Noorse mythologie: schepping van mens en werelden

In de Noorse mythologie is het scheppingsverhaal van de mensen een verhaal op zich. Naast deze schepping werden en ook 9 rijken gevormd door de goden waar in alle wezens van de mythologie opgedeeld werden en leefden in deze prachtige rijken.

De schepping van de mens

Nadat het alles gecreëerd was en alles een vorm had en alle (op de mens na) wezens bestonden, liepen Odin en zijn broers, Vile en Ve, op een dag over het strand. Ze zagen twee stukken drijfhout liggen in het water. Ze pakten deze op en sneden ze in de vorm van een mens. De eerste god, Odin, gaf ze leven en een ziel (of geest); Vile gaf ze begrip en het vermogen te voelen; en de derde god, Ve, schonk ze hun spraak, gehoor en gezichtsvermogen. Een man en vrouw waren gecreëerd. De man kreeg de naam Asker (Essenboom) op zich en de vrouw noemden de goden Embla (waarschijnlijk een vorm van een kruipende plant). Nadat ze de mensen geschapen hadden, gaven de goden hun een plek om te wonen.

De wereld werd voorgesteld als een platte schijf omringd door een machtige oceaan (zoals de Okeanos van de Griekse mythologie). De wereldschijf werd verdeeld in 9 werelden die met elkaar in verbinding stonden door de Wereldboom Yggdrasil.

Yggdrasil

Alle rijken/werelden/koningrijken worden in verbinding gehouden door de gigantische es Yggdrasil. Het is ‘de grootste en beste van alle bomen’, het is een machtige es die het heiligst der heiligste is. De takken van de boom reiken tot in de hemel en worden over de aarde verspreid; de wortels strekken zich tot in alle rijken uit. Aan de voet ervan ligt de Bron van Urd (het Lot), de bron van alle wijsheid, die door drie Nornen verzorgd wordt. Zij beschikken over het lot van alle levende wezens. Een witte adelaar zit op de hoogste takken. De slang Nidhögg kauwt aan de wortels van de boom en de adelaar staat steeds op voet van oorlog met Nidhögg. Dit komt doordat een eekhoorn, Ratatosk genaamd, de boom op en neer holt om roddels te verspreiden over beide. Vier mannetjesherten knabbelen aan de bladeren en bast. Yggdrasil houdt het bouwsel van het heelal tezamen.

Werelden

De volgende werelden zijn er en/of hebben de goden geschapen:

1. Asgard, de wereld van de goden (Asen)
2. Alfheim, de wereld van de lichtelfen en Freyr
3. Muspelheim, de vuurwereld, woonplaats van de vuurreuzen
4. Vanaheim, het rijk van de vruchtbaarheidsgoden (Vanir
5. Midgard, de wereld van de mensen
6. Jötunheim, de wereld van de Jötuns
7. Niflheim, het rijk van de doden
8. Svartalfheim het rijk van de zwartelfen of dwergen
9. Helheim, het rijk van Hel

Asgard

Asgard (Godenhof) werd gebouwd door de goden (Asen) als een wereld voor henzelf. Het was hun eigen paradijs, een hoge citadel op een steile rots die uit het midden van Midgaard opsteeg. De wereld werd omringd door een onoverkomelijke muur, gebouwd door de reus Hrimthur. De enige verbinding van Asgard met de aarde was de regenboogbrug Bifröst, die bewaakt werd door Heimdall.

Alfheim

Dit rijk bevindt zich op het hoogste niveau van de levensboom Yggdrasil, samen met Asgard en Vanaheim. Alfheim is het rijk van de lichtelfen. Maar ook Freyr, de god van de vruchtbaarheid woont hier. Het rijk werd hem ooit geschonken door de goden als tandgift.

Muspelheim

Muspelheim was voor de creatie van het alles het vuurelement van de Ginnungagap (Grote Leegte) het was een streek vol vuur en hitte dat in het zuiden lag. In de creatie van het alles raakte de gloeiende hitte van Muspelheim de ijzige woestenij van Niflheim, waardoor het ijs van Niflheim smolt en zo het eerste levende wezen –de reus Ymir- gevormd werd. Later werd dit het land van de vuurreuzen, met als bewaker en leider van hen de reus Surt.

Vanaheim

Dit was de wereld van de Vanir of Wanen, dit betekent vruchtbaarheidsgoden. Zij zijn dus andere goden dan de Asen of Aesir (strijdgoden). Kort na de creatie van Vanaheim vochten de Wanen tegen de Aesir om de macht van de wereld. De Aesir overwon en tijdens de ‘vredesonderhandelingen’ werden een paar goden van beide kanten uitgewisseld. Njörd en zijn twee kinderen, Freyr en Freya en Kvasir werden naar Asgard gestuurd. Vanuit de andere kant werden Hœnir en Mimir naar Vanaheim gestuurd.

Midgard

Dit is de wereld waar wij in leven, de wereld van de mens. Midgard ligt in het midden van Yggdrasil. De wereld is omringd door een immense oceaan die niet te overschrijden is. In deze oceaan leeft de wereldslang, ofwel Midgaardslang, die zo enorm gigantisch groot is, dat hij de hele wereld omcirkelt en in nog in zijn eigen staart kan bijten. De wereld ligt tussen Asgaard en Niflheim. Volgens de Ragnarök (het Laatste Oordeel) zal Midgard vernietigd worden door de Midgardslang. Hij zal uit zo oprijzen en land en zee met zijn gif doordringen, zodat de zee zal koken en het land zal overspoelen. Na de laatste slag zal Midgaard vernietigd worden met alle levensvormen die erop bestaan hebben.

Jötunheim

Dit is de woonplaats van de Jotün, een soort beestachtig reuzengeslacht dat zowel mannelijk als vrouwelijk is. Alle Hrimthursar (een reuzengeslacht) op twee na verdronken in het levensvocht van Ymir. Bergelmir (kleinzoon van Ymir) en zijn vrouw wisten te ontsnappen en in een boomstronk te kruipen die als boot kon worden gebruikt. Hij voer met zijn vrouw naar een land dat later Jotünheim zou gaan heten.

Niflheim

Voor de schepping van de wereld was Niflheim een ijzige streek, vol met donkere en koude mist dat zich in het noorden bevond. Nadat de elf rivieren van Niflheim bevroren en de verschillende lagen bevroren mist zich verspreid had over het hele Ginnungagap, kwam het in aanraking met de gloeiende hitte van Muspelsheim, waarna het giftige ijs van Niflheim en de druppels het eerste levende wezen (Ymir) vormden. Dit is verder altijd een ijzige koude vlakte gebleven, overspoelt door duisternis. Het wordt geregeerd door Hel, godin van de onderwereld. Niflheim werd het rijk der doden. Waarin alle doden, gestorven door een natuurlijke dood zich gereedmaken de wederopbouw van de wereld na Ragnarok. Hier staat ook de bron van Mimir, de wijze god. De enige die uit deze bron heeft mogen drinken en zijn wijsheid heeft mogen innemen is Odin geweest, die hiervoor zijn oog moest opofferen.

Svartalfheim

Svartalfheim is een wereld die bewoond wordt door svartalfer (zwarte elfen) de plaats van Svartalfheim in Yggdrasil is niet helemaal duidelijk, sommige bronnen verwijzen naar een plek in het midden, andere verwijzen naar een plek onder de grond.

Helheim

Dit is de woonplaats van de godin Hel (dochter van Loki), zij is zowel heerser van dit rijk als van Niflheim. De wereld is relevant aan Niflheim. Net als Niflheim is Hellheim een onderwereld, een rijk voor doden. Doden die een natuurlijke dood gestorven zijn, eedbrekers, enzovoort. Hellheim zou een grote zaal zijn met ook veel hallen. Het dak is ineengeweven met slangenwervels waaruit gif neerdruppelt op diegenen die in rivieren van bloed onderaan waden. Degenen die in de hallen verdwaald raken krijgen alleen maar geitenurine om te drinken. De poorten liggen naar het zuiden, weg gekeerd van Asgard dat in het noorden ligt. Hellheim wordt omgeven door de rivier Gjöll, dat koud is als vrieswater. Er is slechts één manier om de rivier over te steken en dat is door over de gouden brug te lopen die wordt bewaakt door de reuzin Modgudr en haar hellehond Garmr. Zij laten iedereen toe, maar niemand mag eruit. Wanneer een levend persoon voet zou zetten op de brug, dan schreeuwt en krijst ze alsof er duizend man overheen stapt. De doden raken erover zonder een kik.

Nog meer interesse in Vikingen en hun geloof? Kijk hier op mijn special!

Lees verder

• Is Sinterklaas de Germaanse god Wodan?
• Germaanse symboliek: Mjöllnir (Hamer van Thor)
• Het gevechtsmoraal van de Vikingen volgens de Vikingensaga
• De ontdekking van Amerika door de Vikingen (saga)