Tachtigjarige Oorlog: Groningen in 1555-1567

De Tachtigjarige Oorlog begon voor Nederland officieel in 1568. Er gingen hier echter vele gebeurtenissen aan vooraf. Ook in Groningen gebeurde het een en ander dat vooraf ging aan de Tachtigjarige Oorlog. Wat gebeurde er voor 1568 in Groningen, wat de oorlog en de opstand heeft doen oplaaien?

Groningen in 1555-1567

De beeldenstorm die in vanuit het zuiden Nederland overspoelde, bereikte op den duur ook Groningen. Hier hadden namelijk ook, in de stad en ook in de Ommelanden, sinds 1565 enkele hagepreken plaatsgevonden. Terwijl in de rest van Nederland tegen deze hagepreken actie werd ondernomen, nam de overheid in Groningen geen maatregelen tegen deze hagepreken. Johan Mepsche, luitenant van de stadhouder en ook de hoogste vertegenwoordiger van het bestuur, was een van de weinigen die hier sterk op aandrong, maar het stadsbestuur nam geen maatregelen. Vanaf augustus 1566 vonden er ook in Groningen steeds vaker hagepreken plaats. Vooral bij de Coendersborgh te Helpman, ten zuiden van de stad Groningen, kwamen veel mensen samen om naar de calvinistische prekers te luisteren. Johan Mepsche beweerde dat er ongeveer 6000 à 7000 mensen waren die deze hagepreken bezochten.

Het stadsbestuur had de dreigende situatie in de andere gewesten bemerkt, maar wilde dit in Groningen voorkomen. Daarom werd het Broerklooster beschikbaar gesteld voor de calvinisten, om te zorgen dat hier geen plunderingen en vernielingen zouden plaatsvinden. Er mochten enkele aanstootgevende beeldhouwwerken, onder leiding van de stadsbouwmeester, worden weggehaald uit het Broerklooster, omdat de calvinisten dit zo wilden. Op het eerste gezicht leek het allemaal rustig en ordelijk te verlopen, maar nadat de toewijzing van het klooster bekend was geworden, kwamen beeldenstormers de stadsbouwmeester ‘assisteren’, met het weghalen van beelden. Het altaar, de tabernakel, een kruisbeeld en het Mariabeeld moesten het onderspit delven van de Groningse beeldenstormers. Er kwamen verder geen ongeregeldheden voor in het rechtsgebied van Groningen, omdat dit op straffe van lijf en goed, door de Burgemeesters en Raad was verboden. In de Ommelanden werden echter wel in diverse dorpen beelden uit de kerken verwijderd. Dit gebeurde vooral door de plaatselijke jonkers, die de eerste bekeerde groep protestanten vormde op het platteland. Door het weghalen van de beelden werden, volgens de jonkers, de kerken van afgoderij gezuiverd. Bovendien voelden zij zich tot die taak geroepen, omdat ze sinds de middeleeuwen het recht hadden om de pastoors te benoemen.

Nadat de beeldenstorm was uitgewoed, werd er door de regering in Brussel, onder leiding van de landvoogdes Margaretha, doortastende maatregelen genomen. Eveneens sloot ze met de meerderheid van de adel, die ook geschrokken was van alle volkswoede, een akkoord. De leiding van de opstand, was hierdoor weggenomen. Zeker nadat de opstandige adellieden die zich niet met Margaretha wilden verzoenen, vluchtten naar het buitenland. Tot deze groep behoorde ook Willem van Oranje.

De steden, waar calvinisten tijdens de beeldenstorm de macht hadden gegrepen, kreeg Margaretha al snel weer onder haar hoede. Naar Groningen stuurde ze in juni 1567 een garnizoen van 1200 huursoldaten, omdat in haar ogen het stadsbestuur te weinig had gedaan tegen de protestanten. Verder werd de sleutel van de Herepoort overgedragen aan luitenant Johan Mepsche en moest de schade in de kerken en kloosters in de stad en Ommelanden, worden hersteld. Ten slotte werden ook de hagepreken verboden. Het Broerklooster was al eerder aan zijn oorspronkelijke eigenaren, de Minderbroeders, teruggegeven. Hierdoor hoopte het stadsbestuur Margaretha milder te stemmen, wat echter niet deze werking had. © 2007 - 2009 Henk-jan, gepubliceerd in Oorlog (Kunst en Cultuur) op 09-04-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Henk-jan is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Vaderlandse Geschiedenis - de Renaissance: De Renaissance beslaat de 16de eeuw, de periode van 1500 tot 1600. Griekse en Romeinse gebruiken kwamen weer terug. Er waren veel belangrijke personen en gebeurteni…
• Willem van Oranje: Willem van Oranje, wordt in 1533 geboren in Duitsland als Willem van Nassau. Als zijn Oom, prins van Oranje, sterft, laat deze alles na aan Willem, inclusief de titel ‘prins van Oranje’. N…
• Tachtigjarige Oorlog: Nederland in 1555-1567: De Tachtigjarige Oorlog begon voor Nederland officieel in 1568. Er gingen hier echter vele gebeurtenissen aan vooraf. Wat gebeurde er voor 1568, wat de oorlog en…
• Koning Filips II van Spanje: In 1555 volgt hij op 28 jarige leeftijd zijn vader Karel V op. Hij wordt dan koning Filips II van Napels en Sicilië, koning Filips I van Portugal en Heer der Nederlanden. In 1559…
• Het beleg van Leiden (1574): De tachtigjarige oorlog, het is bijna niet voor te stellen. Koning Filips II van Spanje was landheer der Nederlanden en wilde al zijn gebieden katholiek maken. Mensen laten zich…