Elizabeth Peyton: glamour op klein formaat

Elizabeth Peyton omringt zichzelf met iconen uit de kunst- en modewereld, de muziek, literatuur, eigen helden en vrienden uit haar onmiddellijke nabijheid. Ze houdt ze niet voor zichzelf, maar deelt hun geschilderde portretten met haar publiek. Hoe beroemd ze ook mogen zijn, allemaal worden ze door haar vereeuwigd op paneeltjes met een geringe afmeting.

Voorgeschiedenis

Al op jonge leeftijd werd Elizabeth Peyton geraakt door foto’s van de Britse koningin Elizabeth II. Het feit dat zij haar leven in dienst van haar land had gesteld gaf, in de optiek van Peyton, betekenis aan haar roem. Elizabeth Peyton, geboren in 1965 in Danbury, Connecticut USA, woont en werkt in New York. In het midden van de jaren tachtig studeerde zij daar aan de School of Visual Arts. Rond haar achttiende kreeg ze de bewuste foto’s van koningin Elizabeth opnieuw onder ogen, en besloot haar portret te schilderen. Er zouden nog heel wat portretten volgen, opmerkelijk voor een periode waarin figuratie in de schilderkunst uit den boze was. In 1993 maakte Peyton kennis met Gavin Brown, hedentendage eigenaar van de Gavin Brown Gallery, destijds galeriehouder zonder expositielocatie. Om het werk van Peyton te exposeren, werd een hotelkamer afgehuurd om de historische portretten, die Peyton met houtskool had getekend, te exposeren. Na die ongebruikelijke start is zij nog steeds aan zijn galerie verbonden.

Portretten

Die eerste houtskooltekeningen laten - naast Elizabeth II - portretten zien van onder andere Napoleon, Marie-Antoinette en koning Ludwig II van Beieren. Historisch besef is Peyton dus zeker niet vreemd. Later volgden de geschilderde portretten van bijvoorbeeld Beatle John Lennon, Jackie Kennedy met haar zoontje John-John, Rolling Stone Keith Richards en kunstenaar David Hockney. Ook de namen van meer eigentijdse sterren ontbreken niet, zoals die van mediakunstenaar Matthew Barney en ex-Oasis’ Liam Gallagher, modegigant Marc Jacobs, Michelle Obama met dochtertje Sascha. en niet te vergeten haar zelfportretten.

Alle geportretteerden - zowel de historische als de hedendaagse - worden door Peyton gekoesterd. Ze maken deel uit van haar leven; foto’s met hun beeld maken deel uit van haar dagelijkse entourage en doen tevens dienst als uitgangspunt voor haar portretten. Anders dan haar beroemde voorgangers, bijvoorbeeld Rubens en Van Dijck, schildert Peyton haar portretten niet in opdracht. Ook de wijze waarop ze haar helden portretteert is in dat opzicht afwijkend, alleen al vanwege het kleine formaat van haar schilderijtjes: allemaal zijn ze ongeveer een A4-tje groot. In tegenstelling tot de door de grote meesters van destijds geportretteerden, die zelfbewust hun publiek aankeken, kijken de door Peyton afgebeelde beroemdheden weg van de toeschouwer. Gelijkenis met de geportretteerden is er in haar werk onmiskenbaar, al doet ze de werkelijkheid wel wat geweld aan.

Uiterlijk

De door Peyton afgebeelde celebs vertonen namelijk ook een onderlinge gelijkenis. Haar tijdgenoten hebben opvallend blauwe ogen, een smalle neus en een felrood klein, samengeknepen mondje en allemaal zijn ze jong en slank. De meesten hebben een lang, warrig kapsel en zijn modieus gekleed. Ze ogen uitgerekt en hoekig, zoals op modeschetsen. Ze lijken één met hun omgeving, gaan daar gewoon in op, en zitten bijvoorbeeld verscholen achter een boeket bloemen, dat als coulissen fungeert. Het effect hiervan is dat Peyton intimiteit weet te creëren, je ziet haar modellen in hun omgeving. Maar bijna bij allemaal valt er, ondanks hun glamoureuze uiterlijk en hun sterrenstatus, ook iets van kwetsbaarheid en ongemak te bespeuren. Peyton geeft om mode en de kledingkeuze van haar modellen fascineert haar. Toch is dat voor haar niet het belangrijkste; voor haar telt waar de geportretteerden voor staan en wat ze doen; dat bepaalt hun looks in haar optiek meer dan de kleding die ze dragen.

Werkwijze

Elizabeth Peyton schildert niet op doek. Ze werkt op houten paneeltjes met een dun laagje gladgeschuurd wit gips, dat soms door de verflaag heen schemert. Die verflaag bestaat uit dunne, bijna transparante olieverf, duidelijk met brede penseelstreken op het paneel aangebracht. Haar kleurgebruik valt op: aan de ene kant maakt ze veel gebruik van bruintinten, aan de andere kant zijn er felle, heldere kleuren en veel kleurcontrast te zien. Omdat Peyton haar modellen naar foto’s schildert, zijn haar composities bijna fotografisch: niet alleen voor wat betreft de uitsnede, maar ook vanwege hun afsnijdingen (vaak mist het bovenste deel van de haren).

Kritiek en waardering

Na haar voorzichtige start in de hotelkamer van destijds, is Elizabeth Peyton inmiddels een gevestigde naam. Haar werk vindt meestal direct zijn weg naar de verzamelaars, die daar grif voor betalen. Toch is niet iedereen even positief over haar prestaties. Sommige critici menen dat haar werk niet meer is dan puberale adoratie en daarom kitsch, haar schilderijen zijn te gelijkvormig en Peyton zou te veel een verzamelaarslieveling zijn.

Elizabeth Peyton had al wereldwijd diverse groeps- en solotentoonstellingen achter de rug, toen het New Yorkse New Museum in 2008 een eerste overzichtstentoonstelling met haar werk organiseerde, getiteld Live Forever: Elizabeth Peyton. Te zien waren haar werken van de laatste vijftien jaar, en dan met name haar portretten. Op de meer dan honderd werken zijn de geportretteerden veelal jong, meestal in de twintig of dertig. Mede dankzij de bemoeienis van Elizabeth Peyton leven zij voort, zoals de titel aangeeft, ondanks het verglijden van de tijd.

Live Forever

Na New York is Live Forever aan een reis langs diverse musea begonnen. Van18 november 2009 t/m 21 maart 2010 werd het werk van Peyton in het Bonnefantenmuseum in Maastricht getoond. Naast de geportretteerden uit vooral heden, maar ook verleden, zijn ook een stilleven en een stadsgezicht te zien. De expositie ademt, anders dan de grote ruimte van de zalen versus het kleine formaat van de portretten wellicht doet vermoeden, intimiteit en beslotenheid. De witte wanden in de lichte zalen laten de portretten goed tot hun recht komen en lijken de kwetsbaarheid van de geportretteerden te accentueren. Zijzelf en hun roem zijn vergankelijk, hun portretten getuigen van wat eens was.