De Schreeuw van Munch- een psychische toestand in olieverf

Dit is een artikel uit de serie Bloopers in de Kunst, waarin allerlei leuke,informatieve of vermeldenswaardige verhalen worden verteld over Kunst. Deze keer een verhaal over domme kunstrovers. Ze waren de dieven van één van de bekendste schilderijen ter wereld.

Ze schreeuwt het uit

Er is een bekende scène in de film Cabaret uit 1972 waarin Sally Bowles (een rol van Liza Minelli) het uitschreeuwt om zich te bevrijden van alles waar ze bang van is, gefrustreerd door is. In een poging om niet gek te worden gaat ze regelmatig naar een tunnel onder een spoorweg en als er dan een trein overheen dendert zet ze het op een gillen…. De film speelt in het Berlijn van tussen de twee Wereldoorlogen. Een hectische, decadente tijd, waarin het ieder voor zich geldt. Het duistere, verdoemde van die tijd wordt in de film goed verbeeld.

Schokkend

De psychoanalyticus Freud publiceert in 1899 een boek waarin wordt gesteld dat de mens NIET autonoom is, maar gestuurd wordt door diep gevoelde emoties en zelfs door stofjes: liefde en erotiek blijken echt “chemie”! Diep in de mens schuilt een wezen met een eigen beleving. En het omhulsel van die mens is niet per sé het gezicht van dat wezen… Dat was een schokkende gedachte!

Met De Schreeuw van Munch – uit 1893 - had dat wezen, een amorfe figuur die IEDEREEN kan voorstellen, misschien toch al een gezicht gekregen. Toen het schilderij geëxposeerd werd, was het direct een sensatie. Je ziet een mens- man of vrouw?- die vertwijfeld naar zijn of haar hoofd grijpt. Om de oren te bedekken. De lucht is bezwangerd door gele en oranje tinten in vlammende rivieren van kleur. Terwijl als enorme tegenstelling ook ijsblauw en grijs rivieren vormen. Het ondefinieerbare wezen staat op een brug, waarvan de leuningen in scherpe hoeken schuin door het beeld schieten. Links naderen figuren . Of verwijderen ze zich juist?!

Uitbarsting van de Krakatau

Op een avond wandelde Munch met vrienden in de buurt van Oslo. Ze bleven staan op een brug. Terwijl zijn vrienden doorliepen bleef Edvard staan, gegrepen door het landschap en de lucht met de ondergaande zon. Hij hoorde en voelde het landschap rondom hem schreeuwen. Deze gebeurtenis maakte zo veel indruk op hem dat hij deze gebeurtenis later vastlegde op doek. Men zegt dat de tinten van de hemel veel intenser waren door de toen recente uitbarsting van de vulkaan Krakatau in Indonesië.Hij had al eerder GEVOEL proberen vast te leggen. Door een schilderij te maken dat moest suggereren dat de beschouwer – overmand door verdriet – door betraande wimpers keek.

Domme dieven

Blijkbaar heeft Munch het met het schilderij De Schreeuw iets dieps geraakt. Het beeld werd vrijwel direct gebruikt om artikelen over psychologie te illustreren of om de kaft van boeken te sieren. Tegenwoordig is het schilderij bijna eidetisch (iedereen kent het): het is één van de bekendste kunstwerken ter wereld. Er bestaat zelfs een veelverkochte opblaasfiguur van het wezen…. Tot in Hollywood kent men de figuur. Het masker van de moordenaar in de serie Scream-films is geïnspireerd op het schilderij van Munch.

En dat was nu jammer genoeg niet bekend bij een paar dieven, die het schilderij op het oog hadden. En hun plan lukte ook nog. Tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Lilehammer in 1994 zit heel Noorwegen voor de televisie. Het zijn prachtige beelden. De Spelen zullen ook tot de mooiste en meest geslaagde aller- tijden gaan behoren. De dieven hebben blijkbaar geen boodschap aan sport. De beveiliging van het Nationaal Museum in Oslo reageert niet op het alarm dat afgaat als enkele mannen (?) er met een van de 6 versies van het beroemde schilderij vandoor gaan. In een brief bedanken ze hartelijk voor de medewerking.

Drie maanden later wordt het werk teruggevonden. Het is overigens volstrekt onverkoopbaar. Onschatbaar kostbaar, maar ook ongelooflijk bekend. En daar wil geen mens zijn vingers aan branden.Tenzij…er zijn diverse zéér bekende kunstwerken “ kwijt “, waarvan wordt vermoed dat ze voor heel veel geld op bestelling geleverd zijn. Daarover later meer. © 2008 Braens, gepubliceerd in Kunst (Kunst en Cultuur) op 04-02-2008, laatst gewijzigd op 10-02-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Braens is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De Schreeuw - Edvard Munch: De Schreeuw is een schilderij dat eigenlijk iedereen wel kent. Maar wat is nu eigenlijk het verhaal erachter?
• Informatie over schilderen met olieverf: Altijd al willen weten wat de geschiedenis is van olieverf of welke beroemde schilders er mee verfen. Lees dan maar verder.
• Olieverven, niet zo eenvoudig als het lijkt: Olieverven, een van de meest gebruikte technieken in de schilderkunst maar tevens ook een van de moeilijkste. Het duurt een tijdje voor je het daadwerkelijk onder…
• Psychiatrische visies: De psychiatrie kent 3 visies over hoe een psychiatrische stoornis te verklaren is; de biologische-, psychologische- en sociale verklaringen.
• Psychische stoornissen door een lichamelijke aandoening: Een of meer psychische problemen die voortkomen uit lichamelijk ziekten. Iemand die psychische problemen door zijn ziekte heeft, kan zich hier niet va…