Treed in de wereld van de symboliek: de spiegel

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is de mooiste van het hele land? De spiegel staat gelijk aan ijdelheid, narcisme, Narcissus, voorzichtigheid en reflectie. De spiegel is een veel gebruikt en daarmee krachtig symbool. De spiegel heeft de schilderkunst een behoorlijke oppepper gegeven.

Narcissus en narcisme

Bekend is het verhaal van Narcissus, die niet kon ophouden met naar zichzelf te kijken. Het verhaal wil dat hij, moe van het jagen, zich voorover boog en zijn eigen spiegeling zag in het water. Onveranderd bleef hij daar zitten, in bewondering starend naar de heldere ogen en het krullende haar van deze verschijning. Hij werd verliefd op deze persoon in blakende gezondheid en conditie. Hij werd verliefd op zichzelf. Afgeleiden zijn de woorden narcist en narcisme.

Telkens als hij zijn lippen naar het water bracht in een poging om de verschijning te kussen, vluchtte deze weg. De beeltenis kwam pas terug als het water weer kalm was en trok telkens opnieuw zijn aandacht. Narcissus bleef onophoudelijk naar het water kijken. Hij dacht noch aan eten noch aan drinken, of aan rust. Hij was werkelijk gebiologeerd door de verschijning in het water. Dit duurde maar en dit duurde maar. Narcissus takelde steeds verder af. Hij verloor zijn kleur, zijn levenskracht en zijn schoonheid. Uiteindelijk kwijnde Narcissus helemaal weg en stierf.

Sneeuwwitje

En wie kent niet het sprookje van Sneeuwwitje met haar toverspiegel?

Beetje zwartgallig

Er zijn allerlei wat zwartgallige en negatieve associaties. IJdelheid en hoogmoed werden al vele malen en op vele manieren uitgebeeld. Zo was een rechtstreekse aanblik van de goden op straffe van de dood, blindheid of verderf onmogelijk. Via een spiegel mocht weer wel.

Positief

Tegelijkertijd werd de spiegel ook gezien als symbool van voorzichtigheid, zelfkennis en zelfreflectie. Ook dit zien we veel op afbeeldingen terug en wordt vaak als terugkerend thema in de literatuur gebruikt. Van oudsher beschermt de spiegel ons ook tegen kwade invloeden van buiten af. Zo is bijvoorbeeld de Pah Kwah spiegel een oud Chinese bescherming tegen kwade invloeden van buiten, die voor een raam of deur moet worden gehangen.

De spiegel in de schilderkunst

In het begin van de 16e eeuw heeft de spiegel schilders nieuwe mogelijkheden geboden om nog natuurlijk getrouwer te schilderen. Zo was het namelijk mogelijk om een extra dimensie aan het schilderij toe te voegen. Voorwerpen en taferelen werden nu vanuit meerdere gezichtspunten in beeld gebracht.