Paul Cliteur en Koningshuis

Interview Paul Cliteur over koningshuis

Infoteur: Simcha

Paul Cliteur is hoogleraar in Leiden. Daarnaast heeft hij vele activiteiten, waaronder het lidmaatschap van het Republikeinse genootschap. Dit is een interview dat is afgenomen in oktober 2003 ten aanzien van zijn positie in verhouding tot het koningshuis.


Wat is uw bezwaar tegen de monarchie?

Er zijn een hele hoop bezwaren. De eerste is dat de monarchie ons iets voorspiegelt wat niet meer in overeenstemming is met de feitelijke stand van zaken. De monarchie doet voorkomen alsof de koningin het hoofd is van de Nederlandse staat. Dat is niet waar. Het hoofd van de Nederlandse staat zijn de verzamelde ministers. Die zijn uiteindelijk de baas, maar hebben ook weer een binding met de volksvertegenwoordigers. Daarbij komt dat de functie van koningin of koning verloopt via de lijn van erfopvolging. In een democratie is het zo dat een ieder in aanmerking kan komen voor ambten. Ik kan geen koningin van Nederland worden. Dat is grof onrechtvaardig, want ik heb grote verdiensten. Maar elk ander ambt kan je wel bekleden. Je kan minister-president, rechter, je kan alles worden, maar geen koningin. En ook geen koning. Dat is in strijd met de Nederlandse grondwet, want die zegt dat elke functie moet openstaan voor iedereen. Waarom zou je die uitzondering nu wel creeeren.

En de koningin als mooi symbool dan?

Het is heel belangrijk dat de eenheid van de staat gesymboliseerd wordt, maar ik zou dat graag zien in abstracte symbolen. Ik zou graag de Nederlandse grondwet willen hebben als symbool voor de eenheid van de Nederlandse staat. Maar ik ben er huiverig voor dat symbool te zoeken in een persoon. En al helemaal in een persoon die een functie heeft die niet bekleed mag worden. Het is verkeerd om een anti-democratisch symbool te gebruiken als uithangbord van een democratie.

Ik hou dus erg van symboliek. Ik houd van het Amerikaanse systeem, waar ze grondwetsdag hebben. Op die betreffende dag kan je met een hoedje op en een vlaggetje in je hand je aanhankelijkheid aan de grondwet betuigen. Ik vind ook dat Nederlandse kinderen de grondwet uit hun hoofd zouden moeten kennen. Die zouden ze op rijm moeten krijgen. En op melodie worden gezet.

Daar zitten mensen toch niet op te wachten?

Nee, maar ze zouden er op moeten zitten wachten. Ze zitten er niet op te wachten, omdat ze het niet weten. We zijn een hele luie natie. We denken amper over dingen na. Dat moet toch herkenbaar zijn voor christenen. Het merendeel van de mensen is niet christelijk meer, of als ze christelijk zijn doen ze er niets meer aan. Nietemin kan je de overtuiging toegedaan zijn dat het christendom ongelofelijk belangrijk is en dat de boodschap van Jezus Christus ons iets te zeggen heeft. Ook al zitten de mensen er niet op te wachten, toch zeg je: `He jongens, hier moeten jullie kennis van nemen`. Zo is dat ook met mij. Ik ben een soort missionaris.

Samenvattend: de monarchie bestaat nog door de luiheid van het Nederlandse volk?

Ja, zo kun je het zeggen. Maar ook de binding aan de traditie en de onwil om zuiver na te denken de wens om compromissen te sluiten. Je kunt eigenlijk twee dingen doen met een koning in een democratie. Het ene is wat ze in Frankrijk hebben gedaan, dat is wel een beetje radicaal, de koning onthoofden. Je legt hem onder de guillotine en dat is dan zo`n beetje het einde van de monarchie. Wij hebben dat niet gedaan en dat siert ons ook. Wat zijn wij gaan doen? We zijn allemaal constructies gaan bedenken waardoor de koningin steeds minder te zeggen krijgt, maar waardoor de koningin nog wel steeds op de symboliek en de uiterlijke kentekenen van het koningschap aanspraak kan maken. We laten de koningin in een paleis wonen en af en toe in een gouden koets rondrijden, zodat het eigenlijk net lijkt alsof ze een hele hoop te vertellen heeft. Maar ondertussen pakken we alle politieke privileges die de koningin heeft af. De koningin is bijna rechteloos. Ze heeft geen vrijheid van meningsuiting. Ik kan alles zeggen. Ik doe een interview, ik kan zeggen dat het beter is de monarchie af te schaffen. Wie doet me wat? Willem-Alexander hoeft maar een opmerking te maken over dat rapport van zijn schoonvader, die Zoregguita, en hupakee, hij krijgt de hele boel over zich heen. Die arme man heeft geen vrijheid van meningsuiting, Ze hebben ook geen vrijheid van godsdienst. Ze kunnen geen vrije uiting geven aan hun godsdienstige gevoelens.

Toch gebeurt dat wel

Dat is zo, maar zou eigenlijk ook niet mogen, want daarmee laat de koningin een partijdig standpunt horen, wat niet representatief is voor het Nederlandse volk.

Dan kan ze zelf geen bloemetjesjurk meer dragen, omdat ze daarmee een voorkeur voor bloemen laat zien
Een bloemetjesjurk kan weer wel, omdat bloemetjes voor niets staan. Maar alles wat een belangrijke, profilerende uitspraak is, kan eigenlijk niet meer. Dat is onverenigbaar met haar functie. Ze is een soort slavin van het Nederlandse volk en moet dat ook zijn in een democratie en ter gelijke tijd heeft ze de symboliek van iemand die alleenheerser is. Een hybride constructie.

U heeft het verband gelegd tussen de gedachte van het koningshuis aangesteld door God en de ontkerkelijking
De gedachte daarvan was dat zolang je er vanuit gaat dat de koningin regeert bij de gratie Gods, de koning betrekkelijk goed zit. Als je met Gods hand regeert, heb je een stevige positie. Maar die gedachte bestaat niet meer zo want door de secularisatie is het geloof in God in de verdrukking gekomen. Nu gaan we zo`n koningin beoordelen op zijn persoonlijke kwaliteiten en dat is eigenlijk niet de doen gezien de eisen die er aan het ambt worden gesteld. Op lange termijn zal die secularisatie het koningschap gaan ondermijnen.

Maar dat is nog niet gebeurd, terwijl secularisatie al heel lang aan de gang is

Dat loopt een beetje achter. Die republikeinse propaganda slaat nog niet aan. Maar het gaat in de geschiedenis soms met schokken. Het kan best zijn dat het instituut koningschap opeens, beng, weg kan zijn. Dat hebben we dus gezien met Lady Diana. Dat Britse koninghuis zat stevig in het zadel en dat overlijdt Diana en is de populariteit van het Koningshuis heel snel gedaald. Uit die vallei zijn ze weer opgeklommen, maar het had best het einde kunnen zijn van het Koningshuis. In Nederland had je de Lockheed-affaire. Prins Bernard heeft daar niet bepaald een schoonheidsprijs mee gewonnen. Dat had het einde kunnen zijn van het Nederlandse koningshuis.

In christelijke kringen leeft de gedachte dat de koningin door God is aangesteld ook amper meer. Is het niet beter te zeggen dat die gedachte heeft afgedaan, in plaats van de positie van het koningshuis?

Nou, het staat wel op het randschrift van de Euro. Waarom zetten we het daar dan op?

Symboliek

Je gaat toch geen dingen op de Euro zetten die je zelf niet gelooft. Het is een van de twee. Je gelooft het en zet het dan op de Euro of niet. Symboliek moet wel in overeenstemming zijn met ware dingen. Anders draag je als overheid bij aan verloedering en cynisme. Dan kunnen mensen zeggen: `Het wetboek van strafrecht is misschien ook wel symboliek. Dan mag je ook wel stelen`.

Is die symboliek niet de wens van een groot gedeelte van de niet-christelijke bevolking?

Zalm heeft als minister van Financi뮠meegewerkt om dat `God zij met ons` op de Euro te krijgen. Onbegrijpelijk. Hij heeft zich zelf wel eens als atheﳴ getypeerd. Dat getuigt van een onbegrijpelijk cynisme. Ik heb er geen woorden voor.

Wat mij betreft verdwijnt het meteen, of we moeten allemaal vinden dat God met ons is, ok鬠dan moeten we het er op zetten De fundamenten van ons staatsbestel is geen grapje. Geen lolbroekerij van: `Ach, we hebben het er altijd op gehad, laat dat nu ook maar`. We moeten geloven in onze symbolen. Als ik hier een kruisbeeld ga ophangen en zeg: `Ach, symboliek, van oudsher hebben we wat met het christendom gehad en ik zag dat kruis en heb dat maar opgehangen`, en jij tegen mij zegt: `Cliteur, je bent helemaal verkeerd bezig. Je bent een aanhanger van de Verlichting en hebt daar een poppetje van Socrates staan`. Dat is ook logisch dat in deze kamer, een tempel van secularisme, ook de symbolen staan van waar Paul Cliteur voor staat. Als ik zomaar wat symbolen op ga hangen, ben ik totaal niet geloofwaardig.

Als je niet gelooft, ga je niet zitten meezingen in de kerk, omdat je van de symboliiek houdt Het was voor mij een afschuwelijke vertoning toen Prins Claus was overleden en je Karel ter Linden zag met galmende stem: `En dan verschijnt Claus voor Gods aangezicht`. En dan denk ik: `Die man ging niet naar de kerk. Hij had ook heel weinig met het geloof`. Het is prima als iemand echt geloofd en er ook voor staat, dan kan een dominee dat zeggen, maar dan moet je wel echt in onsterfelijkheid geloven, maar dat doet die Karel ter Linden zelf niet eens. Dus dan staat Ter Linden, die zelf niet weet of God bestaat, te praten over Gods aangezicht op een staatsbegrafenis, van iemand die het zelf ook niet weet.

Is er sprake van mystiek rondom het koningshuis?

Niet bij mensen die nadenken. Er is wel iets van mysterie rondom het koningshuis, maar dat zal steeds minder worden naarmate de volksverlichting voortschrijd en mensen steeds meer gaan na denken. Het koningshuis is toch een beetje een sprookje, ook voor grote mensen. Prinsen en prinsessen. Maxima veranderd nog net niet in een pompoen. Je ziet ook dat mensen gecast worden. Neem Maxima nu, net een sprookje. Ik vind haar fantastisch.

Maakt u nog het einde van het koningshuis mee?

Dat is zeer waarschijnlijk. Maar het kan ook langer duren. Er is een grote troost voor een republikein. Er komen nooit koningshuizen bij. Ze gaan alleen maar weg, dus vanuit Darwinistisch perspectief: Het is een uitstervende diersoort. Of mensen moeten zeggen: `We gaan weer nieuwe koningshuizen maken`, maar dat is heel moeilijk. Dan moeten ze eerst een koning kiezen en dat kan al niet, want een koning moet zo geboren worden. Die kans is erg klein
© 2008 Simcha, gepubliceerd in Koningshuis (Kunst en Cultuur) op 14-02-2008, laatst gewijzigd op 01-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Simcha is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

Bronnen en/of referenties

  • Interview met Paul Cliteur gehouden in oktober 2003 voor studie

Reageer op het artikel "Interview Paul Cliteur over koningshuis"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.