Ruhr 2010: culturele hoofdstad van Europa

Op weg naar het zonnige zuiden zoefde ik vroeger over de autobaan zo snel mogelijk door het Ruhrgebied. Zwarte rook uitbrakende schoorstenen, staal, kolen, grauwe steden en mannen met zwart op hun gezichten lokten me niet. Nu bracht ik enkele dagen door in dit gebied, dat in 2010 werd uitgeroepen tot de culturele hoofdstad van Europa Op 9 januari 2010 opende Herbert Grönemeyer uit Bochum het cultuurjaar met de hymne ‘Komm zur Ruhr’. Daarin bejubelt hij de ‘Reviermenschen’ (naam voor de bewoners van het Ruhrgebied). Gebouwd van staal kunnen zij op elkaar bouwen want ze laten elkaar nooit in de steek. Als ‘hun’ laatste mijn werd in 1993 de Zeche Zollverein gesloten. Meer dan vijfduizend mijnwerkers hakten hier voorheen dagelijks tot 12.000 ton kolen, ook wel het zwarte goud genoemd. Nu huist onder de ‘Eiffeltoren van het Ruhrgebied’ een centrum voor cultuur en creativiteit met het accent op design en architectuur.

Emscher Natuurpark

Dat het Ruhrgebied zich ontwikkelde tot een centrum van cultuur dankt ze vooral aan het weer schoon maken van de Emscher. Sterke vervuiling maakte van deze 350 km lange rivier een open riool. Nu vormt het Emscher Natuurpark, met zijn vele kunst, de groene long van het Ruhrgebied. Het laat zien wat er voor moois kan ontstaan wanneer mensen samenwerlen. .
Eigenlijk is de naam Hoofdstad van Europa verkeerd gekozen. In totaal gaat het om een project van 53 steden om met elkaar het imago van het Ruhrgebied op te vijzelen. Het beeld zoals ontstaan tijdens 150 jaar industrialisatie moet voorgoed uit het collectieve geheugen verdwijnen. Het poject local heroes stelt elke week een andere plaats centraal.

Fuerlaender

Van 25 juli tot 30 november 2010 toont het LVR-museum te Oberhausen welke baanbrekende ontwikkeling het gebied doormaakte in de expositie ‘Feuerländer – Regions of Vulcan’. Ook andere mijnbouwstreken komen aan bod waaronder Pittsburgh in de Verenigde Staten. Op groot formaat en in schrille kleuren, met precisie en passie, wordt het werken en leven in de vuur spuwende staalwerken gevierd, bezworen en vervloekt.

Kneipemeile

In de binnenhaven van Duisburg bieden vooramalige pakhuizen nu plaats aan allerlei musea, restaurants en cafés. De kade heet nu Kneipemeille. Helemaal aan het eind bevindt zich de molen, die bekend stond als ‘de broodmand van het Ruhrgebied.’ Van medio 19e eeuw tot de tweede wereldoorlog werd hier graan gemalen voor de gehele ‘Ruhrpott’, zoals het Ruhrgebied in de volksmond heet. Sinds 1999 biedt de oude molen van weleer plaats aan het Küppersmühle Museum van Moderne Kunst. Het toont de belangrijkste stukken van de Ströther Collectie met daaronder doeken van: Georg Baselitz, K.O. Götz, Candida Höfer, Markus Lüpertz, A.R.Penck, Gerhard Richter, Bernhard Schultze en anderen. Het verwijderen van etages bood zelfs voldoende hoogte voor de kolossale werken van Duitslands meest succesvolle maar ook meest omstreden kunstenaar Anselm Kiefer.

Als niet-schrijver ontving Kiefer op 6 juni 2008 de Vredesprijs van de Duitse Boekhandel. ‘In zijn werken heeft hij een eigen taahttp://www.infonu.nl/members/artikel-publiceren.php#l ontwikkeld, die van de toeschouwer een lezer maakt’, meende de jury. Daarmee is niets te veel gezegd, Neem nu zijn Steinenlager IV die hij in 1998 schilderde voor de Küppersmühle. Het is gemaakt van zand, schellak en aarde op linnen. Het is alsof je zo een kelder binnenloopt met aan weerszijden planken met allerlei documenten. Boeiend is ook het cultuur-en stadshistorische museum Duisburg. Het vertelt de geschiedenis van de stad van de IJstijd tot de huidige tijd. Tot 27 juni loopt hier de expositie ‘rauchenden Schloten’ (rokende schoorstenen). Centraal staan spelletjes met het Ruhrgebeid als thema. Zoals Schiller al scheef: ‘Het is het spel en alleen het spel dat de mens volledig maakt’.

Lehmbruck

De expressionist Wilhelm Lehmbruck (1881-1917) heeft in Duisburg zijn eigen museum. Dankzij het gebruik van veel glas, ruimte en licht komt elk kunstwerk tot zijn recht. De beeldhouwwerken van Lehmbruck betreffen vooal langgerekte lichamen en ingetogen gezichten. Bijzonder fraai is de ‘knielende vrouw’ uit 1911. Ze is diep verzonken in droevenis of misschien ook wel gebed. Behalve werken van Lehmbruck zien we ook werken van zijn tijdgenoten. Zoals de ‘triad’van Rudolf Beiling. Drie abstracte figuren van dansers verbeelden de synthese en interpretatie van architectuur en van schilder – en beeldhouwkunst. Omwille van een directe en oprechte expressie schilderde Lehmbruck, lid van de kunstenaarsgroep Die Brücke (de brug), in helle kleuren. De relatie tussen man en vrouw, zoals in ‘Loth en zijn vrouwen’, domineerde zijn stukken. Gedurende de eerste wereldoorlog raakte zijn werk onder invloed van militaire en politieke gebeurtenissen maar ook door een crisis in zijn persoonlijke leven. Dood en verdriet spraken voortaan uit zijn werken.

Expressionistische Avantgarde

De kunstkamer van de expressionistische Avantagarde vinden we in het Folkwangmuseum te Essen. Tot 25 juli is hier te zien de expositie ‘het mooiste museum ter wereld. Al in de twintiger en dertiger jaren van de vorige eeuw gold dit museum wereldwijd als een van de meest toonaangevende op het gebied van moderne kunst. Sinds 30 januari 2010 behoort het ook tot een van de mooiste gebouwen, want op die datum werd de nieuwbouw geopend. Dankzij het ontwerp van de Engelse architect David Chipperfield ontstond een waar glaspaleis. Bijzondere aandacht verdient het thema expressionisten. Centraal staat hier het doek ‘weidende paarden IV (die Rote Pferde)’ van Franz Marc. Ooit was dit het uithangbord van het museum, nu prijkt het doek op de voorkant van de wervingsfolder.

Galerie Kugl

Of het Ruhrgebied na Lehmbruck nog schilders van betekenis kent? ‘Jazeker’zegt Irmhild van Kunsthandel Kugl. ‘Jaarlijks zijn hun werken te bewonderen in een gezamenlijke expositie. Van hen is de Duisburger Johan Hendrikx de meest belovende.’ Hendrikx heeft een geheel eigen stijl waarvan de vlakverdeling doet denken aan Piet Mondriaan. Mooi en levendig is ook het werk van Michael Voigt. Hij schilderde de haven van Duisburg, zoals deze ooit was.

Info: www.Ruhr2010.de
Rurh 2010