Overijssel, een schitterende provincie

Overijssel is een provincie met vele onderlinge verschillen en tegenstellingen. Een buitenlandse journalist merkte op na een zwerftocht door Overijssel: 'Het verschil tussen Enschede en Kampen is minstens zo groot als tussen Sevilla en Dublin'. Een blik op deze prachtige provincie.

De provincie

Een eenvoudig dorp met een mooie kerkbrink is minstens zo kenmerken voor Overijssel als de rijkdom van een stad als Deventer of Zwolle. Overijssel heeft veel te bieden, en dat geldt vanaf de prehistorie tot de huidige tijd. Een sterk wisselende bodemsamenstelling van veen tot zand heeft er het leven sterk beinvloed. Daarnaast was Overijssel eeuwenlang strijdgebied, was het als Oversticht leenplichtig aan de bisschoppen van Utrecht, en moest zich te weer stellen tegen opstandige boeren uit het noorden, aan gevaren uit het Bentheimse land, of de dreiging van Gelderse hertogen.

In talrijke kastelen is dat defensieve karakter terug vinden; ze tekenen Overijssel. De Hanze (verzameling steden die handel dreven) had er invloed en de steden bevochten elkaar. Welvaart en armoede wisselden elkaar af en elke periode liet sporen achter. Wellicht ook daardoor is Overijssel een provincie geworden die openstond voor nieuwe ideeen en snel met de tijd meeging. Twente is daar een mooi voorbeeld van, maar ook het jonge land als de Noordoostpolder, gewonnen van de tot meer geworden Zuiderzee.

Historie van Overijssel

Primirieve wapens en werktuigen, aardewerkscherven, zelfs een bij Hengelo gevonden mensenschedel, geven aanleiding
tot de stelling dat vijftigduizend jaar geleden al mensen in Overijssel hebben gewoond. Sindsdien zijn andere volke-
ren gekomen en verdwenen, in tijdvakken die worden aangeduid als Steen-, Brons- en IJzertijdperk.

Een paar honderd jaar voor Christus drongen Germaanse stammen van het oosten uit het gewest binnen. De Tubanters vestigden zich op en nabij de Overijsselse heuvelrug later ook in het gebied dat nu als Twente bekend staat. Beslissend voor het karakter van de Overijsselse bevolking is de komst, eveneens uit het oosten, van de Saksen geweest tijdens de eerste jaren van onze jaartelling. Ze stichtten hun nederzettingen tot langs de IJssel en bepaalden de voertaal, de wijze van boerderijbouw. de volksgebruiken en de aard van het eigenlijke volk van Overijssel. Veel daarvan is tot op de dag van vandaag in deze provincie nog steeds terug te vinden (zie ook Twents).
Herhaaldelijk terugkerende ooriogen tussen de Saksen en de naburige Franken vielen aan het eind van de achtste eeuw in het voordeel van de Franken uit. De Franken nestelden zich in het gebied beoosten de IJssel. Karel de Grote en ook
de hem opvolgende Frankische vorsten gaven veel steun aan de evangeliepredikers. Vooral de Bisschop van Utrecht
profiteerde daarvan en in het midden van de elfde eeuw kon deze kerkvader zich met recht een leenman noemen over een
gebied, dat de naam Nedersticht droeg. Het duurde niet lang of de macht van de bisschop overschreed de IJssel;
Salland, stad Deventer, het land van Vollenhove en Twente -samen het Oversticht vormend- vielen onder zijn grafelijke bestuur.

Toen -vooral na het Concordaat van Worms in 1122- de Utrechtse bisschop/leenman niet meer rekenen kon op de
steun van de keizer, stortten de Hollandse graven zich op het Oversticht. In 1524 werd Karel de Vijfde Heer van Over-
ijssel. Oorspronkelijk deelde de Spaanse koning het bestuur van het gewest met de Ridderschap en de Steden, maar al
spoedig liet zich zijn streven naar alleenheerschappij gelden. Datzelfde streven had zijn zoon Philips de Tweede, tot in
1581 -de afzwering van de koning- het centrale gezag in het Oversticht alleen aan de Ridderschap en de Steden kwam.

Opkomst van steden

Het waren, naast de edelen, in feite de steden Deventer, Zwolle en Kampen die -rijk geworden in de handel op Noord- en Zuid-Europa- een belangrijke rol in het bestuur speelden; de andere zeventien Overijsselse stadjes hadden zo goed als niets in de melk te brokkelen. Hoewel de drie steden aan de IJssel in de vijftiende eeuw reeds tekenen van verval begonnen te vertonen, zouden zij pas in de 19de eeuw door de opkomst van de Twentse textielindustrie door Enschede en Hengelo overvleugeld worden.

Tijdens de 80-jarige oorlog raakte Overijssel onder Spaanse heerschappij. maar werd heroverd door prins Maurits in 1597. In 1674 mocht het gewest zich onder gezag van stadhouder Willem III scharen. In 1805 werd Overijssel een afzonderlijke provincie met Zwolle als hoofdstad.

Het wapen van Overijssel

Een gouden veld kenmerkt het wapen, met in het midden een horizontaal gegolfde balk in blauw die de rivier de IJssel symboliseert. Het geeft het eigen karakter van de provincie daardoor een extra accent. Over het geheel is de in rood uitgevoerde Hollandse leeuw, met blauwe tong en klauwen, aangebracht.

Zie voor het wapen van Overijssel ook Heraldy of the world.