Wilhelm Sasnal schildert veelzeggende verstilling

Een belangrijke kunstenaar van de 21e eeuw (tot nu toe) is schilder, cineast en (strip)tekenaar Wilhelm Sasnal. Het werk van deze productieve Pool wordt dan ook wereldwijd geroemd. Verzamelaars laten zich op een wachtlijst zetten om maar een werk van hem te bemachtigen. Sinds zijn afstuderen aan de kunstacademie in 1999 zijn er tien jaar verstreken en inmiddels heeft zijn oeuvre een behoorlijke omvang bereikt.

Carrière

Wilhelm Sasnal werd in 1972 in Tarnów, Polen, geboren. Hij verliet deze kleine industriestad om architectuur in Krakau te studeren. Aansluitend vervolgde hij zijn opleiding aan de kunstacademie in die stad en rondde daar in 1999 zijn studie af.
Zowel Tarnów als Krakau vormen een terugkerende bron van inspiratie voor zijn werk.

Niet alleen de historie van beide steden, met onder andere de invloeden van het communisme en de periode erna, maar ook zijn familie- en vriendenkring ter plekke zijn een uitgangspunt voor zijn schilderijen en er regelmatig in terug te vinden.
Aanvankelijk ging Sasnal, die deel uitmaakte van een Pools kunstenaarscollectief, met een aantal collega-kunstenaars in tegen de academische stijl die rond 1999 in Krakau de overhand had. Zo ‘portretteerde’ hij bijvoorbeeld alledaagse voorwerpen, zoals een stuur of een asbak, in plaats van personen en voegde hij tekens en teksten toe, die afkomstig waren uit kranten of van prijskaartjes.

Al snel is hij niet alleen binnen Polen bekend, maar breekt hij ook buiten zijn vaderland door met zowel groeps- als solo-exposities. De rode draad in zijn werk is de verandering in de Poolse beeldcultuur na de val van het communisme in 1989 en de verwerking van dat communistische tijdperk, dat nog lang niet afgesloten is. Andere thema’s zijn de al eerder genoemde eigen kring, en verder zijn reizen over de wereld, zijn fascinatie voor muziek, de massamedia, de luchtvaart, geschiedenis en architectuur.

In 2006 wijdt het Eindhovense Van Abbe Museum een solo-expositie aan Sasnal. In dat jaar wint hij ook de Vincent 2006 (the Vincent van Gogh Biennial Award for Contemporary Art in Europe), een prijs met een geldbedrag ter waarde van vijftigduizend euro, die hij in Amsterdam in ontvangst neemt. Uit de besteding van het prijzengeld blijkt zijn maatschappelijke betrokkenheid: de helft van het bedrag gaat naar een ontwikkelingsorganisatie, de andere helft heeft hij bestemd voor een weeshuis in Polen.

Aansluiting bij kunststromingen

Realisme en fotorealisme, Pop Art, minimalisme, surrealisme en abstractie, het is allemaal terug te vinden in de schilderijen van Sasnal. Hij treedt met name in de voetsporen van Andy Warhol (VS, 1926 – 1987), Gerhard Richter (Duitsland, 1932) en Luc Tuymans (België, 1958). Bovendien past zijn werk bij de hernieuwde waardering van de figuratie in de schilderkunst tegen het eind van de twintigste eeuw. Vaak maakt hij, net als zijn voorgangers, gebruik van beeldmateriaal afkomstig van onder andere de massamedia. Nageschilderde propagandaposters uit het voorheen communistische Polen, maar ook persfoto’s, gevonden en zelfgemaakte kiekjes, beelden van het internet en strips, maar ook (kunst)historische werken liggen aan zijn doeken ten grondslag. Bij de uitwerking van die beelden tot schilderijen weet Sasnal zowel het individuele als het collectieve, het lokale als het globale tot uitdrukking te brengen.

Omdat zijn uitgangspunt vaak het alledaagse is, wordt het werk van Sasnal bijna vanzelfsprekend realistisch. Maar door de wijze waarop hij zijn onderwerpen op het doek weergeeft, is er ook sprake van vervreemding. Sasnal beheerst namelijk als geen ander de gave van de beperking; al het overbodige laat hij achterwege. Zijn doeken tonen slechts de essentie, ze ogen leeg en ongrijpbaar; de invloed van fotografie met uitsnedes en uitvergrotingen komt hierbij weer om de hoek kijken.
In tegenstelling tot veel schilders van naam, die dikwijls werk op groot formaat maken, schildert Sasnal vaak doeken van een kleine afmeting.

Overzichtsexpositie

Sasnal heeft wereldwijd in veel gerenommeerde musea geëxposeerd. Er zijn diverse publicaties over zijn werk geschreven.
Tien jaar na zijn afstuderen mag de kunstenaar toch zeker geslaagd worden genoemd.

Het werktempo van Sasnal ligt hoog; naast tal van potlood- en inkttekeningen schilderde hij in tien jaar tijd zo’n vijfhonderd doeken, die niet alleen qua thematiek maar ook qua stijl onderling veel van elkaar verschillen. Daarnaast zijn er zijn foto’s en films.

In het najaar van 2009 organiseerde K21, het museum met kunst van de 21e eeuw in Düsseldorf, een overzichtstentoonstelling met een kleine tachtig werken van Sasnal. Als aanvulling op de expositie werd een tijdlijn getoond, die de belangrijkste gebeurtenissen in zijn leven toont. Die blijken tegelijkertijd bijna alledaags te zijn, maar af en toe toch aan het wereldgebeuren te raken.

Natuurlijk werd zijn bekende werk uit 2001 ‘Girl smoking’ (Anka) getoond. Op dit doek zijn de verschillende invloeden in zijn werk aantoonbaar: Pop Art, maar ook invloeden van de fotografie en film. Heel anders zijn de portretten van Luther, de ouders van Luther, priesters, politici, strijders, vrienden en musici. Opmerkelijk is ook het portret van een vriend die volledig frontaal geschilderd is terwijl hij boven de wc-pot staat te plassen.

Opvallend is ook een doek dat pas na heel goed kijken niet helemaal egaal zwart geschilderd blijkt te zijn. Met moeite kunnen wat witte kringen worden onderscheiden: zweetvlekken. Is dit figuratie of abstractie? Net zo’n schijnbaar alledaags maar toch bijzonder doek is dat van een geschilderde wc-pot, waarbij de wc-bril in een hoek is beland. Het werk in zwart-wit doet unheimisch surrealistisch aan. Verder zijn er schilderijen te zien die voortkomen uit fascinatie voor de luchtvaart, en een aantal stadsgezichten en landschappen. Net als bij sommigel portretten speelt ook hier het geloof weer een rol: zo is er een schilderij met enkel het in zwart geschilderde patroon van een hek voor de kerk te bewonderen.

Naar aanleiding van deze expositie is een (Duitstalige) catalogus uitgebracht.
De expositie met werk van Sasnal was in Düsseldorf te zien tot en met 10 januari 2010.