Geschiedenis van de architectuur: Traditionele bouwstijlen

Omdat de mensen vertrouwde dingen in verband brengen met geborgenheid en comfort, zijn ze gewoonlijk behoudzuchtig wat betreft hun omgeving. Het resultaat hiervan is dat het uiterlijk van gebouwen dikwijls hetzelfde blijft nadat de bouwtechnieken en materialen veranderd zijn. Zo zijn er bijvoorbeeld gloednieuwe gebouwen te zien, met gebruikmaking van de modernste technieken gebouwd, maar in een stijl die op die van het antieke Griekenland is gebaseerd.

De oudste bouwmaterialen

De prehistorische mensen waren nomaden die genoeg hadden aan de tijdelijke beschutting die eenvoudige windschermen en afdaken boden. Maar toen ze ontdekten hoe ze dieren konden fokken en gewassen kweken, begonnen ze zich blijvend te vestigen en stichtten gemeenschappen die meer duurzame woningen nodig hadden. Eerst waren dat tentvormige bouwsels zonder muren. Later zette men palen in de grond, en daarop werd een puntdak bevestigd. Dit was bijvoorbeeld het geval bij de grote, rechthoekige huizen van de mensen van het Donau-volk uit het Stenen Tijdperk die 5000 jaar geleden hebben geleefd, waarvan de overblijfselen in Lindenthal bij Keulen zijn opgegraven (zie afbeelding inleiding). In andere landen, zoals China, waar ook volop hout was, werden de muren van stevig samengebonden palen gemaakt, en vormden palissaden. In Klein-Azië werden suikerriethalmen in bundels samengebonden die een tot bogen gevormde geraamte vormden (zie afbeelding rechts). Matten van riet, stro of gras werden over het geraamte gespannen en vaak werd leem op de muren gesmeerd om ze steviger te maken.

Egyptische monumenten in traditionele bouwstijl

Toen nog duurzamer materialen als steen in gebruik kwamen, bouwde men voort in de stijl van de vroegere primitieve bouwwijze. Eén van de grootste religieuze monumenten, de Egyptische tempel van Amun in Karnak, heeft zuilen die van rietbundels zijn afgeleid. De gegraveerde banden om de bovenkant van de zuilen imiteren de koorden die de riethalmen samenbonden. Hun kapitelen (bovenstukken) zijn in de vorm van een lotusknop uitgesneden (zie afbeelding links). Meer dan 1000 jaar nadat Karnak werd gebouwd werd hetzelfde type zuil nog gebruikt bij de tempel van Horus in Edfoe. De Egyptenaren imiteerden andere primitieve structuren bij het uitbouwen van de koningsgraven in de rotsen van de necropolis ('dodenstad') Beni Hasan. Hun hellende wanden herinneren aan de vroege leemwanden die nu eenmaal aan de voet dikker moesten zijn dan aan de top. In deze bouwwerken die niet zijn 'gebouwd', maar uit de massieve rots zijn gehakt, zijn stenen uitsteeksels die de uiteinden van houten balken moeten voorstellen.

De Griekse bouwstijlen

De monumentale bouwkunst in steen van de antieke Grieken heeft zich op vrijwel dezelfde manier ontwikkeld. Het Parthenon (gebouwd ±440 v. Chr.) is misschien wel het beroemdste van alle antieke bouwwerken. Het is gebouwd in de Dorische stijl, een bouwwijze die een perfecte afspiegeling is van de voorgaande, minder duurzame constructies in hout. De uiteinden van de vroegere houten balken worden, net als in Beni Hasan, in steen gehandhaafd. Zelfs de houten pinnen die eens werden gebruikt om de balken op hun plaats te houden, hebben hun marmeren duplicaten. De Grieken kenden naast de Dorische stijl, met zijn onversierde kapiteel (zie afbeelding rechts), nog twee latere bouwstijlen: de Ionische zuil met een gekruld en de Korintische zuil met een klokvormig kapiteel, versierd met gebeeldhouwde acanthusbladeren. Deze laatste stijl was erg populair bij de Romeinse architecten. De steen van de Griekse tempels was fraai afgewerkt met bijna onzichtbare voegen. Toch werd alles met een dunne laag pleister bedekt en in felle rode, gele en blauwe kleuren geverfd om met de traditionele afwerking van de oude houten bouwwerken overeen te komen.

De antieke bouwstijl nog steeds geïmiteerd

Natuurlijk is door verwering slechts de naakte steen van de Griekse tempels overgebleven en de 15e eeuwse bouwmeesters van de Renaissance, die zich voor hun inspiratie tot de klassieke modellen wendden, realiseerden zich niet dat deze antieke bouwwerken eens fel beschilderd waren. Ze kopieerden wat, naar zij geloofden, in de antieke tijd had bestaan en brachten de meer ingetogen stijl voort die sindsdien in het Westen zoveel is gebruikt. Het is interessant om bij de hedendaagse architectuur soms dezelfde ontwikkeling op te merken als in Griekenland bijna 3000 jaar geleden. Hier en daar worden particuliere huizen en openbare gebouwen opgetrokken in steen met 'klassieke' zuilengalerijen bij de ingang.

Dit artikel is onderdeel van de special Geschiedenis van de architectuur.