125 jaar Coca-Cola: Het geheime recept en de concurrentie

De geheime formule over de exacte samenstelling van Coca-Cola, waar diverse geruchten over bestaan, ligt in een bankkluis in Atlanta. Inmiddels zijn er vele concurrerende coladranken op de markt verschenen die er op lijken. De belangrijkste is Pepsi, dat al jarenlang in een hevige concurrentiestrijd met Coca-Cola is gewikkeld, met wisselend succes. Ondanks de toevloed van merkloze coladranken hebben Coca-Cola en Pepsi de wereldwijde colamarkt nog stevig in handen.

Het geheim rond de ingrediënten van Coca-Cola

Het Grote Geheim, volgens sommigen 's werelds best bewaarde bedrijfsgeheim en waarover al zoveel mensen zich het hoofd hebben gebogen, is de formule van de siroop, de basis van Coca-Cola. Begin 2011 beweerden de makers van een Amerikaanse radioshow de originele formule van de beroemde frisdrank te hebben gevonden in een oud exemplaar van een krant uit 1972. Daarin zou een foto met een handgeschreven recept van Coca-Cola-uitvinder John Pemberton staan (zie afbeelding rechts). Of het om het originele recept gaat en of het handschrift van Pemberton is, is (nog) niet bewezen. Inmiddels zijn er veel concurrerende frisdranken op de markt gekomen, die op Coca-Cola lijken en die ook ongeveer dezelfde ingrediënten bevatten. En wat er in de cola zit staat gewoon op de flesjes en blikjes; dat is wettelijk verplicht. Er staat zelfs op wat er niet in zit: eiwit 0 gram, vet 0 gram etc. Maar dat zal iedereen een zorg zijn.

Waar het om gaat is het woordje 'plantenextracten' in de samenstelling. Daarin zit de geheime formule besloten. Wélke plantenextracten het precies zijn en in welke verhouding, dat zouden volgens de geruchten slechts vijf topmensen bij het bedrijf weten en om de kans dat zij gelijktijdig overlijden te minimaliseren, mogen zij nooit samen reizen. Het geheime aroma wordt Merchandise 7X genoemd en zou voor de typische smaak van het drankje zorgen. De frisdrank zou voor precies één procent uit dit ingrediënt bestaan. Volgens de aantekeningen op de oude foto die de radiomakers vonden, bestaat het mysterieuze bestanddeel uit onder meer alcohol, limoenolie, kaneelolie en muskaatnootolie. Het originele recept van kolanoten en cocaplantjes bevatte nog cocaïne, een verdovend middel, maar dat ingrediënt werd in 1903 vervangen, vanwege de verslavende werking, door een extract van cocabladeren zonder werkzame stoffen. Tien jaar later werd cocaïne in de VS verboden. Een ander opwekkend middel, cafeïne, is wel aanwezig, maar volgens de wettelijke maximale hoeveelheid die ook geldt voor koffie, thee en andere voedingsmiddelen.

Pepsi, de grote concurrent

Er zijn in de loop van de jaren tientallen colamerken opgestart en Pepsi-Cola is daar wel de belangrijkste van en dus ook de grootste concurrent van Coca-Cola. De twee merken bestrijden elkaar dan ook te vuur en te zwaard. Pepsi is trouwens al een behoorlijk oud drankje. Zo'n vijf jaar nadat Pemberton in 1866 Coca-Cola had uitgevonden, was in New Bern in de staat North Carolina, een andere apotheker/drogist, Caleb Bradham, bezig met het brouwen van een medicinaal drankje. Hij noemde het aanvankelijk naar zichzelf Brad Drink en had het eigenlijk, net als John Pemberton, bedoeld als medicijn. Ook zijn vinding had dezelfde ingrediënten als die van Pemberton. Maar bij Bradhams drankje draaide het vooral om de toevoeging van pepsine, een enzym dat onder meer in maagzuur voorkomt en eiwitten opneemt. Bradham was zo verstandig de naam Pepsi, afgeleid van dyspepsie, een verzamelnaam voor allerlei maagproblemen, in 1903 als handelsmerk te laten registreren. Het drankje vond gretig aftrek, maar uit angst voor stijgende suikerprijzen, zodat Pepsi te duur zou worden in vergelijking met Coca-Cola, liet hij Pepsi schieten en concentreerde zich op de goederenmarkt. Maar de suikerprijzen stegen niet en Pepsi-Cola ging in 1923 failliet.

Pepsi versus Coca-Cola

Tot 1931 bleef het stil rond Pepsi-Cola. Toen werd PepsiCo, Bradhams bedrijf overgenomen door Loft Candy Company. Directeur Charles G. Guth realiseerde zich dat Pepsi nog steeds populair was. Hij kreeg het lumineuze idee om Pepsi-Cola in hergebruikte bierflessen te verkopen, waardoor het bedrijf grotere flessen kon verkopen voor dezelfde prijs dan de kleinere Coca-Colaflesjes. Pepsi werd zo als frisdrank van de lagere klasse gezien. Om het beeld van armeluisdrankje bij te stellen verschenen in de jaren vijftig vele beroemdheden in Pepsi-commercials op de tv en dat sloeg aan. Het merk bereikte een stevige tweede plaats in de colamarkt, na Coca-Cola natuurlijk. Dat zag de verkoop dalen, zeker na een vergelijkende reclamecampagne van Pepsi in de jaren tachtig, een reclamestrategie die nu verboden is. Bovendien maakte Coca-Cola de fout om aan de formule te gaan sleutelen: het drankje werd zoeter.

De nieuwe samenstelling sloeg totaal niet aan. Pepsi won terrein en ging zich meer op de jeugd richten met o.a. Michael Jackson die ons al 'moonwalkend' aanspoorde om 'The choice of a New Generation' te gaan drinken. Drie maanden later bracht Coca-Cola de oude formule weer op de markt, dit keer onder de naam Coca-Cola Classic. Sinds dat drama ging het Coca-Cola voor de wind en het merk Pepsi gleed, samen met de carrière van the King of Pop, steeds verder weg. Het marktaandeel cola-dranken van beide merken is nu wereldwijd respectievelijk ruim 40% (Coca-Cola) en 30% (Pepsi). Van de overige frisdranken zijn o.a. Fanta, Sprite en Aquarius telgen uit de Coca-Cola-familie. Bekende Pepsi-merken zijn 7 Up, Tropicana en Gatorade.

UPDATE: Nieuwste aanval van Pepsi op Coca-Cola
Pepsi-cola opent deze zomer met een tv-commercial de aanval op de grote concurrent door de Kerstman, al sinds 1931 door Coca-Cola ingepalmd, in een zomers tenue Pepsi-cola te laten bestellen in plaats van zijn vertrouwde merk, met als argument dat hij als Kerstman nu ook vakantie heeft en zelf bepaalt wat hij drinkt.

Andere coladranken

Samen hebben Coca-Cola en Pepsi dus ±75% van de colamarkt in handen. Het overige marktaandeel is in handen van ondernemingen die een graantje mee willen pikken in de colarage en een drankje hebben bedacht waar meestal ook kolanoten en dus cafeïne in zit. Crown Cola is een bekend merk evenals Mecca-Cola, een cola die speciaal voor islamitische landen wordt geproduceerd en waarbij godsdienstige redenen een belangrijker rol spelen dan prijs en imago. En zo zijn er tientallen andere merkloze cola's, huismerken van supermarkten en cola's met fantasienamen. De diverse cola's lijken allemaal op elkaar en bij smaaktests blijkt vaak dat mensen het verschil niet proeven. Natuurlijk zullen verstokte coladrinkers wel degelijk 'hun' cola eruit halen. Het is nog maar de vraag of ze niet op een andere cola overstappen zodra die goedkoper is en er een slimme en effectieve reclamecampagne voor wordt gemaakt.