Modern Israël 29: Joods Tehuis –kvoetsa, kibboets en moshav

De nieuwkomers van de Derde Alija zochten werk. De Britse Mandaatsregering hielp een beetje. Maar de Joden zochten liever werk via Achdoet HaAvoda en Hapoel HaZair. Sommigen brachten een plan mee: Gedud Ha Avodah gebaseerd op het voorstel van Trumpeldor om goed voorbereid naar Palestina te gaan. Een groep HeChalutz arbeiders uit de Krim volgde het voorstel op. Overal probeerden Joden zich in te specialiseren. Er moest een gemeenschap van Joodse arbeiders komen.

Kvoetsa

In de Jisraeel Vallei werd een kvoetsa opgericht: Ein Charod. Deze werd ontwikkeld tot een model van collectieve landbouw. Anderen zagen het als tussenstation voor een 'landelijke commune'. Er ontstond ruzie en de Gedud HaAvoda viel uiteen. Sommigen keerden terug naar de Sovjet Unie waar ze door Stalin en zijn aanhangers gedood werden. Anderen bleven in Palestina en behoorden later tot de politieke elite (van de Mapai partij en de Histadroet vakbond).

Er werd nog een handjevol kvoetsot opgericht maar het aantal leden was in totaal niet meer dan 660. De grootste kvoetsa was Kinneret met 58 leden. Arthur Ruppin, directeur van het Zionistische Uitvoerend Nederzettingen Departement, was drijvende kracht achter de kvoetsa. De kvoetsa had alleen wat startkapitaal nodig. Het was flexibel op kleine stukken marginaal land en was in staat zichzelf te verdedigen in geïsoleerde en kwetsbare regio's in Palestina. De kvoetsa was volgens Ruppin de enige manier om landbouw te bedrijven voor de nieuwe socialistische immigranten van de Derde Alija.

Kibboets

Naast de kvoetsa werd in Tel Yosef een grotere collectieve nederzetting opgericht: de kibboets. De grotere kibboets ging een vitale rol spelen bij de agrarische groei van de Jisjoev. In 1927 werd de HaKibbutz HaMe'uchad opgericht die de exclusiviteit van de kvoetsa verwierp. De Chever Hakvutzot die in 1925 werd opgericht werd een tak van de kibboetsbeweging. Niet alle kibboetsiem waren succesvol. Degenia, Kinneret, Geva en Ginegar stagneerden. In veel opzichten waren de jaren '20 van de 20ste eeuw een crisisperiode in de ontwikkeling van de kibboetsiem. Ze groeiden niet hard en de economische positie bleef precair. Maar met een nieuwe golf immigranten in de jaren '30 kwam er weer nieuwe hoop. De bevolking van de kibboetsiem groeide tijdens de Vijfde Alija tot 25.000 in 117 nederzettingen (5,2% van de Jisjoev).

Hoe zag het leven in de kibboets eruit?

Het leven was er hard. Het collectivisme gebeurde niet alleen vanwege ideologische motieven. Het was een manier van overleven, zowel economisch als fysiek. Andere voordelen waren minder zorg voor de kinderen die gemeenschappelijk werden opgevoed. Taken werden verdeeld zodat er meer tijd over was voor culturele activiteiten, discussies, debatten, lezingen, etc. De kibboetsnik was geen achterlijke boer. Hij was goed ontwikkeld en de leden van de kibboets waren invloedrijk in de Arbeiderspartijen, de Histadroet vakbond, de Va'ad Leumi en de defensie. Later kregen ze een grote vinger in de pap bij de overheid in de staat Israël. Nadeel was het gebrek aan privéleven in de kibboets. Daarom richtten anderen de moshav ovdiem op.

De moshav

De moshav ovdiem (arbeiders coöperatie) was een meer privé gerichte nederzetting. De dorpsdiensten waren coöperatief maar de gezinnen woonden apart en iedereen verdiende een eigen inkomen. De eerste moshav was Nahalal in de Jisraeel Vallei waar uiteindelijk 90 gezinnen woonden. Later kwamen er meer moshaviem in de Jisraeel Vallei, de Chefer Vallei en de Sharon Vlakte.

De moshav was een redelijk succesnummer. De boeren hadden al ervaring opgedaan in de kibboets. Nadeel was dat de moshav niet goed ongetrainde immigranten kon absorberen. Daardoor groeide de moshav minder hard dan de kibboets.

De moshava

Hoe ging het met de moshava (het kapitalistische dorp)? De moshavot groeiden ook snel. Tegen 1927 woonden er 1800 inwoners in Rishon LeZion, 1200 in Rechovot en 6000 in Petach Tikva. Er kwamen ook nieuwe dorpen bij: Ra'anana, Magdiel, Bnei Brak, Herzlia, etc. De dorpen leefden van de citrusteelt en wijngaarden. Ze brachten meer omzet op dan de moshaviem en kibboetsiem. Ze hadden echter politiek gezien veel minder macht dan in de beginjaren. Die invloed lag nu bij de moshaviem en kibboetsiem.

Meer informatie: Modern Israël IV: Brits Mandaat/Joods Nationaal Tehuis.

Lees verder

• Modern Israël 28: Joods Tehuis – HeChalutz (de Pionier)
• Modern Israël 27: Joods Tehuis – opleving Zionisme
• Modern Israël 26: Brits Mandaat – wortels zelfbestuur
• Modern Israël 25: Brits Mandaat – uitvoering
• Modern Israël 24: Brits Mandaat – 'constitutie'