Tiberius: Biografie van een Romeinse keizer

De klassieke historici schrijven gruwelijke verhalen over keizer Tiberius van Rome, hoewel ook zijn goede daden beschreven worden. Onder andere werken van Suetonius, Tacitus en Cassius Dio over keizer Tiberius komen in deze biografie aan bod. Aan de hand van hun werken is een reconstructie gemaakt van de levensloop van een beruchte keizer. De klassieke schrijvers hielden echter ook van sensatie, wat betekent dat we hun verslagen vandaag de dag met een korreltje zout moeten nemen.

• Tiberius’ jeugd
• Gelukkig huwelijk, gedwongen scheiding
• Vlucht naar Rhodos
• Augustus sterft
• Dood van Agrippa
• Tiberius wordt keizer
• Een vreemd figuur
• De dood van Germanicus
• Gematigd, democratisch, hypocriet
• Sejanus, de sluwe rechterhand
• Tiberius op Capri
• Sejanus neemt de macht over
• De ondergang van Sejanus
• Tiberius vervalt in wreedheid en achterdocht
• De dood van Tiberius

---

Tiberius’ jeugd

16 november, 2 voor Christus: Op één van de zeven heuvels van Rome, de Palantijn, wordt een baby geboren. Tiberius Claudius Nero en Livia Drusilla krijgen een zoon: Tiberius. Het gezin bleek geen eeuwigdurend verbond, want in 39 voor Christus scheidde Livia van haar man om met Gaius Octavius te trouwen. Octavius zou later de naam Augustus aannemen en keizer worden, wat het huwelijk tot een buitenkans voor Tiberius maakte. De eerste stap naar Tiberius’ keizerschap was een feit toen Augustus hem en zijn broer Drusus adopteerde als zonen. Voor het echter zover was, moest er nog een lange weg afgelegd worden.

In 31 voor Christus reed Tiberius mee in een triomftocht, en wel aan de linkerkant van Augustus. Deze tocht werd gehouden ter ere van de geslaagde Actium campagne. Ook gaf Tiberius twee gladiatorenshows, als eerbetoon aan zijn overleden vader en grootvader. Deze shows werden, net als enkele toneelstukken, bekostigd door zijn moeder en stiefvader.

Gelukkig huwelijk, gedwongen scheiding

Rond 20 voor Christus trouwde Tiberius met Vipsania Agrippina, dochter van Marcus Agrippa. Dit huwelijk was een gelukkige verbintenis, maar het geluk was van korte duur. In 11 voor Christus dwong Augustus Tiberius namelijk om te scheiden van Vipsania en te trouwen met zijn eigen dochter Julia. Vipsania en hij hadden desondanks al een zoon gekregen, Drusus genaamd. Van Julia werd verteld dat zij Tiberius al begeerde tijdens haar vorige huwelijk. Tiberius zag echter niets in haar, hij keurde haar gedrag zelfs af. Volgens de verhalen bleef hij naar Vipsania verlangen en moest hem uiteindelijk verboden worden om haar nog te zien.

Julia was, voor haar huwelijk met Tiberius, getrouwd met Marcus Vipsanius Agrippa. Uit dit huwelijk kwamen twee zonen voort: Gaius en Lucius Caesar. Ook zij werden geadopteerd door Augustus. Met de dood van Agrippa en het huwelijk van Julia en Tiberius leek laatstgenoemde de meest logische troonopvolger. Tiberius behaalde militaire successen in Germanië en Pannonië en werd met trots door het volk onthaald tijdens zijn terugkeer in 7 voor Christus. Hij werd onder andere tweemaal benoemd tot consul en verkreeg delen van de keizerlijke macht. Alles leek erop te wijzen dat Tiberius de nieuwe keizer zou worden.

Vlucht naar Rhodos

In 6 voor Christus besloot Tiberius plotseling te vertrekken. Hij liet zijn vrouw en zoon in de steek en reisde naar de havenstad Ostia. Vanaf deze stad voer hij naar het Griekse eiland Rhodos, waar hij in afzondering leefde met enkele vrienden en een astroloog: Thrasyllus. Over de reden van zijn vertrek werd druk gespeculeerd, maar niemand begreep zijn keuze. Er werd verteld dat Tiberius vertrokken was omdat hij zijn vrouw Julia niet langer verdragen kon, maar er waren ook mensen die meenden dat het vertrek naar Rhodos een manier was van Tiberius om zijn populariteit hoog te houden. De manoeuvre van Tiberius was hoe dan ook een klap voor Augustus: Gaius en Lucius Caesar waren nog te jong voor de troon en er was geen andere opvolger voor handen.
Tiberius probeerde als gelijke te leven onder de Grieken, maar bleef niettemin een buitenstaander. Vanuit Rome ontving Tiberius het bericht dat hij gescheiden werd van zijn vrouw Julia. Dit was geregeld door Augustus, die haar tevens had verbannen omdat zij vele malen overspel gepleegd had. Tiberius verlangde terug naar Rome en vroeg Augustus om toestemming. Augustus’ irritatie over Tiberius’ vertrek uitte zich echter in het feit dat hij Tiberius verbood terug te keren naar Rome. Tiberius zat nu tegen zijn wil vast op Rhodos, maar opnieuw werkte het noodlot in zijn voordeel.
In 2 na Christus stierf Lucius Caesar aan een ziekte in Massilia. Dankzij de dood van Lucius en de overredingskracht van Augustus’ vrouw en Tiberius’ moeder Livia, zwichtte Augustus en verleende Tiberius toestemming om terug te keren naar Rome.

Augustus sterft

Tiberius leidde nu een erg teruggetrokken leven op de Esquilijn heuvel van Rome. Hij vervulde geen publieke functies, maar dit veranderde met de dood van Gaius Caesar. Gaius stierf aan een wond die hij opgelopen had tijdens een gevecht in Armenia. Tiberius werd nu, samen met Marcus Agrippa, opnieuw geadopteerd door Augustus, en werd op zijn beurt verplicht om zijn neef Germanicus te adopteren. Tiberius was nu duidelijk de opvolger van Augustus en kreeg geleidelijk aan steeds meer bevoegdheden, totdat hij in het jaar 13 feitelijk mede-keizer was.

Op 19 augustus, in het jaar 14, stierf keizer Augustus in Nola. Sommigen verdachten Livia ervan haar man te hebben vergiftigd om zo de weg naar het keizerschap te kunnen vrijmaken voor haar zoon Tiberius. De meesten waren echter overtuigd van de natuurlijke dood van Augustus. Dit zou hem tot één van de weinige keizers maken die gestorven zijn zonder hulp van buitenaf. Tiberius beschikte over officiële documenten waarin Augustus hem als opvolger aanwees. Hij presenteerde deze gegevens aan de Senaat: de voortzetting van de monarchie was nu gewaarborgd (Suetonius, De Vita Caesarum - Tiberius).

In hetzelfde jaar stierf Tiberius’ ex-vrouw Julia. Zij stierf op het eiland waar ze door Augustus naar verbannen was: Pandataria. Tacitus meent dat Tiberius haar opzettelijk liet wegkwijnen van de honger en eenzaamheid, en dat hij hoopte dat niemand haar bespoedigde dood op zou merken door haar lange ballingschap (Tacitus, Jaarboeken I 53).

Dood van Agrippa

Tiberius maakte de dood van Augustus niet bekend voordat Marcus Agrippa uitgeschakeld was. Agrippa werd vermoord door de soldaten die hem moesten beschermen. Hen werd dit bevolen in een brief, maar het bleef, volgens Suetonius, onduidelijk van wie de brief afkomstig was. Mogelijkerwijs zou hij geschreven kunnen zijn door Augustus, om conflicten over het keizerschap in de toekomst te voorkomen. De brief zou echter ook geschreven kunnen zijn Livia. Ook de vraag of Tiberius afwist van het plan om Agrippa te vermoorden blijft volgens Suetonius onbeantwoord ( Suetonius, De Vita Caesarum - Tiberius).
Cassius Dio heeft een duidelijker mening op dit gebied: hij stelt dat het Tiberius idee was om Agrippa te vermoorden, maar dat hij er alles aan gedaan heeft om de indruk te wekken dat hij er niet bij betrokken was. Tiberius zou niemand gestraft hebben om de mensen hun eigen conclusies te kunnen laten trekken. Op deze manier zouden de verhalen ontstaan zijn die vertellen dat Augustus, dan wel Livia, de moord op Agrippa bevolen had zonder medeweten van Tiberius (Cassius Dio, Rome LVII).

Tiberius wordt keizer

Tiberius aarzelde lang voor hij de titel van keizer accepteerde, waarschijnlijk uit angst. Wel maakte hij gebruik van zijn benoeming om zich te omringen met soldaten die hem moesten beschermen. Het schijnt dat een slaaf van Agrippa, Clemens, bezig was met een plan om de dood van zijn meester te wreken. Enkele edellieden, waaronder Lucius Scribonius Libo, wilden een revolutie ontketenen en daar bovenop waren er muiterijen uitgebroken onder de soldaten in Illyricum en Germanië. Uiteindelijk werden de Senatoren ongeduldig en verschillende onder hen daagden Tiberius uit. Zo werd er door iemand geroepen dat sommigen langzaam waren met doen wat ze beloofden, terwijl Tiberius langzaam was met beloven wat hij al aan het doen was. Toen Tiberius de titel eindelijk accepteerde, was zijn keizerschap een feit (Suetonius, De Vita Caesarum - Tiberius).
Volgens Tacitus zou Tiberius’ gedrag in de Senaat een manier kunnen zijn geweest om Augustus gevoel voor tact te imiteren. Helaas kwam Tiberius over als ‘een onwillige slaaf van de staat’ en was hij in de ogen van de Senaat een obstakel. Tiberius verklaarde dat hij te oud was om keizer te worden en vroeg of hij niet een deel van de staat kon overnemen. Dit verwarde de Senaat, zij wisten niet hoe zij Tiberius’ gedrag interpreteren moesten. Uiteindelijk zou een senator hebben gevraagd hoe lang Tiberius de staat nog zonder leider wilde laten zitten, waarop Tiberius het keizerschap accepteerde (Tacitus, Jaarboeken: 1.6).

In het begin gedroeg Tiberius zich erg nederig en accepteerde maar een paar bescheiden eerbewijzen. Hij stond niet toe dat zijn verjaardag uitgebreid gevierd werd en verbood ook het opdragen van tempels en diensten aan hemzelf. Als iemand hem te beleefd of vleiend aansprak, werd de spreker door Tiberius bevolen om zijn woorden direct te corrigeren. Als mensen voor hem knielden of aanstalten maakten om zijn gewaad te kussen, kon Tiberius soms zo snel achteruit springen dat hij viel. Dit gedrag bracht de Senaat in verwarring. Men wist niet hoe men met Tiberius om moest gaan en dit zorgde voor een moeizame relatie tussen Tiberius en de Senaat (Suetonius, De Vita Caesarum - Tiberius).

Een vreemd figuur

Deze beschrijvingen van Suetonius komen overeen met wat Cassius Dio schrijft.
Dio wijdt veel tekst aan de beschrijving van het karakter van Tiberius, waarbij hij tot de conclusie komt dat het een erg vreemde man is. Volgens Dio is Tiberius een man van tegenovergestelden: als hij het een zegt, bedoelt hij het ander. Wat hij verlangt, laat hij niet in zijn gedrag doorschemeren; naar wat hij aan de buitenwereld laat zien, verlangt hij helemaal niet. Soms behandelde hij zijn ergste vijand als zijn beste vriend, en andersom. Tiberius lijkt bang om doorgrond te worden. Tegelijkertijd handelt Tiberius volgens Dio jammer genoeg niet altijd in tegengestelden, wat hem makkelijk te doorzien zou maken. Tiberius kon namelijk erg boos worden als hij de indruk kreeg dat men hem begreep en er zijn dan ook mensen ter dood gebracht, simpelweg omdat hij meende dat ze hem doorgrond hadden (Cassius Dio, Rome LVII).

De dood van Germanicus

De onruststokers in Germanië werd onder de duim gehouden door Germanicus, de adoptiezoon van Tiberius. Volgens Suetonius verkoos Tiberius Germanicus duidelijk boven zijn eigen zoon, Drusus. In het jaar 17 keerde Germanicus in triomf terug naar Rome, na in Germanië succesvolle campagnes tegen Germaanse stammen te hebben gevoerd. Tiberius benoemde hem hierop tot imperium maius van het Oosten. Toen Germanicus echter naar het Oosten trok om campagne te voeren, net zoals Tiberius ooit gedaan had, stierf hij. Op zijn sterfbed beschuldigde Germanicus de gouverneur van Syrië, Piso, van moord. Piso was een goede vriend van Tiberius en Tiberius liet het voorval in de eerste instantie dan ook rusten. Toen de vrouw van Germanicus, Agrippina, echter terugkeerde naar Rome en Piso publiekelijk van moord beschuldigde, moest Tiberius ingrijpen. Piso stond terecht voor de Senaat en verwachtte hulp van Tiberius. Deze kreeg hij niet: Tiberius weigerde zich te mengen in het proces en liet de Senaat beslissen. Volgens Tacitus dreigde Piso daarop om bepaalde documenten openbaar te maken die de keizer in een kwaad daglicht zouden kunnen stellen. Dit dreigement is echter nooit uitgevoerd en Piso pleegde zelfmoord (Tacitus, Jaarboeken).

Gematigd, democratisch, hypocriet

Tot dan toe was Tiberius geen hele slechte keizer; zijn goede daden waren overduidelijk in de meerderheid. Hij had zich bewezen als een gematigd keizer, die vaak democratisch regeerde. Hij nam zelf echter weinig verantwoordelijkheid, bracht alle zaken voor de Senaat en liet alles voor hem beslissen. Hij omringde zichzelf met adviseurs en herzag heel makkelijk zijn mening als iemand bezwaar maakte. Zijn geld gaf hij vooral uit aan het publieke domein, hij restaureerde gebouwen en gaf weinig uit aan zichzelf. Ook bood hij financiële hulp aan individuen als hij dit nodig achtte. Men moest dan wel voor de Senaat verantwoorden waar het geld voor nodig was en de meesten wilden zich dan ook de schaamte van het ‘bedelen’ besparen en leefden verder in armoede.
Tiberius verwachtte het meegaande gedrag dat hij vertoonde ook van zijn moeder Livia. Livia was echter een trotse vrouw, die gewend was veel macht uit te oefenen, onder andere via haar overleden man Augustus. Zij oefende ook veel invloed uit op Tiberius: zijn brieven droegen soms haar naam en belangrijke documenten werden soms aan haar geadresseerd.

Na de dood van Germanicus veranderde Tiberius’ gedrag. Volgens sommigen werd Tiberius verlost van een dreiging door de dood van zijn adoptiezoon. Cassius Dio schrijft dat Germanicus erg populair was onder zijn soldaten; er waren er zelfs die hem tot keizer wilden uitroepen. Germanicus had deze eerbewijzen altijd afgewezen en was trouw gebleven aan Tiberius. Deze overlaadde hem en zijn vrouw Agrippina hiervoor met lof en cadeaus, maar bleef achterdochtig. Mogelijk verdacht Tiberius Germanicus ervan op zijn positie uit te zijn.
Tacitus laat over de gevoelens van Tiberius geen twijfel bestaan: de dood van Germanicus was voor Tiberius een gelukkige gebeurtenis. Tacitus wijt de omslag in het gedrag van Tiberius aan de invloed van de zeer manipulatieve Sejanus (Tacitus, Jaarboeken IV 1).

Met de dood van Germanicus brak een tijd van onzekerheid aan voor het Romeinse volk. Tiberius begon namelijk een terreur van terechtstellingen om de meest onbenullige zaken, en niemand was zijn leven zeker. Mensen werden terechtgesteld omdat ze Augustus beledigd zouden hebben door te vloeken in zijn naam of in het bijzijn van zijn standbeeld. Aanklachten werden zonder meer serieus genomen en slaven werden gemarteld om te getuigen tegen hun meesters. Cassius Dio schrijft dat Tiberius het lot van mensen ook vaak liet afhangen van astrologische voorspellingen: als de sterren een machthebber voorspelden, werd de ongelukkige ter dood gebracht. Ook de dood van Germanicus zelf leidde tot veel andere doden: Tiberius veroordeelde eenieder die hij ervan verdacht zich te verheugen over de dood van Germanicus.

Sejanus, de sluwe rechterhand

In zijn beleid werd hij vol enthousiasme bijgestaan door Lucius Aelius Sejanus. Sejanus was onder andere hoofd van de Praetoriaanse Garde en was in zijn jeugd het favoriete ‘speelkameraadje’ geweest van de rijke Romein Marcus Gabius Apicius. (Dit was de man die na een losbandige leefstijl op een dag vroeg hoeveel geld hij nog overhad. Toen hij er achter kwam dat hij van zijn 100 miljoen sestertii er nog maar 10 miljoen overhad, werd hij overmand door de angst om arm te sterven, waarop hij zelfmoord pleegde.) Deze Sejanus dus, werd de rechterhand van Tiberius. De keizer voelde zich aangetrokken door het vergelijkbare karakter van Sejanus en vroeg hem constant om advies (Cassius Dio, Rome LVII).

Ondertussen was Tiberius’ enige overgebleven zoon Drusus vervallen in slechte gewoonten: hij dronk regelmatig teveel en stond bekend als agressief. Sejanus, die in korte tijd sterk in aanzien gestegen was, keerde zich uiteindelijk tegen Drusus en sloeg hem met de vuist in het gezicht. Sejanus begreep dat hij nu moest oppassen voor zowel Drusus als Tiberius, maar begreep ook dat als Drusus uit de weg geruimd zou worden, hij Tiberius gemakkelijker kon manipuleren. Sejanus zocht toenadering tot de vrouw van Drusus, Livilla, die een zwak voor hem had. Samen beraamden ze een plan om Drusus te vergiftigen, en zo geschiedde in het jaar 23. De schuld werd afgeschoven op Tiberius, omdat hij zijn dagelijkse praktijken gewoon door liet gaan toen de dood van zijn zoon bij hem bekend werd. Volgens Cassius Dio is dit verhaal niet geloofwaardig omdat het destijds normaal was om de gang van zaken niet te verstoren. Bovendien was Tiberius volgens Dio erg gehecht aan zijn enige wettige zoon. Ook na dit sterfgeval volgde een stroom van terechtstellingen door Tiberius, onder andere Agrippina werd hierbij gedood.

Tiberius veroordeelde mensen omdat zij kwaad spraken over hem, of, wat vaker het geval was, omdat hij hen ervan verdacht. Deze uitspraken werden opgenomen in de publieke naslagwerken. Op deze manier rechtvaardigde hij zijn woede en het was op dit punt dat sommigen hem ervan verdachten zijn verstand te hebben verloren. Andere zaken echter, handelde hij op doordachte wijze af, wat het onwaarschijnlijk maakt dat hij echt gek was. Het contrast tussen zijn daden was groot en maakte mensen onzeker omdat zij niet konden inschatten wat de keizer van hen verwachtte (Cassius Dio, Rome LVII).

Tiberius op Capri

Na de dood van zijn beide zonen Drusus en Germanicus, besloot Tiberius zich terug te trekken naar Capri, een klein eiland voor de kust van Napels. Suetonius beschrijft de excessen van Tiberius in zijn paleis op dit eiland erg uitgebreid. Tiberius had altijd al een grote liefde voor wijn gekoesterd, men verbasterde zijn naam Tiberius Claudius Nero spottend tot Biberius Caldius Mero. (Wat vrij vertaald betekent: hij die onverdunde, warme wijn drinkt.) In zijn privé paleis liet Tiberius veel mannen en vrouwen komen die getraind waren in de seksuele praktijken. Sommige kamers in het paleis stonden vol pornografische boeken en seks-handleidingen uit Egypte. Tiberius liet zelfs kinderen zich prostitueren en deinsde ook niet terug voor verkrachting. Door Suetonius wordt vermeld dat Tiberius zelfs de benen brak van een slachtoffer dat het waagde te protesteren toen Tiberius zich aan hem wilde vergrijpen (Suetonius, De Vita Caesarum: Tiberius XLIII en XLIV).

Sejanus neemt de macht over

Ondertussen had Sejanus in Rome vrij spel. Hij had Tiberius al toestemming gevraagd om te trouwens met Livilla, de vrouw van de overleden Drusus. Tiberius had geweigerd, maar dit was eigenlijk de enige restrictie die hij Sejanus oplegde. Hij stond hem wel toe om met de dochter van Livilla te trouwen. Sejanus keerde zich als eerste tegen de familie van wijlen Germanicus. Hij liet de weduwe Agrippina oppakken, samen met haar zoons Nero en Drusus Caesar. Alleen Gaius Caesar wist te ontkomen door met Tiberius mee naar Capri te gaan, hij zou de latere keizer Caligula worden.
Suetonius schrijft echter dat Tiberius zelf over het lot van Agrippina, Nero en Drusus besliste. Nadat Agrippina zich had beklaagd over de dood van haar man, weigerde Tiberius nog met haar te spreken of zelfs maar met haar te eten. Uiteindelijk vond hij een reden om haar te verbannen naar Pandataria, waar hij haar liet geselen door een centurion tot één van haar ogen verwoest was.
Wat Nero en Drusus betreft, ook zij werden volgens Suetonius mishandeld door Tiberius zelf. Nero werd verbannen naar het eiland Pontia, waar hij omkwam van de honger. Ook Drusus kwam uiteindelijk om van de honger, maar hij had aanzienlijk meer tijd nodig (Suetonius, De Vita Caesarum – Tiberius LIII en LIV).

Rond 31 na Christus had Sejanus het hoogtepunt van zijn macht bereikt, senatoren stonden in de rij om hun eer te betuigen aan een man die sociaal inferieur was aan hen. Volgens Tacitus werd Sejanus' macht enigszins ingeperkt door de macht van Livia, maar zij stierf in 29. Tiberius keerde zelfs voor de dood van zijn moeder niet terug naar Rome, maar liet weten dat hij het te druk had met zijn bezigheden op Capri. Hij stuurde Caligula om de begrafenisrede te verzorgen. Volgens Suetonius wachtte Caligula nog op Tiberius, maar besloot hij tot begraven over te gaan toen het lijk van Livia begon te ontbinden. Na haar dood werden vele eerbewijzen aangedragen voor Livia, maar Tiberius wees ze bijna allemaal af. Ze werd wel bijgezet in het mausoleum van Augustus en werd later door keizer Claudius vergoddelijkt (Tacitus, Jaarboeken V 1; Suetonius, De Vitae Caesarum: Tiberius 51.2).

Sejanus begon iedereen terecht te stellen die hem mogelijk in de weg zouden kunnen staan. Hij bezat een uitgebreid netwerk aan spionnen, die hem inlichtten over de belangrijkste mannen uit Rome. Er wordt ook gezegd dat Sejanus erg nauwe banden onderhield met de vrouwen van vooraanstaande burgers in Rome, om alles over hun mannen te weten te kunnen komen. Zijn verjaardag werd een feestdag en overal werden standbeelden van hem opgericht.

De ondergang van Sejanus

Volgens Cassius Dio begon Tiberius in Capri te vermoeden dat de macht van Sejanus wel eens te groot zou kunnen worden. Tiberius stuurde regelmatig tegenstrijdige berichten naar Rome, om Sejanus in verwarring te brengen. Zo prees hij hem in sommige brieven als zijn beste vriend, en bestempelde hij hem in andere berichten als een verachtelijke verrader. Ook schreef hij tegenstrijdige berichten over zijn gezondheid en zijn terugkeer naar Rome, wat nog meer verwarring zaaide in Rome. Men begon Sejanus te mijden, bang om als verrader opgepakt te worden wanneer Tiberius onverhoopt terug mocht keren. Op 18 oktober in het jaar 31 werd Sejanus naar de Senaat geroepen, onder het voorwendsel dat Tiberius hem tribunale macht wilde schenken. Sejanus vermoedde niets en terwijl men voorlas uit de brief van Tiberius, werd de Senaat omsingeld door de mannen van Naevius Sertorius Macro, een vertrouweling van Tiberius. De brief was lang en bevatte veel nutteloze zijsporen. De senatoren juichten hem in de eerste instantie toe, maar toen het einde van de brief het bevel gaf tot zijn arrestatie, werd Sejanus prompt gevangen gezet Cassius Dio, Rome LVIII).

Die avond vergaderde de Senaat en werd besloten dat Sejanus ter dood gebracht moest worden. Sejanus werd in het jaar 31 gewurgd en zijn lichaam werd van de Gemonische trappen geworpen, waar het volk het vervolgens uit elkaar scheurde. Overal in Rome ontstonden rellen. De leden van de Praetoriaanse Garde, verontwaardigd omdat zij door het volk verondersteld werden aan de kant van Sejanus gestaan te hebben, gingen over tot plundering. De vrouw van Sejanus, Apicata, pleegde zelfmoord. Voor zij dit deed, stuurde zij naar Tiberius een bericht dat vertelde over Sejanus' aandeel in de dood van Drusus. Ook Sejanus' kinderen ontsnapten niet aan de dood; zijn dochter werd zelfs eerst verkracht omdat het verboden was een maagd te laten sterven in de gevangenis.

Tiberius vervalt in wreedheid en achterdocht

Zelfs na de dood van Sejanus, weigerde Tiberius terug te keren naar Rome. Hij sleet zijn dagen op Capri met perverse activiteiten en stuurde af en toe een bericht richting Rome. Het verraad van Sejanus leek hem diep getroffen te hebben en hij verviel in depressiviteit. Een nieuwe stortvloed van terechtstellingen was het gevolg, gruwelijker dan ooit tevoren. Iedereen die ook maar enige connectie met Sejanus leek te hebben, werd onherroepelijk ter dood veroordeeld.

Het ging van kwaad tot erger: kleine misstappen werden bestraft met de dood. Zo werden mensen ter dood veroordeeld die hun slaaf sloegen in de buurt van een standbeeld van Augustus, of die daar hun kleding verwisselden. Een ring of munt met de beeltenis van Augustus erop meenemen naar het toilet of naar een bordeel was een grote misdaad. Zijn misdaden werden zelfs bezongen in verzen:

De dood van Tiberius

Tiberius had tijdens zijn verblijf op Capri slechts tweemaal aanstalten gemaakt om terug te keren naar Rome. De tweede keer was hij op zeven mijl afstand van Rome toen hij besloot op zijn schreden terug te keren omdat hij een slecht voorteken had gezien. Hij reed snel terug naar Campanië, maar werd getroffen door een ziekte in Astura. Hij liet niemand iets weten en reisde door tot Circeii. Hij was zo vastbesloten niets van zijn zwakheid te laten merken, dat hij alle diners gewoon door liet gaan en zelfs spelen bijwoonde. Het verhaal gaat dat bij het verlaten van een banket zijn arts Charicles zijn hand pakte om afscheid te nemen. Tiberius dacht echter dat de arts zijn pols wilde voelen en zette daarop het banket voort om zichzelf te bewijzen. Kort daarna stierf hij in de villa van Lucullus op 16 maart in het jaar 37. Over zijn dood is veel gespeculeerd. Sommigen menen dat Gaius Caesar, de latere Caligula, hem vergif had toegediend, anderen dat men hem voedsel weigerde toen hij daarom vroeg. Ook zijn er verhalen die vertellen dat Tiberius verstikt is met een kussen door Gaius en Macro, nadat hij om zijn ring gevraagd had die hem afgenomen was omdat hij buiten kennis was.

Het volk was in een uitgelaten stemming toen de dood van Tiberius bij hen bekend werd. Zij gingen de straten op en riepen dat hij de Tiber in gegooid moest worden. Soldaten brachten het lijk van de keizer echter naar Rome, waar het officeel werd gecremeerd. In zijn testament benoemde hij Gaius Caesar, zoon van Germanicus, en Tiberius, zoon van Drusus, tot zijn erfgenamen (Suetonius, De Vitae Caesarum – Tiberius LXXII t/m LXXVI).

Cassius Dio vertelt hoe Tiberius voor zijn dood nog een laatste keer bedrogen werd door iemand die dicht bij hem stond. Tiberius’ astroloog, Thrasyllus, had namelijk handig gebruik gemaakt van Tiberius’ vertrouwen. Thrasyllus voorzag de spoedige dood van Tiberius, maar vertelde zijn keizer dat deze nog tien jaar te leven had. Op deze manier redde hij veel gevangenen die verdacht werden van het beramen van een complot, zij mochten namelijk niet veroordeeld worden zonder toestemming van Tiberius. Deze maakte echter geen haast, omdat hij dacht dat hij tijd genoeg had, ondanks het feit dat hij getroffen werd door een ziekte (Cassius Dio, Rome LVIII).

Tiberius werd opgevolgd door Gaius Caesar, beter bekend onder de naam Caligula. Hij verkoos Caligula als opvolger boven zijn kleinzoon, ook Tiberius genaamd. Volgens Cassius Dio vond Tiberius zijn kleinzoon te jong voor de troon en vermoedde hij bovendien dat hij een bastaard was. Daarnaast zou de keizer ervan overtuigd geweest zijn dat zijn kleinzoon vermoord zou worden door Caligula. Er wordt gezegd dat Tiberius namelijk heel goed wist dat Caligula een nog tirannieker heerser zou worden dan hijzelf. Maar door Caligula tot zijn erfgenaam te maken en hem het Romeinse Rijk te geven, hoopte hij dat zijn eigen misdaden naar de achtergrond zouden verdwijnen doordat Caligula nog ergere beging. Tiberius zou het volgende vaak gezegd hebben: