Anne Frank in Kamp Westerbork

Op 4 augustus 1944 wordt Anne Frank, samen met de andere 7 onderduikers in het Achterhuis, door de Gestapo opgepakt. Ze zijn verraden. Op 8 augustus komen zij aan in Kamp Westerbork, een zogenaamd doorvoerkamp. Ze verblijven daar bijna 4 weken, alvorens ze op 3 september, op transport worden gesteld naar Auschwitz.

Jeugd in Duitsland

Annelies Marie Frank wordt op 12 juni 1929 geboren in Frankfurt. Haar vader is Otto Frank, een bankier en haar moeder is Edith Frank-Höllander. Het echtpaar heeft dan al een dochter, Margot, geboren in 1926. De familie Frank is joods en Otto en Edith maken zich in toenemende mate zorgen om de jodenhaat in Duitsland. In 1933 komt Adolf Hitler aan de macht. Hitler en zijn Nazipartij geven de joden de schuld van ongeveer alles wat er mis is in de wereld en al snel vaardigen zij allerlei anti-joodse maatregelen uit die het leven van de joodse families in Duitsland onmogelijk maken. Omdat ze zich in hun eigen land niet meer veilig voelen besluit de familie Frank, met pijn in hun hart, hun land te verlaten en een nieuw leven op te bouwen in Nederland, in Amsterdam.

Amsterdam

In de zomer van 1933 begint Otto zijn nieuwe bedrijf in Amsterdam. Edith en de kinderen logeren bij oma Höllander in Aken. In november vindt Edith een huis aan het Merwedeplein. In december 1933 gaat Margot er wonen, in februari 1934 ook Anne. Anne gaat naar de Montessorischool en maakt daar en in de buurt veel vriendjes en vriendinnetjes. Anne is een populair, extravert meisje dat altijd en overal het hoogste woord voert. Op 10 mei 1940 valt Duitsland Nederland binnen en bezet ons land. Er volgen tal van discriminerende maatregelen, zo mogen joden geen eigen bedrijf meer hebben en moeten alle joden zichtbaar een gele ster op hun kleding dragen. Ook maken de Duitsers een start om alle joden naar werkkampen te deporteren. Op 5 juli 1942 ontvangt Margot Frank, als eerste uit het gezin, een oproep om zich te melden voor een dergelijk werkkamp. Otto en Edith hadden dit al aan zien komen en waren al bezig met het regelen van een schuilplaats. De oproep maakt het definitief, de volgende dag duikt de familie Frank, samen met de familie van Pels (meneer en mevrouw van Pels en hun zoon Peter) onder in het Achterhuis.

Onderduiken

Anne zal meer dan twee jaar in het Achterhuis verblijven. Hoewel het voor een onderduikadres ruim is, valt het niet mee om met 8 mensen zo lang onder dergelijke omstandigheden met elkaar samen te leven. Overdag wanneer het kantoorpersoneel aanwezig is moeten ze doodstil zijn en mag de WC niet doorgetrokken worden. Ook mogen de onderduikers niet naar buiten. Anne houdt in die tijd secuur haar dagboek bij. Op 4 augustus 1944 komt er een eind aan de onderduikperiode, de onderduikers zijn verraden en worden opgepakt door de Gestapo. De onderduikers worden naar de SD-gevangenis gebracht. Eén voor één worden zij verhoord en daarna komen ze terecht in het Huis van Bewaring aan de Weteringschans in Amsterdam.

Westerbork

In de vroege morgen van de 8 e augustus worden de onderduikers met de trein naar Kamp Westerbork gebracht. Kamp Westerbork is gelegen op een zand- heidevlakte in Drenthe en doet sinds de komst van Kampcommandant Gemmeker in oktober 1942 dienst als ‘doorvoerkamp’. Alle in Nederland opgepakte joden en andere door de nazi’s vervolgde groeperingen worden in Kamp Westerbork verzameld. Vanuit Berlijn krijgt de kampleiding vervolgens elke week te horen hoeveel van die mensen mee moeten met de trein die hen naar de vernietigingskampen in het oosten zal vervoeren. De meeste mensen verbleven slechts kort in Kamp Westerbork, een paar dagen of hooguit enkele weken voordat zij gedeporteerd worden. Mensen die, zoals Anne, zich na hun oproep niet hadden gemeld maar opgepakt waren op een onderduikadres, werden in Kamp Westerbork als strafgevangenen beschouwd en moesten in strafbarakken verblijven. Deze strafbarakken waren afgescheiden van de rest van het kamp met een dubbele rij prikkeldraad. Strafgevangenen hadden minder vrijheden, minder eten, ze mochten niet hun eigen kleding aanhouden en moesten voor straf met het eerst volgende transport mee. De trein vertrok bijna wekelijks. Voor een strafgeval is Anne dus vrij lang in het verbleven. Dit is te verklaren door het feit dat in augustus 1944 Nederland door de Duiters inmiddels als ‘jüdenfrei’ beschouwd werd. Ze vonden het daarom niet meer nodig elke week een trein vol gevangenen naar de vernietigingskampen te sturen. Anne was op dat moment vijftien jaar en was daarmee volgens kampbegrippen volwassen. Dit betekent dat ze moest werken. Anne en Margot werkten in de batterijsloperij, ze moesten koolstaafjes uit de batterijen halen. Dat was erg vies werk, je werd er zwart van en moest er vreselijk van hoesten. Groot voordeel was dat je onder het werk mocht en kon praten. Volgens getuigen die Anne in Kamp Westerbork hebben meegemaakt, was Anne er, ondanks alle zorgen, redelijk gelukkig. Ze was veel buiten, kon met veel mensen praten en hoefde zich niet constant rustig te houden.

Auschwitz, Bergen-Belsen

Op 2 september 1944 hoort Anne dat ze samen met 1018 anderen, waaronder alle onderduikers uit het Achterhuis de volgende ochtend op transport moet. Het lukt de familie Frank op samen in een wagon te komen. De reis naar het oosten is verschrikkelijk en duurt drie hele dagen Dan om een uur of twee in de nacht komt de trein in Auschwitz. De onderduikers worden gescheiden, het lukt Anne, Margot en moeder Edith samen te blijven. Op 30 oktober 1944 worden de sterksten uit de kamp geselecteerd om te worden gedeporteerd naar Bergen-Belsen. Anne en Margot worden geselecteerd, Edith moet achterblijven. Anne en Margot krijgen beiden tyfus in Bergen-Belsen. Margot stierf rond 20 maart aan de gevolgen van uitputting en deze ziekte. Dit was de genadeklapvoor Anne, zij stierf enkele dagen later.

Na de oorlog

Van de 8 onderduikers uit het Achterhuis heeft alleen vader Otto Frank de oorlog overleefd. Meneer en mevrouw van Pels en Edith stierven in Auschwitz. Fritz Pfeffer is Neuegamme. Anne en Margot in Bergen- Belsen en Peter van Pels een paar dagen voor de bevrijding tijdens één van de dodenmarsen. Otto kreeg naar de bevrijding de dagboeken van Anne in zijn bezit en besloot, conform Anne’s grootste wens, de boeken uit te geven. Inmiddels in Het Achterhuis in meer dan 60 talen vertaald en is Anne het symbool van de jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog geworden. © 2009 - 2010 Alba, gepubliceerd in Oorlog (Kunst en Cultuur) op 24-04-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Alba is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Je Anne: de musical over Anne Frank: Op 1 november 2010 gaat de musical in première: Je Anne. Het verhaal van Anne Frank in musicalvorm, geproduceerd door Mark Vijn Theaterproducties. Anne’s dagboek komt tot…
• Anne Frank, wie was zij?: Anne Frank werd op 12 juni 1929 geboren in Frankfurt am Main (Duitsland). Het was een Joods meisje wat later wereldberoemd zou worden door haar dagboek, wat zij gedurende haar onder…
• Boekverslag Het Achterhuis: Dit is een uitgebreid boekverslag van "Het Achterhuis" van Anne Frank. Het is op hoog 3 VWO niveau. Inclusief bespreking van de belangrijkste karakters.
• Het leven van Anne Frank: Zo kort geleefd en toch wereldberoemd. Wie kent haar niet? Anne Frank. Het meisje dat symbool staat voor de ellende van de Tweede Wereldoorlog.
• De kastanjeboom van Anne Frank: Het dagboek van Anne Frank hebben haar gemaakt tot een “legende”. Dat wij haar na de oorlog nooit meer in levende lijve hebben mogen aanschouwen, was voor velen een groot gemi…

Bronnen en/of referenties

• www.annefrank.org
• Pluk rozen op aarde en vergeet mij niet: Anne Frank 1929-1945, geschreven door Carol Ann Lee