Modern Israël 26: Brits Mandaat – wortels zelfbestuur

Hoewel de Britten veel hebben bereikt in Palestina hebben de Zionisten voornamelijk vooruitgang geboekt door eigen inspanning. Winston Churchill erkende dit in zijn White Paper van 1922. De Joden hebben hun gemeenschap nieuw leven in geblazen: eigen politieke organen, een gekozen vergadering voor huishoudelijke zaken, gekozen raden in steden, controle van haar scholen. Er was een Opperrabbinaat, er werd Hebreeuws gesproken, etc. Allemaal kenmerken van een 'nationale' staat.

Religieuze autonomie voor de Joden

De Ottomanen hadden het zogeheten millet systeem ingevoerd. Hierbij werden religieuze gemeenschappen toegestaan om zelf hun religieuze kwesties te regelen. Dit gold voor christenen, moslims en Joden. Het personeel voor de instituties werden aangewezen door de Ottomaanse regering. De Britten zetten dit systeem voort, alhoewel de aanstellingen bij de moslim instituties nu geregeld werden door een Opper Moslim Raad onder voorzitterschap van de Moefti van Jeruzalem.

Ook de Joden genoten religieuze autonomie. Onder de Turken was de Sefardische opperrabbijn Chacham Bashi de gemeenschapsleider. Hij wees de Joodse leden aan. De Britten handhaafden dit systeem maar vergrootten en systematiseerden het. In 1921 stonden zij de verkiezing van een Rabbinale Raad toe door geselecteerde groepen rabbijnen en orthodoxe Joodse leken. De Raad bestond uit twee opperrabbijnen, een Ashkenazische en een Sefardische. Deze kregen hulp van andere rabbijnen en raadgevers. De Rabbinale Raad wees de leden van de rabbinale rechtbanken aan.

'Constitutie' voor het Nationaal Tehuis

Op 18 december 1918 maakte de vergadering van Palestijnse Joden een 'constitutie' voor het Nationaal Tehuis. Deze had een belangrijke invloed op toekomstige Joodse regeringsontwikkeling. Er werd bijvoorbeeld bepaald dat verkiezingen direct, in het geheim, op basis van gelijkheid en proportioneel gehouden moesten worden. Zo vond in april de verkiezing van een Nationale Vergadering plaats. Hieraan deden zo'n 20.000 personen mee. De 314 leden waren verdeeld over 20 partijen. Zij kozen weer de Va'ad Le'oemi, bestaande uit 36 mannen en vrouwen.

De Britten besloten ook om de Nationale Vergadering macht te geven over Joodse religieuze, culturele en sociale welzijn activiteiten. Deze Joodse 'regering' kwam eens per jaar bijeen en hielden elke 3 tot 6 jaar nieuwe verkiezingen. Toch kreeg het lang geen officiële erkenning omdat de orthodoxe Joden er oppositie tegen voerden (vanwege de gelijkheid voor vrouwen) en ook omdat de Britten geen belasting bevoegdheden aan de Nationale Vergadering wilden overdragen.

Toch werd in juli 1929 een enkele Joodse gemeenschap, de Knesset Israël, door het Mandaat Bestuur erkend. De Knesset kende haar eigen religieuze en seculiere organen. Het religieuze orgaan was de Rabbinale Raad en het seculiere orgaan de Nationale Vergadering en Va'ad Le'oemi. De Nationale Vergadering kreeg zelfs het recht om belasting te heffen voor onderwijs, armoedebestrijding, ziekenzorg en het financiële onderhoud van de Rabbinale Raad en de Nationale Vergadering zelf.

Municipal Franchise Ordinance – 1926

Joden en Arabieren kregen via de Municipal Franchise Ordinance meer jurisdictie om hun eigen interne zaken te regelen. In de grote steden en dorpen kregen de Arabieren de meerderheid in de lokale raad. De Joden kregen daar een minderheids vertegenwoordiging (m.u.v. Tel Aviv waar alleen Joden woonden) en werden beschermd op het gebied van religie en cultuur (onderwijs).

Slot

De Britten hadden dus veel bereikt. Maar de moeilijkste kwestie, en wat later ook de meest hopeloze zou blijken te zijn, was de verzoening tussen het Zionistische plan voor een eigen land en de nationale aspiraties van de Palestijnse Arabische meerderheid.

Meer informatie: Modern Israël IV: Brits Mandaat/Joods Nationaal Tehuis.

Lees verder

• Modern Israël 25: Brits Mandaat – uitvoering
• Modern Israël 24: Brits Mandaat – 'constitutie'
• Modern Israël 23: Brits Mandaat – einde militair regime
• Modern Israël 22: Brits Mandaat – grenzen en Joodse hoop
• Modern Israël 21: Balfour Verklaring-Joods Nationaal Tehuis