InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Scandinavië in de Steentijd (±12.000 v. Chr. - ±1500 v.Chr.)

Scandinavië in de Steentijd (±12.000 v. Chr. - ±1500 v.Chr.)

Scandinavië in de Steentijd (±12.000 v. Chr. - ±1500 v.Chr.) Scandinavië is, voor zover bekend, bewoond sinds de laatste ijstijd (ongeveer 14.000 jaar geleden). De eerste mensen waren jagers die leefden van jacht, de visvangst, het vangen van vogels en het vergaren van in het wild groeiend voedsel. Ook waren deze jagers nauwkeurige kunstenaars. Zo zijn er bijvoorbeeld een aantal rotstekeningen gevonden, die waarschijnlijk aanduiden hoe het volk leefde.

Eerste Bewoners

De eerste bewoners van Scandinavië waren jagers-vergaarders; dat wil zeggen dat het nomadenstammen waren die leefden van de jacht, de visvangst, het vangen van vogels en rendieren, en het vergaren van in het wild groeiend voedsel (denk aan rendieren!). Hun eerste nederzettingen dateren van ongeveer 12.000 jaar geleden, net na de IJstijd. Waar ze geen nederzettingen bouwden, lieten ze andere sporen na. Hier en daar de vuurstenen punten van pijlen, messen of speren, benen gereedschap en werktuigen, enkele geraamten in ondiepe graven. Maar ze lieten ook indrukwekkende voorbeelden van hun kunst na die op de oppervlakte van rotsen langs de Noorse kust gegrift zijn, de kunst van de noordelijke Steentijd. De rotstekeningen stellen zeer naturalistisch enorm grote figuren van elanden, beren en rendieren voor, evenals gestileerde vormen van vogels, vissen en wapens. Andere kunstwerken vertonen menselijke figuren die blijkbaar een met hoorns voorziene hoofdtooi dragen en een dans uitvoeren die waarschijnlijk een of ander magisch ritueel uitbeeldt dat bedoeld was om de jacht te zegenen.

Gemeenschap en religie

Ongeveer 3000 v. Chr. Ging men in Scandinavië tot de landbouw over, dat is waarschijnlijk omstreeks duizend jaar later dan in Brittannië. Misschien is deze bestaansvorm door immigranten meegebracht doch het is ook mogelijk dat de inheemsen die zelf ontwikkeld hebben. Het gevolg was dat de jager- of nomadenmanier van leven – jagen en voedsel vergareen – langzamerhand vervangen werd door georganiseerde, gestructureerde nederzettingen van mensen die het land ontbosten, gewassen plantten en oogsten, en vee hielden. Nu werden zekere elementaire sociale organisaties mogelijk; landbouwoverschotten konden bijdragen tot het vormen van een zekere vorm van specialisatie door werkverdeling waardoor een formele hiërarchie gehandhaafd werd die op verdeling van rijkdommen gebaseerd was.

Voor het eerst konden gemeenschapsprojecten op grote schaal worden ondernomen, vooral het bouwen van megalitische graven waarin hele families of geslachten samen begraven werden, generatie op generatie. Afgezien van de gespecialiseerde steenhouwers en bouwmeesters die de gemeenschap en zijn leiders zich nu konden veroorloven in dienst te nemen, konden nu ook officiële vormen van godsdienst worden ingesteld met priesters die soms in dienst van de stamhoofden waren of zelfs als opperpriesters macht uitoefenden. Het is helaas onmogelijk precies na te gaan wat de verschillende geloven en ceremonies inhielden; misschien waren die grote graven een soort steeds-tegenwoordige andere wereld waarvan men aannam dat de doden er een eigen leven voortzetten. De aanwezigheid van de beenderen van voorouders gaf de gemeenschapsleden een vanzelfsprekend gevoel van continuïteit en een band met de geestenwereld waarin zij leefden. Van de weinige bewijzen kan men redelijkerwijs aannemen dat er plechtige riten aan deze megalitische graven verbonden waren, misschien wel verering van de godin Moeder Aarde of andere vruchtbaarheidsaspecten en de cyclus van de seizoenen of van leven en dood.

Laat-neolithicum

In het laatneolithisch tijdperk (3000-2000 v. Chr.) was het betrekkelijk rustig in Scandinavië. Maar kort daarna werd Scandinavië door volkeren vanuit het zuiden en zuidoosten overvallen; uit de wapens van deze volkeren is afgeleid dat hier sprake was van het strijdbijlvolk. Men veronderstelt dat zij van Indo-Europese oorsprong waren. Zij brachten nieuwe zeden en gewoonten mee die de Scandinavische beschaving grondig wijzigden.

Lees verder

© 2011 - 2017 Martijnw, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Paleo dieet: eten wat men in de oertijd atPaleo dieet: eten wat men in de oertijd atHet modern dieet dat bekend staat als het Paleotische dieet (afgekort met paleo), staat ook wel bekend als het steentijd…
Valkenburg, de vuursteenmijnenGretig maar weloverwogen graaft de mens 5300 jaar geleden naar vuursteen. Met de gevonden vuurstenen, kan hij bijlen mak…
Het ontstaan van NederlandHet ontstaan van NederlandWij kunnen ons vaak niet voorstellen dat ons land er in het verleden heel anders heeft uitgezien. Belangrijke zeeën zoal…
De SwifterbantcultuurIn de Flevopolder zijn er tussen 1950 en 1970 overblijfselen gevonden van de Swifterbantcultuur. Dit is een archeologisc…
Historische geografie Israël: eerste bewoning in PalestinaMet historische geografie van Israël kijken we niet zozeer naar de geschiedenis van het land maar naar de geografische o…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Scandinavië in de Steentijd (±12.000 v. Chr. - ±1500 v.Chr.)"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Martijnw
Gepubliceerd: 07-11-2011
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!