Land Art in de Flevopolder: rondom Zeewolde

Land Art in de Flevopolder: Zeewolde Vanaf 1977 zijn internationale kunstenaars uitgenodigd om projecten te verwezenlijken in het nieuwe polderlandschap van Flevoland. Inmiddels zijn er diverse belangrijke, internationaal erkende Land Art-projecten in Flevoland gerealiseerd. Rond Zeewolde zijn dat Aardzee en Sea Level, beide toegankelijk voor publiek. Het derde project, De Blauwe Dromer, is slechts gedeeltelijk zichtbaar.

Aardzee (1982) van Piet Slegers

Aardzee van beeldhouwer Piet Slegers (1923) is een van de grootste landschapskunstwerken van Nederland en ontworpen uit bewondering voor de inpoldering en het weidse landschap dat daarbij is ontstaan. Zoals de naam al aangeeft, verbindt het kunstwerk de tegengestelde elementen 'aarde' en 'water' op een locatie waar nieuw land uit de voormalige Zuiderzee gewonnen is. Het formaat van het kunstwerk is gebaseerd op de afmeting van een landbouwkavel - namelijk 5 hectare – en staat zo in relatie tot het enorme landbouwgebied in de omgeving. In de polderruimte is een landschap gevormd met niveauverschillen, die de golfbeweging van het water en de oneffenheden van de voormalige zeebodem symboliseren.

Een brug leidt de bezoeker het landschapskunstwerk in. Verdwenen is het vlakke landschap. Schelpenpaadjes, symbool voor de overgang van water naar land, slingeren in het gras tussen de deels met baksteen verstevigde taluds. Her en der zijn bomen aangeplant. In niets lijkt het hier op de strakke inrichting van de polder. De route komt uit bij een gat in de wal. Heeft de zee dit mankement aan de beschermende dijk op zijn geweten en is daardoor die vijver ontstaan? De niveaus en de vijver staan immers voor het krachtenspel van het zeewater. Tijd om hier lang over na te denken is er niet. Kijkend door het gat wordt ineens, heel verrassend, het open polderlandschap in al zijn uitgestrektheid weer zichtbaar.

Aardzee ligt halverwege de Vogelweg (N706), ten noordwesten van Zeewolde.

Sea Level (1989 – 1996) van Richard Serra

Kunstenaar Bas Maters (1949 – 2006) en landschapsarchitect Pieter van der Molen ontwierpen in Zeewolde het landschapspark De Wetering, bedoeld om beeldende kunst met een internationale uitstraling en speciaal ontworpen voor deze locatie, in de openlucht te tonen. Allereerst werd de Amerikaanse kunstenaar Richard Serra (1939) uitgenodigd een ontwerp te maken. Toen hij de plek bezocht, was hij erg verbaasd dat het polderland lager ligt dan de omringende randmeren. Dat niveauverschil tussen land en water vormde het uitgangspunt voor zijn ontwerp. De uitvoering ervan liet lang op zicht wachten; pas zeven jaar na het indienen van het ontwerp werd het project werkelijkheid.

Sea Level bestaat uit twee donkergrijze wanden van elk tweehonderd meter lang en maximaal drie meter hoog, die in elkaars verlengde liggen. De bovenrand van de wanden loopt gelijk met de zeespiegel en blijft steeds horizontaal, terwijl de bodem waarover de bezoeker loopt – de oostelijke en de westelijke helling die het Weteringpark doorsnijden - wel van hoogte verandert. Mocht Zeewolde bij een dijkdoorbraak onder water komen te staan, dan komt dat water precies tot de bovenrand. Met een wandeling langs de wanden krijgt de bezoeker het gevoel kopje onder te gaan.

De betonnen muren zijn behandeld met een coating, waardoor ze bij elk weertype anders ogen; soms zijn ze dreigend diepgrijs, dan weer metaalachtig spiegelend. Bij een bepaalde lichtval valt het kunstwerk nauwelijks op, wat gezien de grootte des te opmerkelijker is. Met ook nog eens tweehonderd meter tussenruimte vormt Sea Level met zijn zeshonderd meter het grootste werk van Richard Serra in Europa.

De kunstenaar wordt gerekend tot de minimalisten (Minimal Art en Land Art). Hij werd vooral bekend vanwege zijn enorme sculpturen uit staal, een erfenis uit zijn werkzaamheden in een staalfabriek tijdens een studie Engelse literatuur. Serra is goed bevriend met veel collega-kunstenaars. Zijn kunstwerken staan op veel plaatsen in Noord-Amerika en Europa.

Sea Level is te vinden in landschapspark de Wetering, Verbeelding 25

De Blauwe Dromer (2002) van Jacqueline Verhaagen

In 1996 vroeg de Provincie Flevoland drie kunstenaars een ontwerp te maken voor een kunstwerk bij de nieuwe sluis van het gemaal Lovink in Biddinghuizen, ten noorden van Zeewolde, met als thema de scheiding tussen land en water. De Amsterdamse kunstenaar Jacqueline Verhaagen (1959) won met haar ontwerp voor De Blauwe Dromer, een verwijzing naar een bepaald type dijk. Zo is ‘waker’ de naam van een actief beschermende buitendijk en ‘slaper’ de naam van de binnendijk daarachter, aangelegd voor noodgevallen. De ‘dromer’ heeft zijn functie verloren; het is een overbodige dijk diep in het land.

Het ‘blauw’ in de naam heeft alles te maken met de kleur van het kunstwerk, een paarsblauwe ringdijk van vijf meter hoog en een doorsnede van 45 meter. Het lijkt of er een vulkaankrater boven het wateroppervlak uitsteekt, gevuld met een klein binnenwater. De kleur aan de buitenzijde van de dijk komt door een bedekking met blauw asfalt. De rotswand aan de binnenzijde is begroeid met sedum spurium. De bloemen van deze plant verlenen het kunstwerk in de zomermaanden een roodroze uiterlijk, omkranst door de groene reuzebladeren groen van het groot hoefblad langs de waterkant. Anders dan gepland blijft een groot gedeelte voor bezoekers verborgen, een echt droombeeld.

Het ontwerp van Jacqueline Verhaagen is gebaseerd op bestaande kenmerken van de dijkaanleg in de polders. Alleen de blauwe kleur wijkt af, net zoals de verloren functie afwijkt van de beschermende dijken in de omgeving. Maar nutteloos of niet, duidelijk is dat een dijk beschermt tegen het water. Uiteindelijk werd De Blauwe Dromer pas in 2002 gerealiseerd.

De Blauwe Dromer ligt bij Gemaal Lovink in Biddinghuizen. © 2009 - 2010 Sierkunst, gepubliceerd in Kunst (Kunst en Cultuur) op 03-06-2009, laatst gewijzigd op 05-10-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Sierkunst is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde link

Flevolandschapskunst.

Verwante artikelen

• (Flevo) Land Art: ruimte voor landschapskunst: Waarom kreeg Land Art vooral in de Verenigde Staten en Nederland de ruimte? De landschappelijke verschillen tussen beide zijn immers behoorlijk. Dit artikel gaa…
• Het volkslied van Flevoland: Het volkslied van Flevoland is in het Nederlands geschreven en bestaat uit 3 coupletten, waarvan meestal alleen het eerste gezongen wordt.
• Dagje weg in Flevoland: Woon je in Flevoland en wil je eens een dagje weg in eigen provincie of ben je bij Flevoland in de buurt op vakantie? Hier een aantal tips voor een geslaagde (mid)dag.
• Gemeente Lelystad: Lelystad is een gemeente en stad in Flevoland. Deze stad is de hoofdstad van de provincie Flevoland met ruim 73.000 inwoners.
• Concert at Sea 2008: Zaterdag 28 juni. Concert at sea. Een evenement voor jong en oud wat gevierd wordt op een mooie locatie in Brouwersdam, Zeeland.

Bronnen en/of referenties

• Land Art, krachtmeting met de natuur; Kunstschrift 2003, nr. 4
• www.depaviljoens.nl