Entartete Kunst

Tegenwoordig vinden wij het normaal dat je je in de kunst kunt uitdrukken zoals je zelf wilt. Of je nu een abstract schilderij maakt, of juist impressionistisch, of realistisch, wij vinden niets gek. En het verbieden van een bepaalde stroming in de kunst komt al helemaal niet in ons op. In Nazi-Duitsland was dat anders. Hitler, die in 1933 aan de macht gekomen was vaardigde in 1937 een verbod uit op bepaalde kunstwerken en stromingen in de kunst. Hij noemde de kunstwerken die hij verbood “Entartete Kunst” (“ontaarde kunst”). Hitler wilde als “Führer” de absolute macht, en duldde geen kunst die kritiek gaf op zijn bewind, zoals kunst die de onderdrukking van mensen liet zien en aan kon zetten tot een revolutie. Ook kunst gemaakt door joodse kunstenaars (“Untermenschen” volgens Hitler) en mensen die het politiek gezien niet met hem eens waren keurde hij af. Een paar stromingen in de kunst werden in het geheel afgekeurd, zoals o.a. het impressionisme, expressionisme en kubisme.

Tijdens een expositie die het hele land doorreisde, konden de mensen deze kunst bekijken. Natuurlijk werd er ook bij elk kunstwerk aangegeven waarom het zo slecht en lelijk was. De tentoonstelling had dus als doel om de mensen kunst te laten zien die ze vooral níet moesten maken of bekijken.

De kunst die Hitler wel wilde zien, was de zogenaamde “Arische Kunst,” kunst waarop het Arische (Germaanse) ras en het leven op het platteland verheerlijkt werd. Eén van Hitlers doelen was namelijk om het land te zuiveren van joden en alle Duitsers plaats te bieden in één rijk. Een schilderij van een boerderij die eigendom was van een Arische familie (het liefst nog met blonde kinderen met blauwe ogen) was natuurlijk een perfect voorbeeld van Hitlers ideaal. De kunst moest dus de werkelijkheid laten zien zoals Hitler die wenste.

Nu volgt een voorbeeld van een kunstwerk dat de nazi’s als Entartete Kunst bestempeld hebben, en de reden waarom ze deze kunst bedreigend zouden kunnen vinden.

Het betreft het schilderij “De schreeuw” (1893) van Edvard Munch (1863-1944). De schilder heeft in dit schilderij waarschijnlijk zijn eigen gevoelens vastgelegd (het is expresissionistisch).
Het toont iemand die verward en wanhopig lijkt, en schreeuwt. Het is echter niet zo dat de persoon om zichzelf schreeuwt, hij schreeuwt omdat hij het geschreeuw en het geluid van het landschap niet meer kan verdragen.

Ik denk dat de nazi’s dit schilderij afkeurden omdat het de nadruk legt op het gevoel van de schilder en verder niet ‘functioneel’ is (d.w.z. dat het geen voorbeeld is voor de maatschappij). De nazi’s vonden het sowieso ook niet goed omdat het expressionistisch was, en de werkelijkheid niet goed weergaf.