InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Mythologie > Kruidwis, rituele planten en hun betekenis

Kruidwis, rituele planten en hun betekenis

Planten hebben ons, door de eeuwen heen niet alleen van lichamelijk voedsel voorzien, maar zijn ook altijd van belang geweest voor ons geestelijk heil. Ze inspireerden dichters en schilders, ze hadden een symbolische en religieuze betekenis en ze beïnvloedden ook letterlijk op een fysiologische manier onze geest.

Magische planten

De planten, die chemische veranderingen kunnen veroorzaken in hersenen en zenuwstelsel zou je de echte magische planten kunnen noemen. Voor ons in Europa zijn dat vooral Nachtschade-achtigen zoals Mandragora, Bilzekruid en Doornappel. Ze bevatten alcaloïden, stoffen die gelijken of invloed uitoefenen op onze natuurlijke boodschappers, neurotransmitters in de hersenen zoals serotonine, noradrenaline en dopamine. Deze 'planten der Goden' zijn in alle culturen zowel op een positieve als negatieve manier gebruikt geweest. Het zijn sterk werkende planten die alleen maar met héél veel kennis van zaken gebruikt kunnen worden. We geven ze allerlei vriendelijk of onvriendelijke namen afhankelijk van onze instelling: hallucinogenen, entheogenen, drugs, pschychedelica of heksenkruiden.

Rituele planten

De rituele planten zijn dikwijls hele gewone, veel voorkomende onkruiden, die vooral op een symbolische manier gebruikt werden, bijvoorbeeld in de vorm van een kruidwis, een boeket bloemen zou je kunnen zeggen of als amulet. Er werd op een bepaalde tijd van het jaar (zomerzonnewende) verschillende planten geplukt en in de woning opgehangen om het huis te beschermen. Deze boeketten werden kruidwissen genoemd, ook negenderhande of vijftienderhande kruiden naargelang de samenstelling van het boeket. De Kruidwis was en is (?) het ritueel boeket bij uitstek.

Samenstelling kruidwis

  • Vijftienderhande kruiden: In het midden Toorts, daaromheen Lisdodde, Grote pimpernel, Sintjanskruid, Boerenwormkruid, Mattenbies, Lavas, Blauwe knoop, Hertsmunt, Karwij, Wijnruit…
  • Negenderhande kruiden: Alant in het midden, daaromheen Leverkruid, Valeriaan, Bijvoet, Citroenkruid, Alsem, Walstro en Boerenwormkruid en om te binden Bitterzoetstengels. Geplukt op de dag voor Maria Hemelvaart (15 augustus), bij zonsopgang en zonder messnede.
  • Sintjanskrans of Sintjanswis (24 juni)
  • Maretak of Mistletoe - Viscum album (in december met bessen)

Betekenis van de kruidwis

Het gebruik en hun betekenis was afhankelijk van de filosofische en religieuse opvattingen van de gebruiker:
Astrologisch gezien, waren er zonnekruiden zoals sintjanskruid, goudsbloem, kamille; maankruiden zoals wilg en waterkers; venuskruiden zoals het viooltje of marskruiden zoals distel en brandnetel. Ook bestond er zoiets als bloemensymboliek (floragrafie), waarbij een bepaalde bloem een menselijk gevoel of emotie uitdrukte: Anemoon (verwijdering), Boterbloem (opgetogenheid), Dahlia (afkeer), Damastbloem (wedijver), Dovenetel (koelheid), Ereprijs (ware liefde), Goudsbloem (jaloezie), Kamille (sterkte), Klaproos (matiging), Korenbloem (fijngevoeligheid), Lelie (zuiverheid), Meidoorn (hoop), Paardebloem (absurditeit), Roos (liefde), Valeriaan (verborgen verdiensten), Vergeetmijniet (gedachtenis), Zonneroosje (Waardering). Het lijken wel Bachbloesems avant-la-lettre.

Uit de inventarisatie van Dr. Uittien, in de jaren 1940, blijkt dat de meest gebruikte plant in de traditionele kruidwis het Boerenwormkruid was, samen met Bijvoet en Alsem; ook Sintjanskruid, Valeriaan en Toorts werden veel gebruikt. Vroeger zou ook de Griekse alant algemeen gebruikt geweest zijn.

Kruidwis voor onze tijd

Ze werden gebruikt als geluksbrenger, tegen blikseminslag en om boze geesten of de duivel te weren. De kruidwis werd opgehangen boven de deur, tegen de poort gespijkerd, verbrand, in het vuur geworpen (offervuur) of als wijwater gebruikt. Al de kruidwissen werden ook gezegend, zoals nu nog gebeurt met de Buxus op Palmzondag in de palmprocessie van Hoegaarden. Zouden we zo de heidense rituelen verchristelijkt hebben? Ook een soort duivelsuitdrijving! De kruidwis zou ook in onze tijd nog gebruikt kunnen worden om bijvoorbeeld betekenis te geven aan een verjaardag, huwelijk of geboorte. Een boeket bloemen meebrengen op een feest is, in zekere zin, nog een flauw afkooksel van de echte kruidwis. Zou het niet mooi zijn om ook aan al die planten en bloemen opnieuw een spirituele betekenis te geven.
© 2009 - 2017 Herborist, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Waarom een bruid haar trouwboeket in de lucht gooitWaarom een bruid haar trouwboeket in de lucht gooitEen bruiloft kent veel tradities. Een voorbeeld van zo'n traditie is het in de lucht gooien van het bruidsboeket. Dit ri…
Een bruidsboeket makenEen bruidsboeket makenAls u gaat trouwen is het natuurlijk ook belangrijk om een bruidsboeket te hebben. Dit moet natuurlijk ook bij de rest v…
Hoe maak je een boeket van bloemen uit de pluktuin?Hoe maak je een boeket van bloemen uit de pluktuin?In de zomermaanden levert een pluktuin voldoende bloemen op om mooie boeketten van te maken. Bloemen pluk je vroeg op de…
Huis onverkoopbaar? Begraaf Sint JozefSinds de huizenmarkt in 2008 is ingestort is het lastig om een huis te verkopen. Veel huizen staan al jaren in de verkoo…
Wat is Griekse mythologie?Wat is Griekse mythologie?De Griekse mythologie kan omschreven worden als het geheel van verhalen over de Griekse godenwereld. Zelfs na de ruim tw…
Bronnen en referenties
  • Literatuur uit de bibliotheek van de herboristen www.herboristen.be De magische kruidentuin. J. Cunningham De taal der kruiden. Mellie Uyldert 1969 Flora magica en Flora diabolica. Isidoor Teirlinck Folklore van wilde planten. Philippe Van Wersch 1977 Les plantes sorcières. Pierre Manoury 1989 Magie der kruiden. David Conway 1973 / 1974 Plantenzielen. Mellie Uyldert Kruiden van hemel en hel. Voiordracht Maurice Godefridi

Reageer op het artikel "Kruidwis, rituele planten en hun betekenis"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Herborist (infoteur), 21-12-2013 19:54 #2
Een zeer late reactie Fiet. Veel van deze planten zijn moeilijk in de winkel verkrijgbaar. Het best is ze onder begeleiding te plukken in de zomer. We organiseren wel eens vakantie ed waar we deze planten plukken. Groeten Maurice

Fiet van Holstein, 27-07-2012 10:45 #1
Goeden morgen, ik ben op zoek naar een adres waar ik deze rituele bloemen kan plukken of kan bestellen.graag zou ik een krans willen maken of kopen van de oude historische kruidenbloemen.graag hoor ik van u met vriendelijke groet fiet

Infoteur: Herborist
Gepubliceerd: 25-01-2009
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Mythologie
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 2
Schrijf mee!