De stichting van het Saudische koninkrijk

Het huidige Saudi-Arabië was ooit een vergeten gebied; niet meer dan een ogenschijnlijk lege woestijn, waar enkele duizenden bedoeïenen overleefden dankzij dadels en kamelenhandel. De Saudische staat, zoals die nu is afgebakend, ontstond pas in de jaren 20 van de 20e eeuw. De machtsverhoudingen tussen de wereldlijke macht en de geestelijke macht in het woestijnland kreeg zijn vorm in de 18e eeuw bij het ontstaan van het wahabisme, een conservatieve stroming van de islam.

Het ontstaan van het wahabisme

Mohammed ibn Abd al Wahhab was amper 20 jaar toen hij in 1723 naar Mekka trok om zich verder te wijden aan zijn studie van de koran, het heilige boek van de islam. Toen al was hij een aanhanger van het hanbalisme, dat hij leerde kennen via zijn vader, een hanbalistische rechter. Het hanbalisme is één van de vier islamitisch-orthodoxe rechtsscholen, die geen enkele vernieuwing in de toepassing van de leer van de profeet Mohammed toelaten. Na zijn studie in Mekka en een reis door de regio, startte Mohammed ibn Abd al Wahhab met de verkondiging van zijn eigen doctrine. Deze zou uitgroeien tot het wahabisme, de staatsdoctrine van het huidige Saudi-Arabië. In essentie komt de doctrine erop neer dat, tot in de eeuwigheid, niets of niemand anders dan Allah mag worden vereerd en dat alleen de koran en de daarvan afgeleide bronnen worden aanvaard. Geen enkele andere vorm van kennis of geloof is toegelaten.

Het wahabisme als fundament voor een staatsgodsdienst

De stichter van het wahhabisme kreeg in de uitgestrekte Najd-regio, het centrale deel van het huidige Saudi-Arabië, al snel een grote aanhang. Maar de moslims die een meer tolerante interpretatie van de islam aanhingen, keerden zich tegen hem. Daarom zocht Mohammed bescherming in Dariyyah, een stad gelegen op zo'n 15 kilometer van de huidige hoofdstad Riyad. In 1745 sloten Mohammed ibn Abd al Wahhab en de emir van Dariyyah, Mohammed ibn Saud, een akkoord dat het fundament zou worden van de samenwerking tussen de al Saud-familie en het wahabisme, tot vandaag aan de dag toe. Beide mannen verdeelden de macht: Abd al Wahhab kreeg het religieuze leiderschap, Mohammed ibn Saud de wereldlijke macht. Samen zouden ze ervoor ijveren het wahabisme op te leggen aan alle inwoners van het Arabisch schiereiland. Die ambitie hebben zij grotendeels waar kunnen maken, in minder dan drie eeuwen tijd.

De strijd op het Arabisch schiereiland

Nog voor het begin van de 19e eeuw slaagt de zoon van Mohammed ibn Saud erin het grootste deel van het schiereiland te veroveren. In 1773 neemt Abdul Aziz ibn Saud Riyad in en maakt daarmee een eind aan de verbeten strijd van de verschillende Arabische stammen die zich niet wilden onderwerpen aan een centraal gezag. Abdul Aziz wordt in 1803 vermoord door een tegenstander van het wahabiisme in de moskee van Dariyyah. Zijn zoon Saud, de legerleider, neemt de macht over en zet de opmars voort. In 1811 strekt het wahabistische rijk zich uit van Aleppo, in het noorden van Syrië, tot aan de Indische Oceaan en van de Arabische Golf tot aan de Rode Zee. De Turkse machthebbers van het Ottomaanse Rijk en toenmalige heersers over Egypte zetten de tegenaanval in en de opvolgers van Saud ibn Abdul Aziz slagen er niet in het wereldrijk dat zij hebben geërfd in stand te houden. De interne strijd binnen de familie Saud leidt tot de totale ondergang van de prille Saudische dynastie, zo tegen het eind van de 19e eeuw.

De stichting van het Saudische koninkrijk

De familie Saud vlucht naar Koeweit en krijgt daar asiel. In 1901 besluit de 21-jarige Abdul Aziz ibn Saud, met instemming van zijn vader Abdar Rahman, een nieuwe aanval op Riyad te lanceren. Na de moord op de gouverneur van Riyad valt de stad na één decennium opnieuw in handen van de familie Saud. Het is het begin van een gestage herovering van het Arabisch schiereiland op de Turken en andere Arabische rivalen. De Saud-strijders (zie afbeelding inleiding) slagen in hun opzet, omdat ze de verschillende bedoeïenengemeenschappen aan zich weten te onderwerpen. Daarvoor zorgen de 'broeders' (ikhwan), de religieuze strijders. De wahabistische doctrine is daarbij de leidraad. Ibn Saud (1880-1953) -de naam waaronder Abdul Aziz ibn Abdar Rahman ibn Saud wereldwijd bekend wordt- stuurt de wahabitische boodschappers uit om overal in de woestijn militair-religieuze nederzettingen te vestigen, waar bedoeïenen worden samengebracht voor een strenge religieuze en militaire vorming. Zo creëert hij een trouw leger, waarmee hij geleidelijk grondgebied herovert op de Turken én de opkomende Engelse en Franse koloniale machten een stap voor blijft. Na de Eerste Wereldoorlog vestigt Ibn Saud zijn autoriteit over het grondgebied dat nu Saudi-Arabië heet. Pas in 1926 weet hij opnieuw de twee meest heilige steden van de islam, Mekka en Medina, in te lijven. Sindsdien draagt de Saudische koning de titel van Bewaker van de Twee Heilige Moskeeën. Het is veel meer dan een eretitel. De religieuze verantwoordelijkheid drukt scherp uit hoe nauw de wereldlijke en religieuze macht in Saudi-Arabië met elkaar verbonden zijn, al sinds de stichting van het koninkrijk. Het land is hèt voorbeeld van een theocratie, een staatsvorm waarbij de godsdienstige wetten (in dit geval de sharia) de plaats innemen van een grondwet.