Michelangelo en marmer

Bloopers in de kunst is een serie artikelen over kunst en cultuur in het algemeen: Soms ging het fout. Zowel architecten als schilders en beeldhouwers hebben weleens een misstap begaan. In deze serie artikelen wordt een aantal voorbeelden besproken. Deze keer een verhaal over een bijzonder natuurlijk materiaal: marmer.

Marmer

Marmer is een bijzonder kristallijn gesteente. Ontstaan door de miljoenenjarenlange opeenhoping van kalkhoudende restanten van schelpen, kleine zeediertjes en dergelijke. Al die eeuwen lang dwarrelt materiaal langzaam naar de diepten van de oceanen en vormt daar lagen, soms gemengd met andersoortige biologische resten.

Door de gigantische waterdruk wordt het materiaal op elkaar geperst. De druk is zo hoog dat fossielen verpulverd worden en verdwijnen alsof ze er nooit bestaan hebben.

Geologie

De aarde is een onrustige planeet, geteisterd door voortdurende geologische processen: aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, landverschuivingen. Die processen spelen zich ook nu nog – op dit moment – af. Voor een mens zijn ze lang niet altijd zichtbaar. Door enorme bewegingen en frictie tussen de aardschollen wordt diepzee hooggebergte en dat is de oorzaak voor het feit dat marmer meestal in hoog in de bergen wordt aangetroffen. Er zijn diverse vindplaatsen in de wereld, waar zuiver marmer wordt gewonnen. De beroemdste is Carrara, aan de kust van de Middellandse Zee, niet ver van Pisa.

Vervuiling

Pas bij het winnen van het materiaal kun je zien hoe het staat met de kleuring. Want marmer is maar in beperkte mate lichtdoorschijnend. In vroeger tijden kreeg men een plaat los van zijn plek door groeven te hakken , daarin houten wiggen te plaatsen die omwonden werden met in water gedrenkte lappen. Door het uitzetten van het natte hout barstte op een goed moment een compleet blok los van zijn omgeving. Ervaren werkers konden vrij nauwkeurig bepalen hoe het blok er uit zou komen zien.

De kans dat het marmer zuiver wit is is niet zo groot, want dat betekent dat eeuwenlang bijzondere omstandigheden ervoor hebben gezorgd dat er geen vervuiling in het materiaal zat. Meestal wordt het marmer gekleurd met scharlakenrode of purperen tinten, of diverse schakeringen groen..Er zijn ook andere kleuringen te vinden. De wild geaderde soort wordt meestal gebruikt voor vloeren en zuilen.

O.L.V.kerk in Maastricht

Er zijn overigens wel plaatjes marmer als venster gebruikt. De doorzichtigheid is dan bereikt door eindeloos schuren. Zulke vensters vind je in Nederland alleen in Maastricht: in het oudste gedeelte van het oudste nog bestaande kerkgebouw: de crypte van de Onze Lieve Vrouwekerk.

En dan hakken…

Een kunstenaar moest meestal zelf investeren in de aankoop van een blok marmer. Vóórdat hij het voormalige stuk diepzeebodem kon gaan bewerken moest er nog heel wat gebeuren. Door zorgvuldig passen en meten en gebruikmaking van toestellen om maten af te tekenen probeerde hij of zij het maken van fouten te vermijden. Want wat eenmaal was weggehakt kon natuurlijk niet worden gecorrigeerd… En dan begon het zware werk. Door eerst grof te hakken, met steeds fijnere beitels en raspen met steeds minder ruwe schaven, tenslotte polijsten met steeds fijner zand ontstond het beeld zoals de kunstenaar dat voor zich zag.

De grote beeldhouwer uit de Renaissance

Michelangelo, de grote kunstenaar van de Renaissance, staat er om bekend dat hij – zonder hulpmiddelen om te meten – het beeld als het ware “bevrijdde” uit het blok. Dat is het best te zien in zijn (onvoltooide) serie Slaven, die -worstelend om uit de steen te geraken-, zich in allerlei poses wentelen, met vertoon van aangespannen spieren en krachtige gelaatstrekken. Deze directe benadering van het materiaal is na hem door niemand aangedurfd. © 2007 - 2008 Braens, gepubliceerd in Kunst (Kunst en Cultuur) op 12-12-2007, laatst gewijzigd op 22-01-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Braens is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Toscane; Florence en Michelangelo: De wereldberoemde kunstenaar Michelangelo is geboren in de buurt van Florence en verhuist al op jonge leeftijd naar deze toen al bruisende stad. Hier leert hij het vak van…
• De Pietà van Michelangelo: De Pietà is een beroemd beeldhouwwerk van Michelangelo. Dit beeld is te vinden in de kapel van de Sint-Pietersbasiliek in Rome en is zeker een bezoekje waard!
• Toscane; Florence, de Dom of Duomo: In Florence, de beroemde kunststad, staat een kathedraal van enorme schoonheid. Men wordt verblind door de diverse kleuren marmer, in combinatie met de witte beeldenpracht…
• Sixtijnse Kapel: De Sixtijnse kapel is een wereldberoemde kapel in de Vaticaanse Musea. Hij is vrij toegankelijk tijdens openingsuren van het museum en is vooral bekend als locatie voor het kiezen van een ni…
• Het kiezen van een stenen vloer: De afgelopen jaren is de belangstelling voor marmeren vloeren enorm toegenomen, de toegevoegde waarde aan een gebouw is vaker groter dan de aanschafkosten van een vloer. Zowe…