Jan Lauwers: Modern Theater Op zn Best

Zoals vele grote theatermakers voor hem, begon Jan Lauwers als kunststudent. Het visueel inzicht dat hij tijdens zijn studiejaren ontwikkelde, in combinatie met een grote invloed van de epische ideeën van Bertolt Brecht en het melancholische theater van de 20ste eeuw, maakt van hem niet alleen een van de meest interessantste, maar ook een van de veelzijdigste theatermakers van deze generatie.

Maurice Maeterlinck zei "we bezitten enkel het geluk dat we kunnen begrijpen", Jan Lauwers speelde hier op in van zijn eerste voorstelling met Needcompany, namelijk Reeds gewond en het is niet eens oorlog (1981), tot zijn recenste werk The Lobster Shop (2006). Net zoals Maeterlinck, slaagt Lauwers erin om zijn persoonlijke visie over te brengen zonder een grondige, directe uitleg over de bedoeling of betekenis ervan te geven.

Acties spreken luider dan woorden en hij maakt er met gemak gebruik van, zijn interpretatie van King Lear (2000) verantwoorde niet aan de traditionele normen van een Shakespeare stuk, hij gebruikte de intensiteit van het verhaal op een totaal andere manier dan bijvoorbeeld Peter Brook deed in 1962. De focus ligt meer op de spanning van de acteerprestatie in plaats van op de grootsheid van het gebeuren. De onevenaarbare poëtische teksten van Shakespeare is voor elke regisseur een uitdaging, de tijdloze lyriek van de woorden maken plaats voor een grootse visuele vrijheid, daarom ook dat bij Needcompany's King Lear (2000) een kleine surrealistische invloed te merken is in de kostuums en de overall performance van de acteurs, zoals bij Antonin Artaud vele jaren voor Lauwers te zien was.

Wat hij ook van Artaud erfde is de mogelijkheid om het publiek als het ware aan te vallen met wat er op het podium gebeurt, de regisseur wordt een wereldbouwer en zorgt ervoor dat de voorstelling een onvergetelijke ervaring wordt, een gebeurtenis die het publiek bijblijft. De grootste oorzaak waarom ze hierin slaagden is volgens mij de subtiele aanwezigheid van het suggestieve karakter van de presentatie, het zorgt ervoor dat de voorstelling zich gedeeltelijk in de hoofden van het publiek afspeelt, hierdoor wordt de collectieve ervaring van wat er zich op het podium afspeelt aangevuld door een persoonlijke visie van elke toeschouwer individueel.

Zoals de meeste experimentele theaterregisseurs heeft Lauwers door de jaren heen ook een groot deel kritiek moeten ontvangen, zo werd er bijvoorbeeld niet lovend gesproken over hoe acteur Mil Seghers voor een lange tijd stilstaat in het midden van het podium tijdens Lauwers’ productie van Julius Caesar (1990). Zelf geloof ik dat de keuze om dit te doen volledig functioneel is, er wordt nadruk gelegd op het voyeuristische aspect van kunst, vooral theater. Ook een verklaring ervoor is de harmonie tussen lichaam en geest die gecreëerd word, iets dat zonder twijfel geïnspireerd werd door het eind 19de eeuwse symbolisme in Frankrijk. De opschudding van het anti-rationalisme zorgt ervoor dat langzaam maar zeker de werkelijkheid achter de façade ontdekt wordt. De dubbele bodem en de diepere betekenis van de simpelste dingen worden opvallender wanneer het publiek een adempauze wordt gegund, hiermee krijgen ze ook de nodige tijd om de voorgaande gebeurtenissen te verwerken.

Zoals eerder al vermeld merk ik een grote invloed van de legendarische Duitse schrijver en regisseur Bertolt Brecht terug in het werk van Lauwers. Natuurlijk was Brecht’s uiteindelijke doel een politieke boodschap te verspreiden met zijn epische producties over de problematieke situaties van het Duitsland in zijn tijd, en uiteraard is die inhoud niet terug te vinden bij Lauwers, maar de chaos, losbandigheid en verwarring die zich op het podium op grote schaal afspeelt zet zich wel verder in het werk van Lauwers. De plotse omwentelingen die een aandachttrekkende kracht hebben zodat er uiteindelijk toch op het verhaal, dat immers centraal staat, word geconcentreerd. Het toneelbeeld wordt versoberd maar een nieuw leven ingeblazen, zoals in het latere werk van Brecht heerst er bij Lauwers ook een afstand tussen de acteurs en de toeschouwers, het publiek observeert enkel, ze identificeren zich niet met de personages, zo blijven de toeschouwers alert en ontstaat er toch een soort van devotie zonder dat de acteurs dit uitlokken, er is een barrière tussen podium en publiek maar zo beschouwen de toeschouwers het theaterstuk als een kunstobject in plaats van een herkenbare situatie dus brengt het een emotie van bewondering voor schoonheid teweer in de plaats van persoonlijke betrokkenheid.

In de geschiedenis van het theater zijn er weinig regisseurs die moeilijk met termen te omschrijven zijn, maar bij Jan Lauwers is dit het geval. Hij werkt in zijn eigen unieke genre dat in zijn persoonlijke droomwereld werd gecreëerd. De combinatie van zijn virtuoze theaterbouw, de intensiteit van de acteerprestaties en de briljante teksten maakt van zijn meesterlijke opvoeringen niet alleen een uitzonderlijke ontmoeting met zijn kunsttak, maar het geeft ook een inzicht in wat de hedendaagse theaterwereld te bieden heeft. De artistieke vrijheid en daardoor originaliteit van de huidige kunst word door Lauwers expliciet in de verf gezet.
Het geheim van zijn effect op het publiek ligt in mijn ogen aan hoe de samenhang dat zich op het podium afspeelt zich transformeert naar de toeschouwers toe. Er is een licht anarchistisch kantje aan zijn werk, een onverwachte hoek die altijd op de loer ligt, klaar om lost te barsen.
Alle regels worden opzij gegooid en voor de duur van de voorstelling leeft de zaal in hun eigen wereld, Lauwers legt enkel de fundamenten ervan.
Dit is een magie die nog zelden te vinden is, de capaciteit om niet alleen het publiek te bevredigen, maar om zo een specifieke impact te hebben dat ze echt in een droomachtige plek belanden.
Zijn surrealistische aanpak bij traditionele theaterteksten is zeker niet voor iedereen, maar degene die worden geraakt, worden diep geraakt door “A Touch of Lauwers”. © 2008 Ssevens, gepubliceerd in Mensen (Kunst en Cultuur) op 09-01-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Ssevens is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Standaard hotels in Amsterdam: Op zoek naar een niet te duur, maar ook niet te goedkoop hotel in Amsterdam? Lees deze lijst door en u zult er één naar uw smaak vinden. De hotels staan verspreid over heel Ams…
• Jan Wolkers, veelzijdig kunstenaar: Jan Wolkers was een begrip binnen de lezerswereld. Hij werd lange tijd geschrapt van de boekenlijsten van de middelbare scholen, daarna werd hij verplichte leesstof voor v…
• Recensie Tijdschrift Oog; tijdschrift van het Rijksmuseum: In de winter van 2007 kwam het nieuwe tijdschrift ‘Oog’ uit. Dit tijdschrift wordt uitgebracht door het Rijksmuseum in Amsterdam. En staat geheel in…
• Bernini en zijn warmbloedige Theresa: Barok is theater. Maar het theater dat Bernini toont met zijn compositie "De Heilige Theresa van Avila" gaat wel héél ver. Hebben Pausen en Kardinalen deze scène echt go…
• Theater voor kinderen: Leren improviseren: In het dagelijkse leven komt het regelmatig voor dat er zich onverwachte dingen voordoen en we ons aan moeten passen aan een situatie waar we niet op gerekend hadde…

Bronnen en/of referenties

• "No Beauty For Me There Where Human Life is Rare"