InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Kunstenaar Berend Strik: fotobewerking met naald en draad

Kunstenaar Berend Strik: fotobewerking met naald en draad

Kunstenaar Berend Strik: fotobewerking met naald en draad Berend Strik is een kunstenaar die vooral vanwege zijn textiele bewerking van fotografische beelden bekend is geworden bij een groter publiek. Ruim twintig jaar voorziet hij inmiddels foto’s op een tijdrovende, ambachtelijke wijze van een nieuwe laag en daarmee tevens nieuwe lading. Hoe heeft zijn unieke werkwijze zich ontwikkeld?

Veelzijdigheid

Berend Strik, 1960, geboren en opgegroeid in Nijmegen, woont en werkt in Amsterdam. Als veelzijdig kunstenaar richt hij zich op verschillende kunstdisciplines, waarbij maatschappelijke ontwikkelingen in zijn werk tot uitdrukking komen. De kunstenaar is actief op het terrein van architectuur, videokunst en fotografie, glas-in-lood en heeft zelfs een theaterwerk en een opera op zijn naam staan.

Strik maakte in 1987 deel uit van een groep bevriende kunstenaars, waaronder Aernout Mik, die zich Capital Gains noemde en de functie van kunst in de consumptiemaatschappij ter discussie stelde. In zijn met textiel bewerkte fotobeelden bestaan hoge en lage cultuur naast en door elkaar. Bij het grote publiek in binnen- en buitenland is hij sinds de jaren ’90 vooral bekend vanwege zijn borduurkunst.

De kunstenaar is onderscheiden met diverse kunstprijzen, waaronder de Prix de Rome (2e prijs beeldhouwkunst) in 1987 en de Charlotte Köhler Prijs in 1990. Zijn fotografisch werk is aangekocht door musea, overheids- en andere grote instellingen c.q. organisaties en particuliere kunstverzamelaars.

Fotografie en naaldkunst

Borduren is een ambachtelijke kunstvorm, die door Strik vaak gecombineerd wordt met fotografie. Die combinatie verleent de kunstwerken een ruimtelijke karakter, waardoor het eerder driedimensionale objecten lijken dan tweedimensionale schilderijen.
Door fotografische prints te bewerken met textiel en borduurgaren worden de afbeeldingen bovendien getransformeerd tot een andere werkelijkheid, met een nieuwe lading en betekenis. Strik manipuleert met naald en draad, een langzame techniek in een tijdperk waarin snelheid en vluchtigheid allesbepalend lijken te zijn. De combinatie van fotografie met een textiele werkvorm is daarmee een samenvoegen van twee verschillende werkelijkheden.

Materiaal en techniek

 Berend Strik: May I show you my pictures?, Scarfs (Conversation Piece), 2009 Berend Strik: May I show you my pictures?, Scarfs (Conversation Piece), 2009
Striks werken zijn – in meerdere of mindere mate – geborduurd op verschillende ondergronden zoals zijde, plastic en foto's (c-prints). Applicaties (vastgezet met een festonsteek), borduursels (veelal in een stiksteek), sierranden; het zijn allemaal borduurtoepassingen die in de foto’s zijn terug te vinden. De hiervoor gebruikte materialen zijn divers: kant en band, metaalfolie, vilt, tule, voile, velours en fluweel, brokaat, pailletten. Apart van, maar ook naast en over elkaar gebruikt verlenen ze reliëf, diepte en schaduw of een geheimzinnige gloed, soms een gobelinachtig effect, aan de bewerkte foto’s. Bij zijn beeldbewerking maakt de kunstenaar gebruik van technieken die ook in de schilderkunst voorkomen, al behelst de techniek meer dan schilderen met naald en draad.

Organische, bijna arabeske vormen komen voor in het werk van Strik, maar ook geometrische vlakken, contourlijnen of rechte lijnen kunnen een vorm benadrukken. De afwisseling in de gebruikte materialen levert meer of minder transparante lagen op; de toepassing van transparante lagen in diverse kleuren over elkaar zorgt voor kleurmenging. Het kleurgebruik bij de beeldbewerking varieert van zwart-wit tot een palet van fel naar donker.

De foto’s die het uitgangspunt voor de transformatie vormen zijn eveneens divers. Zwart-wit of kleur, in grote pixels en verschillende formaten, oude (familie)portretten of andere retrofoto’s, afbeeldingen uit tijdschriften, intieme taferelen, porno, beelden uit de kunstgeschiedenis, architectuur en eigen reisimpressies vormen een belangrijk deel van de bronnen waar Strik uit put.

Beknopt overzicht van het werk

Uit de beginperiode (1989) is het portret van de Italiaanse pornoster en politica Cicciolina: een hurkende vrouw gemaakt uit kant, vastgezet op een met roze stof bekleed frame; dit portret is niet op fotoprint geborduurd, maar puur op stof gemaakt. De serie She-Males uit 1992 is eveneens opvallend: op doek afgebeelde en met de naaimachine geborduurde hermafrodieten, die weinig aan de verbeelding overlaten.

In 1994 exposeerde Strik solo in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Het jaar erop, in 1995, begon hij met het opnemen van complete fotoafbeeldingen in zijn borduurwerk. Sinds 2002 gebruikt Strik eigen foto’s hiervoor. Het werk komt niet langer met de naaimachine tot stand, maar wordt door assistentes met de hand uitgevoerd in het atelier van Strik. De wijze waarop zij de opgespannen prints met naald en draad bewerken roept, wanneer men de achterzijde van de borduurramen kijkt, de associatie met een voodoo-ritueel op.

Een enkel accent geborduurd met wat draad of bedekt door een lap stof; op tal van manieren worden fotografie en borduurtechnieken gecombineerd. Zo kan een uitgesneden, gefotografeerde figuur met festonsteken op een textiele ondergrond worden vastgezet (Sniez, 1998), een eenvoudige cirkel van stof kan als highlight op een foto dienen, slechts enkele parallelle lijnen worden geborduurd en benadrukken het ritme van de afbeelding, over een afgebeelde baby in het bad heen (Sandy after Marat, 2003) wordt de contour van diezelfde baby in een andere houding in stiksteek geborduurd.

Naast tal van groeps- en soloexposities in binnen- en buitenland bood de tentoonstelling Body Electric uit 2004 in Het Fries Museum in Leeuwarden een fraai overzicht van de ontwikkelingen in het oeuvre van Berend Strik.

2010

Ook 2010 was een opmerkelijk tentoonstellingsjaar. In de nazomer was een expositie in een Rotterdamse woontoren op de Kop van Zuid te zien, met als thema Strik/Siza. Hier legde Strik, op verzoek van woningfonds Vesteda, in 52 werken de architectuur van de beroemde Portugese architect Álvaro Siza in al zijn verschijningsvormen vast.

Dat jaar toont Museum Het Valkhof in Nijmegen een overzicht van werk dat Strik in de afgelopen twintig jaar heeft gemaakt, waarbij de nadruk ligt op zijn met textiel en borduurgaren bewerkte fotografische kunst. De kunstenaar keert terug naar het Nijmegen van zijn jeugdjaren. Dat komt ook tot uiting in een zaal waarin werk getoond wordt met de Nijmeegse roots en jeugdherinneringen van Berend Strik. Naast een overzicht van twintig jaar textiele fotobewerking wordt ook recent werk met een sociaal-politieke lading, gebaseerd op onder meer reizen door Afrika, Israël en de Palestijnse gebieden, getoond.

Op de afbeeldingen uit de Palestijnse gebieden – portretten en stadsgezichten – krijgen schijnbaar alledaagse taferelen door de toevoeging van textiel een extra, politiek-sociale, laag. Met een hoofddoek bedekte hoofden lijken achter een dubbele sluier schuil te gaan, chaos en onrust in de stadsgezichten worden met grillige textiele vormen geaccentueerd. Portretten van zowel Palestijnse als Joodse zijde krijgen een licht-donker effect, dat doet denken aan het clair-obscur van de geschilderde meesterwerken uit de Gouden Eeuw.

Hetzelfde geldt voor Afrikaanse afbeeldingen, waarop bijvoorbeeld vrouwengezichten schuilgaan achter op de foto geborduurde inheemse schilden, of waar een schijnbaar alledaags tafereel schuilgaat achter de titel The Unicefed.

MISYMP?

May I show you my pictures? uit 2010 (en te bezoeken t/m 9 januari 2011) is niet alleen de (afgekorte) titel van de Nijmeegse expositie, maar ook van de gelijknamige installatie. Die toont de weersbestendige jas van de kunstenaar, die opengeslagen als bij een exhibitionist, de eigen intieme delen blootlegt. In dit geval bestaat die intimiteit uit twintig dia’s die oplichten. De gedachte van de maker achter dit kunstwerk is dat zijn werk zo overal ter wereld beschikbaar gemaakt kan worden, op een wijze die minder star en veel spontaner is dan wanneer het werk museaal getoond wordt.

Naast dit bijzondere kunstwerk toont de Nijmeegse expositie een meterslange loper met werk van de kunstenaar en een ruimte waar alle wanden bedekt worden door gefotografeerde varkens in hokken, een aanklacht tegen de bio-industrie, die de bezoeker lijken te bekijken (in plaats van andersom). De dertig minuten durende documentaire Met zachte hand, portret Berend Strik uit 2010 van Els Dinnissen biedt een kijkje in de kunstkeuken en het leven van de kunstenaar.

Berend Strik is één van de twaalf kunstenaars die geselecteerd zijn om een ontwerp voor het staatsieportret van koning Willem-Alexander te maken. Medio januari 2014 worden drie van hen uitgenodigd een officieel portret te maken. Dan zal blijken of het werk van Strik zich daartoe leent.
© 2011 - 2017 Sierkunst, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Paard: Invlechten met naald en draadWanneer je met je paard op wedstrijd gaat wil je natuurlijk dat hij er netjes en verzorgd bijloopt. Voor de meeste mense…
Hoe zet ik een knoop (weer) aan en maak ik knoopsgaten?Hoe zet ik een knoop (weer) aan en maak ik knoopsgaten?Iedereen verliest weleens een knoop van een kledingstuk. Voor sommigen is dit een reden om het kledingstuk naar een repa…
Sieraden van textielSieraden van textielEr worden steeds meer sieraden van textiel gemaakt. Dat komt omdat het relatief makkelijk is om met het materiaal te wer…
Je tanktop sexy makenJe tanktop sexy makenHet is erg makkelijk om een saaie tanktop om te toveren tot een sexy topje die je aan kan op feestjes. Je hoeft alleen m…
Epileren met draad, hoe doe je dat?Epileren met draad, hoe doe je dat?Het klinkt misschien wat vreemd, om te epileren met draad, maar het is een techniek die best vaak wordt toegepast. De te…
Bronnen en referenties
  • http://www.vesteda.com/nl/over-vesteda/nieuwsberichten/nieuws-en-pers/2010/08/unieke-tentoonstelling-combineert-kunst-van-berend-strik-met-architectuur-van-alvaro-siza.aspx
  • Marina de Vries: Striks betoverend web van de wereld, De Volkskrant, 28-09-2010, p. 45
  • www.museumhetvalkhof.nl
  • Michiel Kruyt en Wieteke van Zeil: Tweedimensionale koning gewenst; De Volkskrant, 16 november 2013, Kunstkatern, p. 21.
  • R. Fernhout & C. Huizing: het nederlandse kunstboek, Waanders Uitgevers, Zwolle 2000

Reageer op het artikel "Kunstenaar Berend Strik: fotobewerking met naald en draad"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 18-11-2013
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!