Hermitage: de Amsterdam-St. Petersburg connectie

Op 19 juni 2009 werd in Amsterdam de dependance van de beroemde Hermitage in St. Petersburg officieel geopend door koningin Beatrix en de Russische president Dmitri Medvedev. De Hermitage Amsterdam is gevestigd in het gebouw De Amstelhof, dat ruim 300 jaar dienst heeft gedaan als tehuis voor hulpbehoevende bejaarden. De Hermitage Amsterdam misstaat niet in het veelbezochte en beroemde rijtje aan het Museumplein: Rijksmuseum, Vincent van Gogh Museum en Stedelijk Museum.

Hermitage Amsterdam, het begin

In 1997 ontstond het idee om in Amsterdam een dependance van de wereldberoemde Hermitage in St. Petersburg te bouwen. Het Verpleeghuis Amstelhof zou spoedig beschikbaar komen, omdat het gebouw volgens de beheerder niet meer geschikt was voor de verpleging van bejaarden. Ernst W. Veen, sinds 1981 directeur van Stichting De Nieuwe Kerk, probeerde Mikhail Piotrovski, directeur Staatsmuseum de Hermitage, te interesseren voor het idee tijdens een wandeling langs de Amstel. Die zag wel wat in het idee. De Amstelhof is fantastisch gelegen in Amsterdam: rustiek langs de Amstel en dichtbij het Rembrandtsplein en Waterlooplein. In 1999 kwam De Amstelhof in het bezit van de gemeente Amsterdam. Ernst W. Veen werd in 2003 de directeur van de Hermitage Amsterdam. Het achter de Amstelhof gelegen gebouw Neerlandia fungeerde vanaf 2004 als proefopstelling van de Hermitage Amsterdam. Nu doet he gebouw dienst als educatieproject: Hermitage voor kinderen.

Amstelhof, de locatie

In 1681 schonk de gemeente Amsterdam aan de Diaconie van de Nederlands Hervormde Gemeente het stuk land waar nu de Amstelhof staat, tussen de Nieuwe Herengracht en de Nieuwe Keizersgracht. Het doel was de bouw van een logement voor minstens 400 weduwen. De Diaconie kon dat verwezenlijken door een erfenis van Bart Helleman, één van de lidmaten. Hij liet 90.000 gulden na. In slechts 16 maanden werd het gebouw, staande op 1.400 palen, verwezenlijkt. Inclusief inrichting kostte het gebouw 167.240 gulden. In 1682 werd het gebouw als "Diaconie Oude Vrouwen Huys" in gebruik genomen (boven de entree staat dit opschrift met de toevoeging "anno 1681" nog steeds). De enige verandering was eigenlijk dat het gebouw vanaf 1719 ook mocht worden bewoond door oudere mannen. Het gebouw kreeg tevens een nieuwe naam: "Diaconie Oude Vrouwen en Mannen Huys." Pas in 1953 kreeg het gebouw de naam "Amstelhof." De Kerkzaal in dit gebouw is na de Burgerzaal in het Paleis op de Dam de grootste zaal in de stad. Tussen 2007 en 2009 is de Amstelhof grondig verbouwd.

Hermitage St. Petersburg

St. Petersburg, genoemd naar apostel Petrus, is de oude hoofdstad van Rusland. Tsaar en keizer Peter de Grote stichtte de stad op 27 mei 1703. Onder zijn bewind en latere nazaten van zijn Romanov familie wordt St. Petersburg bebouwd met schitterende kerken, kloosters, musea, overheidsgebouwen, parken en theaters. In 1762 kreeg het Winterpaleis zijn beslag. Onder het bewind van tsarina Catharina de Grote werd het Winterpaleis gevuld met vele schilderijen. De eerste aankoop dateert van 1764: 225 schilderijen. Later kocht zij nog bijna 4.000 schilderijen, ruim 10.000 tekeningen en prenten, klassieke en moderne beeldhouwkunst, bewerkte stenen, glaswerk, goud, meubels, munten, penningen, porselein, publicaties, tapijten en zilver. In 1850 kocht tsaar Nicolaas I bij een veiling een deel van de collectie van de Nederlandse koning Willem II. Na de Russische Revolutie van 1917 werd Staatsmuseum de Hermitage het middelpunt van de Russische kunstverzameling.

Hermitage Amsterdam en de relatie Nederland-Rusland

De openingstentoonstelling van de Hermitage Amsterdam, te zien van 20 juni 2009 tot en met 31 januari 2010, heet "Aan het Russische Hof" en is gewijd aan het achttiende en negentiende eeuwse hofleven van de zes Romanov tsaren in het aan de Neva-rivier gelegen Winterpaleis in St. Petersburg. Ruim 1.800 objecten telt deze tentoonstelling. Honderden baljurken, schilderijen van Winterhalter en Rapin, unieke meubels, waaronder de beroemde troon van Romanov, indrukwekkende juwelen, kostbare en omvangrijke serviezen, muziekinstrumenten, vazen en enorme kroonluchters zijn in Amsterdam te zien. Ook zijn er juwelen van de beroemde firma Carl Fabergé te zien.

Verder is in de Amstelvleugel een permanente expositiezaal ingericht, die aandacht geeft aan de relatie tussen Nederland en Rusland. In de zomer van 1697 bezoekt tsaar Peter de Grote een paar maanden Nederland. Hij doet daar onder andere Zaandam en Amsterdam aan. Hij werkt een tijdje op de werf van de Verenigde Oostindische Compagnie. Veel Russische scheepstermen stammen als gevolg van deze periode van het Nederlands af. Peter de Grote bezocht Nederland later wederom, ook om kunst te verwerven.

De dochter van de Russische tsaar Paul I, Anna Paulowna, was van 1840 tot 1849 de echtgenote van koning Willem II. Na de dood van Willem II op 17 maart 1849 bleef zij in Den Haag wonen. Daar overleed ze op 1 maart 1865. Willem II liet grote (gok)schulden na. Anna Paulowna's broer, tsaar Nicolaas I, steunde haar financieel en kocht ter verlichting een deel van Willem II's kunstcollectie. De gemeente Anna Paulowna is naar haar vernoemd. De Noordhollandse polder waar deze gemeente in ligt werd tijdens de regeerperiode van Willem II drooggemalen.