Modern Israël 23: Brits Mandaat – einde militair regime

Het Britse Mandaat in Palestina kreeg vorm door lagere functionarissen uit het Britse leger en de Egyptische civiele dienst. De functionarissen vonden dat nadruk gelegd moest worden op vriendschap met de moslims. De Joden voelden zich benadeeld. Weizmann schreef een brief aan Balfour en wees op het gevaar dat er een Arabisch Palestina i.p.v. een Joods Palestina zou komen. Ondertussen gaf Groot-Brittannië aan Abdoella Trans-Jordanië zodat dit niet meer de Joden toekwam.

Arabisch geweld nam toe

Onder de Arabieren groeide de angst voor de Zionistische doeleinden. Sir Arthur Money, de militaire administrateur van Palestina, waarschuwde dat er een grotere militaire macht moest komen.

In februari 1920 vielen Arabische terroristen Joodse kolonies in Metoela en Tel Hai aan. Onder de Joodse doden was Joseph Trumpeldor, de nationale held van het Zion Mule Corps. En in maart 1920 bood het Syrische Nationale Congres aan Feisal de troon aan voor een verenigd Syrië, inclusief Palestina. Tijdens Nebi Musa (traditioneel Arabisch 'pasen') verzamelden Arabieren zich in Jeruzalem en werden gewelddadig. In 3 uur tijd werden 160 Joden verwond. Britse troepen herstelden de orde. Maar de volgende dag was het opnieuw raak. Pas na de derde dag werd het rustig. Ondertussen waren er al een aantal Joden en Arabieren gedood en enkele honderden gewond. De Arabische burgemeester van Jeruzalem gaf lichte straffen aan Arabieren, terwijl Joden (waaronder Vladimir Jabotinsky) zware straffen kregen (15 jaar). De Britten stelden een onderzoek in. De officieren van de militaire administratie spraken over Zionistische provocaties die Arabisch geweld hadden uitgelokt. De Joden beschuldigden het Mandaat bestuur van het aanmoedigen van Moslim onrust. Kolonel Richard Meinertzhagen gaf de Zionisten gelijk. Daarop werd het militaire regime vervangen door een provisorische civiele administratie.

Herbert Samuel – Hoge Commissaris voor Palestina

Herbert Samuel werd door Lloyd George aangesteld als civiele Hoge Commissaris voor Palestina. Dit was niet zonder risico omdat hij een loyale Jood en Zionist was en de Arabieren dit zagen als een provocatie. Toch zouden de benoemingen door Samuel leiden tot enthousiasme onder Joden en Arabieren. Zo werd Wyndham Deedes aangesteld als algemeen secretaris, Sir Ronal Storss als gouverneur van Jeruzalem en Norman Bentwich als procureur-generaal. Er kwamen kredietbanken, een kadastraal onderzoek naar landeigendom, openbare werken (snelweg, spoorweg, telegraaf en telefoonverbindingen en moeras drainage). De Zionisten waren blij met het open deur beleid m.b.t. immigratie. De instroom van Joden overtrof alle eerder migratiegolven.

Maar de onpartijdigheid van Herbert Samuel leidde er ook toe dat hij de anti-Zionist Ernest T. Richmond aanstelde. Deze hield de aankoop van een groot stuk staatsland in de Beisan regio door Joden tegen. Ook kwam hij met rigide maatregelen voor goedkeuring van verkoop van Arabisch land aan Joden. Deze maatregelen bevorderden het Arabisch geweld tegen Joden. Dit had ook te maken met ontwikkelingen in Syrië waarbij Frankrijk Feisals zelf uitgeroepen koninkrijk in Syrië liquideerde. Zo werd Palestina een surrogaat voor de Arabieren. In 1921 was er Arabisch geweld in Petach Tikwa en andere Joodse koloniën. Hierbij vielen 47 Joodse en 48 Arabische doden. Er werd weer een onderzoek ingesteld waarbij de Arabieren gelijk kregen. Samuel besloot de Joodse immigratie tijdelijk te stoppen. In juli 1921 werd dit weer opgeheven maar de regels waren wel strenger geworden.

Trans-Jordanië

In de lente van 1921 bezocht minister van koloniale zaken Winston Churchill Palestina. Hij steunde het Joodse Nationaal Tehuis. Maar zijn bezoek leidde er ook toe dat Trans-Jordanië zich afscheidde van Palestina. Trans-Jordanië was een hoogland (het Bijbelse Edom) waar zo'n 300.000 Arabische boeren en semi-nomaden woonden. Emir Abdoella was op weg naar Syrië om zijn broer Feisal aan de macht te krijgen. In maart 1921 stootte Abdoella door naar Amman. Groot-Brittannië moest Abdoella stoppen om een provocatie tussen Frankrijk en Engeland te voorkomen. Abdoella werd gevraagd om in Trans-Jordanië te blijven waar hij kon heersen als protegé van de Britten. Abdoella ging akkoord. Groot-Brittannië verschafte hem steun en verzekerde hem dat Trans-Jordanië op den duur zelfstandig zou worden. Nu kon de Balfour Verklaring niet meer toegepast worden op dit gebied.

Churchill White Paper

Ondertussen werd de Joodse immigratie beperkt tot westelijk Palestina. De Zionisten gingen met het Britse voorstel (dat later bekend werd als de Churchill White Paper) akkoord, de Arabieren verwierpen het. Niet alleen werd het Joodse Nationaal Tehuis toegestaan maar ook verzekerd. Joodse immigratie werd gestimuleerd evenals Joodse kolonisatie. Hebreeuws werd erkend als officiële taal. Een Jewish Agency ging samenwerken met het Mandaat. Het Bonar Law kabinet, dat de coalitie van Lloyd George opvolgde, verwierp elke Arabische poging de Britse steun aan het Zionisme en het Joodse Nationaal Tehuis te veranderen.

Meer informatie: Modern Israël IV: Brits Mandaat/Joods Nationaal Tehuis.

Lees verder

• Modern Israël 26: Brits Mandaat – wortels zelfbestuur
• Modern Israël 25: Brits Mandaat – uitvoering
• Modern Israël 24: Brits Mandaat – 'constitutie'
• Modern Israël 22: Brits Mandaat – grenzen en Joodse hoop
• Modern Israël 21: Balfour Verklaring-Joods Nationaal Tehuis