Oorzaken van de Eerste Wereldoorlog

Wat de echte oorzaak is dat weet niemand. Er zijn meerdere suboorzaken aan te wijzen. Welke dat zijn zal ik hier kort behandelen. Hierbij zal ik een aantal begrippen uit de leer der internationale betrekkingen beschrijven.

Balance of Power principe

Het balance-of-power principe bestaat al heel erg lang, maar wordt ook wel eens ten onrechte gebruikt. De power is de mogelijkheid om je doelen te bereiken, of om anderen te laten doen wat ze normaal niet zouden doen. Het belangrijkste is wel de power conversion: de mogelijkheid om potentiële power om te zetten in werkelijke power.

Bij hard power zorg je dat anderen iets doen dat jij wil, bij soft power zorg je dat anderen willen wat jij wil. Bandwagoning is je aansluiten bij degene die je denkt zal winnen, om op die manier uiteindelijk mee te kunnen delen in de winst. Die lijkt voor de hand te liggen, maar voor het balance of power principe moet je je echter bij de zwakste aansluiten om te evenwicht te bewaren. Vaak kan je weinig voorspellingen maken op basis van ideologie omdat het streven van veel landen toch ligt bij de balans.

Een goed voorbeeld van een dergelijke situatie vind je in het Midden-Oosten. Het leek aannemenlijk dat Syrië zich aan zou sluiten bij het Irak van Saddam Hoessein toen hij Iran bedreigde. Syrië had immers ook een regeringsleider van de Baath-partij. Toch sloot Syrië zich aan bij Iran, dat een shi'itische minderheid vertegenwoordige, omdat een Iraakse overwinning op Iran het evenwicht in het Midden-Oosten verschrikkelijk zou verstoren.

Ook kunnen beslissingen afhangen van wie zich door wie bedreigt voelt. Zeker is dat je een zekere flexibiliteit in het systeem moet hebben om conflicten te vermijden.

De Eerste Wereldoorlog

Juist het verlies van flexibiliteit leidde uiteindelijk tot WO I. Door de flexibiliteit van Bismarck konden er conflicten uitbreken zonder dat dit direct tot een oorlog zou leiden. Maar door de complexiteit die zijn beleid met zich meebracht konden zijn opvolgers dit systeem niet in stand houden.

Verschillende niveaus

Op structureel niveau zijn er twee kernelementen: de opkomst van de Duitse macht en het rammelen van het alliantiesysteem. Die zijn met elkaar verbonden doordat Engeland Duitsland steeds meer ging wantrouwen door de toename van hun militaire macht. Ook won het sociaal Darwinisme aan populariteit. De sterkste moetst winnen. Bovendien gebruikte de Duitse keizer Wilhelm II zo veel hard power dat hij anderen daarmee tegen zich in het harnas wist te jagen, bijvoorbeeld dus Engeland.

Op binnenlands niveau was de neergang van Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk van belang, alsook de binnenlandse politieke situatie in Duitsland. De eersten werden het slachtoffer van nationalisme, omdat de rijken meerdere naties bevatten. De Servische strijd tegen Oostenrijk leidde weer tot de moord op Franz Ferdinand.
Op individueel niveau valt de middelmatigheid van de regeringsleiders op. Het waren stuk voor stuk zwakke staatsmannen.

Conclusies zijn dat de oorlog voor de hand liggend was, maar niet onvermijdelijk. Dat de oorlog per ongeluk was, is een fabeltje. Oostenrijk nam doelbewust deel aan de oorlog, en Duitsland wilde liever nu een oorlog dan een paar jaar later, als ze er nog slechter voor zouden staan. Was de oorlog in 1890 uitgebroken dan hadden ze deze immers waarschijnlijk gewonnen. Een gelijktijdige oorlog op twee fronten was namelijk niet nodig geweest om de Russen nooit op tijd bij de grens konden zijn om adequaat te reageren. In 1914 was dat door de spoorwegbouw wel mogelijk.

Gelukkig is een dergelijke wereldwijde oorlog nu veel verder weg. In de eerste plaats omdat het bestaan van nucleaire wapens het voor iedereen veel te gevaarlijk maakt, en bovendien is de oorlogsideologie nu een stuk zwakker. © 2008 Peronista, gepubliceerd in Oorlog (Kunst en Cultuur) op 12-02-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Peronista is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde link

Startpagina oorlog.

Verwante artikelen

• Het Congres van Wenen tot het ontslag van Bismarck: De distributie van de capaciteiten over de spelers is van belang bij de balance of power. Sommige landen hebben belang bij het behouden van de status-quo,…
• Analyse van de drie grote oorlogen van de 20ste eeuw: Oorlogen zijn goed te analyseren op 3 niveau's: systeemniveau (welk wereldsysteem hebben we?), structuurniveau (de verdeling van de capaciteiten over de…
• Interventie en soevereiniteit van een staat: Ondanks dat het einde van de Koude Oorlog betekende dat troepen werden teruggetrokken uit koloniale gebieden, bleef het in deze zelfde gebieden nog lang onrustig…
• Beroemde Leiders (staatshoofden): Beroemde Leiders. Welk land werd bestuurd door Kemal Atatürk? Wie was de IJzeren Kanselier? Wie was Sitting Bull? Wie werd de Kleine Korporaal genoemd? Wie leidde Groot-Brit…
• Siert Bruins, één van de vier: Ieder jaar op 4 mei herdenken we de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog, en die van alle andere oorlogen. Onder de gevallenen zijn ook de verzetsmensen en onschuldige burgers…