Modern Israël 27: Joods Tehuis – opleving Zionisme

Het Britse Mandaat in Palestina bood de Zionistische beweging een partner met Groot Brittannië in de vorming van een Joods Nationaal Tehuis. Toch zou de taak voornamelijk weggelegd zijn voor de Zionistische beweging zelf omdat de bijdrage van de Britten aan de Palestijnse economie bescheiden zou blijven.

Palestine Zionist Executive

Door de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) was de Zionistische beweging minder politiek actief geworden. De centrale kantoren stonden in Duitsland, de meeste leden woonden in Rusland, een 'neutraal' bureau stond in Kopenhagen en een uitvoerend comité was in New York actief. Door Chaim Weizmanns betrokkenheid bij de Balfour Verklaring kwamen de politieke hoofdkantoren van het Zionisme in Londen. Hier werd in februari 1919 de eerste ontmoeting gehouden en later een speciale conferentie van Zionistische leiders (juli 1920). Tijdens deze conferentie werd Chaim Weizmann tot voorzitter van de Zionistische Organisatie gekozen. Een elf man strek presidium wees zes van haar leden voor Palestina aan (het Palestine Zionist Executive). Dit orgaan vertegenwoordigde het Zionisme bij alle zaken die geregeld moesten worden met Groot Brittannië. In de loop der jaren overtrof het de Va'ad Leumi (orgaan van de Nationale Vergadering) als quasi-regering van de Joodse gemeenschap. Er kwamen departementen voor politieke zaken, immigratie, arbeid, kolonisatie, educatie en gezondheid. Sommige Zionisten, zoals Nordau, wilden dat Groot Brittannië massa immigratie van Joden toeliet zodat er een Joodse meerderheid kwam en een Joodse staat kon worden opgericht. Weizmann beschouwde dit als fantasie omdat de Zionisten nauwelijks politieke concessie konden eisen. Er waren eerst meer Joden en een goed economische basis in Palestina nodig.

Louis Brandeis

Weizmann en zijn collega's richtten de Kern HaYesod op om geld in te zamelen bij Joden in de diaspora. Ze raakten hiermee in conflict met Louis Brandeis. Hij raakte betrokken bij het Zionisme via discussie met Jacob de Haas. Zionisme deelde volgens hem de ethische en democratische idealen die hij het uithangbord vond van het Amerikanisme. Hij had zijn eigen idee hoe het Joods Nationaal Tehuis gerealiseerd moest worden. Nu de Balfour Verklaring er was hield volgens Louis Brandeis het Politiek Zionisme op te bestaan. Het werk van Theodor Herzl zat erop. De Zionistische Organisatie moest a-politiek worden. De politieke belangen zouden verdedigd kunnen worden door de Va'ad Leumi in Palestina via onderhandelingen met de Britse Hoge Commissaris.

Weizmann en andere veteranen van de Zionistische Beweging waren hierop tegen. Zij vonden dat het politieke werk nog niet was afgerond en dat de Zionistische Organisatie als apart orgaan moest blijven bestaan. Brandeis wilde Keren HaYesod niet gebruiken om geld in te zamelen voor openbare werken, industrie en agrarische ondernemingen. Dit behoorde volgens hem meer tot privé investeringen. Keren HaYesod kon wel geld inzamelen voor immigratie, openbare gezondheid of educatie. Weizmann en de zijnen zagen de fondsen als instrument bij de Britten aan te tonen dat de Zionistische Beweging serieus genomen moest worden.

Weizmann ging in de lente van 1921 naar New York om daar de Keren HaYesod op te richten. Hij werd met gejuich ontvangen. Weizmann besefte dat dit een immigranten gemeenschap was die zich geheel identificeerde met de Zionisten van de Jisjoev en Europa. Dit werd bevestigd tijdens de conventie in Cleveland. Eind december 1921 was er 2 miljoen dollar voor de Keren HaYesod bijeen vergaard.

Nadruk op landbouw in de Jisjoev

De Zionisten bleven de nadruk leggen op landbouw in de Jisjoev. Zonder voet op vaste bodem zouden de Joden nooit hun claims op Palestina kunnen verdedigen. Tegen 1917 had het Joods Nationaal Fonds (JNF) 160.000 dunams in handen. Men wilde dit verdrievoudigen of zelfs verviervoudigen. Maar de Britten werkten niet mee. Van de 960.000 dunams staatsland kwam 397.000 dunams in handen van de Arabieren en slechts 83.000 dunams werd verhuurd aan de Joden (het Beisan land Akkoord 1921). De Zionisten moesten 92% van hun land kopen van Arabische eigenaren tegen enorme bedragen.

Er was ook nog een ideologische beperking waaronder het Joods Nationaal Fonds opereerde: land mocht alleen bewerkt worden door Joden. Dit werd het officiële Zionistische beleid in Palestina. In de Jisraeel Vallei werden na aankoop van Arabisch land, twintig nieuwe collectieve en coöperatieve nederzettingen opgericht. Zij veranderden het malaria moerasgebied in vruchtbaar land.

Ondertussen moest er geld ingezameld worden om de nieuwkomers op te vangen met voedsel en onderdak. Met de Keren HaYesod hoopte Weizmann 150 miljoen dollars in te zamelen, maar het werden er slechts 20 miljoen in 8 jaar tijd.

Meer informatie: Modern Israël IV: Brits Mandaat/Joods Nationaal Tehuis.

Lees verder

• Modern Israël 26: Brits Mandaat – wortels zelfbestuur
• Modern Israël 25: Brits Mandaat – uitvoering
• Modern Israël 24: Brits Mandaat – 'constitutie'
• Modern Israël 23: Brits Mandaat – einde militair regime
• Modern Israël 22: Brits Mandaat – grenzen en Joodse hoop