De Eerste Wereldoorlog: Het westelijk front

Afgezien van een handjevol landen die neutraal bleven, waaronder Nederland, was heel Europa nu in oorlog. Het oostfront strekte zich ongeveer 1650 kilometer uit, van de Oostzee tot de Zwarte Zee. Het westelijk front had een lengte van circa 900 kilometer, van het Kanaal tot de Zwitserse grens. De Duitse strategie was erop gericht de Russen tegen te houden tot Frankrijk verslagen was en dan Rusland aan te vallen. Dat mislukte. Het westelijk front werd een loopgravenoorlog met ongekende verliezen.

De Duitse strategie mislukt

Deze strategie was ontworpen door de Duitse generale staf: het zogenaamde Plan Von Schlieffen, genoemd naar zijn bedenker, de Duitse veldmaarschalk Alfred Graf von Schlieffen. Toen de oorlog begon, zetten de Duitsers 78 divisies aan het westelijk front in. Daartegenover stonden 72 Franse, 5 Engelse en 6 Belgische divisies. Aanvankelijk stootten de Duitsers door, haast zonder tegenstand te ontmoeten. Inmiddels was het Plan von Schlieffen aan het oostfront echter scheef gelopen. Hoewel Duitsland dit niet verwacht had, baanden de Russen zich vechtend een weg naar Oost-Pruisen en Galicië (Oekraïne). Om tegen deze dreiging te kunnen optreden moesten de Duitsers verscheidene divisies van het front in het westen terugtrekken. Desondanks bleef Duitsland in het westen oprukken, tot de Fransen onder generaal Joseph Joffre, en gesteund door de Britten, hen terugsloegen in de eerste slag aan de Marne van 6 tot 9 september 1914. Duitsland was genoodzaakt zich terug te trekken op de rivier de Aisne en moest alle hoop op een bliksemsnelle overwinning in het westen opgeven.

De loopgravenoorlog aan het westelijk front

Aan het westelijk front werd de oorlog nu een stellingen- of loopgravenoorlog, waarbij van beide zijden massa's mensen in de strijd geworpen werden om een paar meter betwist terrein te winnen. Men beschikte over nieuwe wapens en nieuwe krijgsmethoden. Beide kampen stapten grotendeels af van het gebruik van paarden en begonnen voor hun transporten vrachtauto's te gebruiken. Tegen het eind van de oorlog gebruikte men aan weerszijden ook tanks en vliegtuigen. Duitsland bracht met zijn 'U-boten' (onderzeeërs) geallieerde schepen tot zinken en stuurden zeppelins (genoemd naar hun uitvinder Graf Ferdinand von Zeppelin) om Londen en andere centra te bombarderen. Het was echter hoofdzakelijk een oorlog waarbij de infanterie of 'voetvolk' gevechten van man tegen man moest leveren. Gedurende een groot deel van 1915 was 'alles rustig aan het westelijk front'. De Duitsers experimenteerden bij Ieper ( Vlaanderen) met mosterdgas, maar zonder doorslaggevende resultaten. Maar het gas was, moreel gesproken, wel een machtig wapen. Duitsland voerde in 1916 een machtige aanval uit op Verdun (Elzas) en de Duitse troepen drongen door tot op 5 km. voor de stad. Daar verzamelden de Fransen zich en zetten de vijand vast. In de onbeslist gebleven slag aan de Somme verloren meer dan een miljoen soldaten het leven. Het immense oorlogskerkhof (zie luchtfoto inleiding) herinnert aan deze bloedige strijd.

De strijd op zee

De belangrijkste zeeslag -de slag bij Jutland in de Noordzee- werd op 31 mei en 1 juni 1916 uitgevochten. Engeland verloor hierbij 14 van zijn 151 schepen en 6000 man. De Duitse verliezen waren minder, 11 van de 101 schepen en ruim 2500 man. Duitsland beweerde gewonnen te hebben, maar de Britten bleven oppermachtig op zee en voor de rest van de oorlog zou de Duitse vloot de thuishavens niet meer verlaten. Het jaar 1917 leverde voor geen van beide zijden veel voordeel op. Aan het Italiaanse front werden de Italianen met enorme verliezen teruggedrongen tot de rivier de Piave. Aan het westelijk front trokken de Duitsers zich terug op een nieuwe gevechtslinie: de Hindenburglinie (genoemd naar hun opperbevelhebber), die zich in Noord-Frankrijk van Arras tot Laon uitstrekte. In de daarop volgende 20 maanden zou dit de belangrijkste sector van het hele westelijke front worden. Gedurende dat jaar bereikte de Duitse duikboot-actie een hoogtepunt. Deze U-boten vielen voornamelijk koopvaardijschepen aan, waarvan velen aan neutrale landen toebehoorden. Dat de Duitse onderzeeërs ook schepen van de Verenigde Staten tot zinken brachten was voor de Amerikanen aanleiding Duitsland op 6 april 1917 de oorlog te verklaren.