Modern Israël 37: Confrontatie – Vijfde Alija/groei Zionisme

De groei van de kapitalistische onderneming in Palestina in de jaren '20 en '30 was indrukwekkend. Ze was vooral actief in de citrusteelt. De export steeg van 2,5 miljoen in 1931 naar 5,9 miljoen in 1936. Het aantal Joodse arbeiders op de citrusplantages nam toe van 8.000 tot 16.000. De thuismarkt was groot en er werd geëxporteerd naar Egypte en Zuid-Afrika. Terwijl in de wereld een depressie was, kende Palestina een opbloei die mede veroorzaakt werd door de Vijfde Alija.

De Vijfde Alija

Deel van het succes was te danken aan de Bijbelgetrouwe nieuwe Hoge Commissaris Sir Arthur Wauchope die de Joodse kolonisatie een warm hart toedroeg. Maar de belangrijkste reden voor de economische groei was de sterke toename van Joodse immigratie: van 12.500 in 1932 naar 66.000 in 1935. De bevolking groeide in die periode van 185.000 naar 375.000. De meerderheid van de Joden kwam uit Oost-Europa. Maar er kwamen nu ook veel Joden uit Centraal-Europa die vluchtten voor het nazisme. Deze Joden bezaten veel vaardigheden, kapitaal en cultuur. Zij vormden de Vijfde Alija.

Duitssprekende Joden

De Duitssprekende Joden waren een economisch succes voor de Jisjoev. Zij waren Zionistisch, goed onderwezen en tamelijk welvarend. Zij integreerden binnen enkele jaren in Palestina. Ongeveer een kwart van hen vestigden zich in dorpen. Veel jongeren werden lid van de kibboets. Zij maakten deel uit van de Jeugd Alija. Het aantal inwoners van agrarische nederzettingen steeg van 45.000 in 1931 naar 105.000 tegen 1939. Dit was 27% van de Jisjoev. Dankzij de onderzoekstations van de Jewish Agency en de moderne irrigatietechnieken nam de landbouw in kwaliteit toe. Tegen 1938 werd er winst gemaakt in de landbouw.

De meeste immigranten van de Vijfde Alija gingen echter in de steden wonen, vooral de grotere steden. Tel Aviv en haar voorsteden namen veel immigranten op. Het metropolitane gebied van Tel Aviv-Jaffo groeide van 46.000 in 1931 naar 135.000 in 1935. De bevolking van Jeruzalem groeide van 53.000 in 1931 naar 70.000 tegen 1935. In Haifa werd een moderne Britse haven geopend en werd in 1934 de oliepijplijn terminal uit Mosul (Irak) gereed.

Duitse Joden kregen van de Nazi's toestemming om kapitaal naar Palestina over te brengen. Er werd ongeveer 63 miljoen Pond aan kapitaal geïmporteerd. De economie groeide snel: metaal, textiel en chemicaliën. Het aantal bedrijven groeide van 6.000 in 1930 tot 14.000 in 1937. Het aantal arbeiders steeg in dezelfde periode van 19.000 tot 55.000. Het gebruik van elektriciteit door de industrie steeg met het zevenvoudige. In de jaren '30 nam ook de handels-, zee- en luchtroutes naar Europa en Azië toe.

De groei van het Zionisme

Na de moord op Arlosoroff nam de invloed van de Revisionistische beweging af. De socialisten verstevigden hun greep op de Jisjoev. Voor seculier niet-socialisten was het Algemeen Zionisme een alternatief voor het Revisionisme. De rol van de Jewish Agency in de quasi-regering van de Jisjoev was groter dan die van de Nationale Vergadering. Het Algemeen Zionisme was evenwel niet echt een partij in de verschillende Zionistische Congressen. Het vertegenwoordigde meer de Zionisten die zich niet thuis voelden bij Mizrachi (religieuze Zionisten), Poalei Zion (socialistische Zionisten) of de Revisionisten. Er zaten wel grote namen bij zoals Weizmann, Sokolow, Brandeis en anderen. Het vormde de middenklasse en de hoofdstroom. In 1921 was het nog groot met 73% van de afgevaardigden op het Twaalfde Zionistische Congres, maar in 1931 was dat nog maar 36%. Er was ook geen machtsbasis in de Jisjoev van de Algemeen Zionisten. In 1935 ontstonden er twee kampen binnen het Algemeen Zionisme: de conservatieven en de liberalen (de Confederatie van Algemeen Zionisten). De conservatieven waren de kampioen van de privé onderneming. De groep was kleiner dan de liberalen.

Het religieus Zionisme (Mizrachi), groeide in de 20ste eeuw. Rabbijnen vochten voor de Tora van binnenuit het Zionisme. Traditionele immigranten werden aanhangers van Rabbijn Avraham Kook, de leider van de Mizrachi. Kook zelf stond gematigd tegenover seculiere Joden, maar zijn volgelingen niet. Daardoor bleef de Mizrachi klein.

Agoedat Jisraeel, de beweging van de ultra-orthodoxe Joden, was tegen het Zionisme. In 1927 kreeg het erkenning van de Britten om een aparte status te houden buiten de georganiseerde Knesset Israël.

De versplintering van het Zionisme werd niet alleen veroorzaakt door ideologie maar ook door procedures en praktijken binnen de Zionistische Organisatie zelf. Ook bepaalde de Jewish Agency welke immigranten het land binnenkwamen. Zo streed iedere partij om zoveel mogelijk eigen immigranten binnen te halen om zo haar positie binnen de Zionistische Organisatie te versterken. De partijen bepaalden zelfs het gemeenschapsleven (nederzettingen, banken, scholen, etc.).

Binnen de Diaspora bleef het Zionisme een minderheid. Er werd weinig geld opgehaald. Toch groeiden de Zionistische jeugdbewegingen in Europa en de Verenigde Staten. De leden moedigden emigratie naar Palestina aan. In Polen en de Baltische staten werd een netwerk van scholen opgericht. Het Zionisme werd door de Joden ook steeds meer gezien als vrijheid, fysieke en spirituele ontwaking, waardigheid en zelfverzekerdheid.

Meer informatie Modern Israël V: Confrontatie Joden-Arabieren 1929/1936-'39.

Lees verder

• Modern Israël 36: Confrontatie – Revisionistisch Zionisme
• Modern Israël 35: Confrontatie – Polarisatie Joden-Arabieren
• Modern Israël 34: Confrontatie – Na de rellen van 1929
• Modern Israël 33: Confrontatie – Arabische rellen van 1929
• Modern Israël 32: Confrontatie – Arabieren in Palestina