zijn uit China of Japan en mensen waarvan de familie naar het zuiden is gevlucht in de Koreaanse Oorlog. Ook kent deze klasse de subcategorieën voor protestanten, boeddhisten, katholieken en confucianisten. In theorie is er vrijheid van godsdienst, in de praktijk wordt elke religieuze uiting onderdrukt en gezien als gebrek aan loyaliteit jegens de politieke leiders, met ernstige gevolgen.

De elite van Pyongyang

De top van de samenleving bestaat uit de zogenaamde kernklasse, ruim een kwart van de bevolking van ±22-25 miljoen mensen. Zij krijgen voorrang bij werk, promoties, voedsel- en woningtoewijzing. De top van de kernklasse vormt de elite die in Pyongyang woont en zich aan alle mogelijke luxe tegoed kan doen. Er is een 'elite-economie' waar alles te koop is voor Japanse yens of Amerikaanse dollars. Deze buitenlandse valuta verdient het land voor het merendeel via de illegale export van wapens en nucleaire kennis. De elite die Kim-Jong-il blijft steunen wordt aan boord gehouden met deze luxe. Alleen zij mogen een auto bezitten. Zo rijdt de Noord-koreaanse top bij voorkeur in Mercedessen. Op bijna iedere straathoek zijn monumentale beelden, posters of andere vormen van propaganda te vinden ter ere van de voormalige en huidige leider van het land. Burgers en buitenlanders mogen niet vrij rondreizen; toeristen worden verplicht begeleid te worden door twee officiële gidsen.

Extreme overheidscontrole

Bij de controle op de bevolking wordt gebruik gemaakt van het systeem van 'vijf families'. Hierbij maakt men van een groep huishoudens (soms ook meer dan vijf) in de buurt de kleinste eenheid van bestuur, waarbij één van de familiehoofden aan de hogere bestuurslaag moet rapporteren over het gedrag binnen de groep. Controleren of gecontroleerd worden is er van kinds af aan ingegoten. Als iemand vergeet buitenshuis zijn speldje van de Grote Leider (Kim Il-sung) te dragen wordt hij of zij meteen aangegeven. Alle familieleden van vluchtelingen worden 'sociaal gedegradeerd', d.w.z. ze verliezen hun werk en in het ergste geval komen ze in een werkkamp terecht. De 'vijandelijke klasse' bestaat bijvoorbeeld uit mensen die vóór de stichting van Noord-Korea tot de grootgrondbezitters behoorden of voor het Japanse bewind werkten. Een kwart van de bevolking behoort tot deze onderste klasse. Zij leven onder continue politietoezicht, mogen niet de hoofdstad Pyongyang wonen en krijgen het zwaarste werk, terwijl hun kinderen weinig kans hebben op een goede opleiding.

Concentratiekampen

Noord-Korea heeft een hele slechte naam op het gebied van mensenrechten. In het noorden van het land zijn enkele grote concentratiekampen. De straffen variëren van dwangarbeid waarbij het verboden is te spreken of te lachen, de hele dag stilzitten zonder te bewegen en ernstige mishandeling en marteling. Schattingen van het aantal gevangenen varieert van 200.000 tot een miljoen. Er zijn kampen voor levenslang gedetineerden (bv. politieke gevangenen) en heropvoedingskampen. Uit getuigenverslagen blijkt dat er veel sterfgevallen voorkomen door ondervoeding en kou. Ook vinden er openbare executies plaats als afschrikking. Er zijn hardnekkige geruchten dat biologische en chemische wapens worden getest op geestelijk en lichamelijk gehandicapte mensen.

De rampzalige staatsgeleide economie

Noord-Korea kwam economisch in de problemen toen met het einde van de Koude Oorlog begin jaren 90 het communistische blok uiteenviel. De voordelige handel tussen de communistische broederstaten kwam ten einde. China en het nieuwe Rusland gingen over op kapitalistische gebruiken en eisten voortaan harde valuta voor hun handelswaar. Noord-Korea weigerde als één van de weinige landen zijn economische structuur aan te passen. Bovendien heeft het met ruim één miljoen soldaten één van de grootste legers ter wereld, hetgeen zwaar drukt op de overheidsuitgaven. De jaren 90 waren rampzalig, behalve door het wegvallen van de handelsprivileges met China en Rusland, mede door overstromingen en droogte, die misoogsten en hongersnood veroorzaakten. Men accepteerde wel buitenlandse voedselhulp, maar dit was onvoldoende om de hele bevolking te helpen. Geschat wordt dat zeker een half tot twee miljoen mensen van honger zijn omgekomen. Eind jaren 90 was er een licht economisch herstel, toen de betrekkingen met het zuiden iets minder gespannen leken na de eerste en eenmalige ontmoeting van beide leiders. Een groeiend aantal Zuid-Koreaanse bedrijven ging investeren in produktievestigingen in het noorden, vanwege de lage lonen. Naast traditionele exportprodukten als hout en metaalschroot, groeit nu de export elektronische produkten en chemicaliën. Andere succesvolle exportartikelen zijn raketsystemen naar bijvoorbeeld het Midden-oosten en de laatste jaren nucleaire kennis.

Oplopende spanningen tussen noord en zuid

Het tot zinken brengen van een Zuid-Koreaanse marineschip door een Noord-Koreaanse torpedo in maart 2010 met tientallen doden, de beschieting met granaten op het Zuid-Koreaanse eiland Yeonpyeong in november zijn de ernstigste incidenten sinds het einde van de Korea-Oorlog. Het zuiden heeft hierdoor de handel met het noorden opgeschort. De economische en voedselproblemen hebben Noord-Korea in het nauw gedreven. Bovendien krijgt China ook genoeg van het onberekenbare gedrag van zijn zuiderbuur. Hooggeplaatste Chinese functionarissen hebben laten doorschemeren geen bezwaar te hebben tegen een hereniging van beide Korea's, ook vanwege economische motieven. De grote vraag is of de nieuwe leider Kim Jong-un denkt aan oplossingen om de situatie te verbeteren door zijn land open te stellen voor kapitalistische experimenten, zoals China ook deed of blijft het regime in Pyongyang de internationale gemeenschap afpersen door te dreigen met de verdere ontwikkeling van lange-afstandsraketten en kernwapens?

Dit artikel is het laatste deel van de vierdelige special Het Koreaans schiereiland.