De Tweede Wereldoorlog: De overwinning in Europa

De nazi's spraken altijd over 'die Festung Europa': de vesting Europa. Van Noorwegen tot Spanje strekte zich hun 'Atlantikwall' uit: de ruim 2600 km kustverdedigingslinie van bunkers, kanonnen en mijnenvelden, die nooit voltooid is. Zij wisten maar al te goed dat de geallieerden vroeg of laat een massale aanval op het vasteland van Europa zouden doen. De datum van de invasie -D-day- was vastgesteld op 5 juni 1944, maar moest door slechte weersomstandigheden één dag worden uitgesteld.

D-day

Door het beperkte vliegbereik van de geallieerde jachtvliegtuigen en het gegeven dat de stranden van Normandië het meest geschikt waren om te landen en bovendien de marsroute naar Duitsland van hieruit het kortst was, lag een landing op deze kust erg voor de hand. Ook Hitler was ervan overtuigd dat de tegenaanval hier zou beginnen. Dus werd deze kust extra zwaar verdedigd door de Duitsers. Tijdens de afgelopen maanden hadden de bommenwerpers van de geallieerden onophoudelijk de kust van Normandië bestookt om de Duitsers te weerhouden verdere maatregelen tot verdediging te nemen. Al verscheidene dagen hadden geallieerde slagschepen en kruisers de Normandische kust met groot geschut onder vuur genomen. In de nanacht van 6 juni werden tenslotte de eerste troepengolven van Operation Overlord met landings- en andere vaartuigen over het Kanaal getransporteerd. Het invasieleger landde aan 5 bruggenhoofden met de codenamen Utah, Omaha, Gold, Juno en Sword Beach, over een front dat zich 75 km uitstrekte. Onder dodelijk kruisvuur vochten de geallieerde troepen zich van de waterkant het strand op. Er vielen vele doden en gewonden, maar het merendeel wist tot het binnenland van Normandië door te dringen en begon met het offensief dwars door Frankrijk. Op 15 augustus, na een dagenlang bombardement van de geallieerde vloot, landden Amerikaanse en Franse strijdkrachten bij Cannes aan de Côte d'Azur. Ondertussen zetten de geallieerde troepen vanuit Normandië hun opmars voort en trokken tenslotte op 25 augustus Parijs binnen. Aan het hoofd ging generaal Charles de Gaulle (zie portet inleiding), de man die het symbool was geworden van het Franse verzet tegen de nazi's.

De bevrijding van België

Ondertussen stormden de geallieerden aan alle fronten voorwaarts. Britse, Canadese en Amerikaanse strijdkrachten baanden zich een weg door België naar Nederland. Op 4 september 1944 marcheerden de Belgische brigades Brussel binnen. Tot dat moment hadden de Duitsers overal het veld moeten ruimen, zij het dat zij, al terugtrekkend, nog steeds hardnekkig vochten. Maar in de Ardennen besloten zij tot een sterke verdediging en tegenaanval. Over een front van 75 km lengte sloegen 38 Duitse divisies hun tegenstanders in december 1944 af. De geallieerden werden bijna tot de Maas teruggedreven en ingesloten bij Bastogne. Maar de aanvoerder van de 101th Airborne Division van de VS weigerde zich over te geven. De geallieerden gingen tot op de bodem van hun potentieel en tijdens het Ardennenoffensief wisten zij verloren terrein te heroveren; het initiatief raakte weer in geallieerde handen. Op 7 maart 1945 staken troepen van het eerste leger in Duitsland de Rijn over bij Remagen, omdat ze de Ludendorffbrug vrij ongeschonden in handen kregen. In april grendelden zij, samen met het 9e leger, het Ruhrdal af en namen 300.000 Duitsers gevangen.

De bevrijding van Nederland

In Nederland liepen de zaken echter anders dan men verwacht had. Op het eerste gerucht van de komst van de geallieerden namen Duitsers en NSB-ers de vlucht: Dolle Dinsdag 5 september 1944. De bevrijding van Vlaanderen ging zó snel (Brussel 3 september, Antwerpen een dag later), dat de bevolking uitstroomde om de bevrijders te begroeten. Maar die kwamen niet. Slechts langzaamaan werd eerst het zuiden en later het oosten van ons land bevrijd. Op 17 september 1944 mislukte Operatie Market Garden: de grote luchtlandingsoperaties bij Arnhem en Nijmegen. De strategie was belangrijke bruggen over de Rijn en de Waal in te nemen en zo door te stoten naar de IJssel om de Duitse troepen in het westen in te sluiten. De Rijnbrug bij Arnhem werd door zware tegenstand te laat bereikt. Geschat wordt dat de oorlog hierdoor een half jaar langer duurde. Dit had tevens tot gevolg dat de inwoners van West-Nederland in de winter van 1944-1945 veel leed, verdriet en honger te verdragen kregen. Geteisterd door de terreur van de Duitsers, gedreigd met concentratiekampen, vernederd door de al spoedig teruggekeerde NSB-ers, uitgehongerd door de voedselschaarste, gekweld door de, onder die omstandigheden, strenge winter doorstonden de inwoners van Vesting Holland de hongerwinter. Suikerbieten en tulpenbollen zouden hun hoofdvoedsel gaan vormen. Gelukkig hielp het Rode Kruis met Zweeds wittebrood en boter, dat echter slechts mondjesmaat van de Duitsers mocht worden gedistribueerd. Intensief werd er waar mogelijk gestaakt; de spoorwegstaking van september 1944 tot de bevrijding in mei 1945 werd een groot succes. Weliswaar stagneerden hiermee de voedseltransporten, maar ook de bevoorrading van de Duitse troepen. Op 29 april 1945 begonnen boven westelijk Nederland de voedseldroppings (zie foto), omdat op een andere manier dan door de lucht de Nederlanders niet meer geholpen konden worden. Op 5 mei 1945 tekenden de Canadese generaal Foulkes, in het bijzijn van prins Bernhard en de Duitse generaal Blaskowitz in hotel 'De Wereld' in Wageningen de capitulatievoorwaarden.

De Duitse overgave

Inmiddels hadden de Russen vanuit het oosten een tangbeweging om Berlijn uitgevoerd. Andere geallieerde strijdkrachten rukten vanuit het westen Duitsland binnen. Eind april werd Mussolini door Italiaanse partizanen terechtgesteld. Op 30 april pleegden Adolf Hitler en Eva Braun -de vrouw met wie hij die dag getrouwd was- zelfmoord in de bunker van de Kanselarij in Berlijn. De oorlog in Europa was, op formele overgave na, voorbij. Op 7 mei 1945 tekende kolonel-generaal Alfred Jodl in een klein rood schoolgebouw in Reims de onvoorwaardelijke overgave. De Amerikaanse luitenant-generaal Walter Bedell Smith tekende namens de geallieerden. Amerika's president Roosevelt mocht de geallieerde overwinning in Europa niet meer meemaken. Op 12 april 1945 overleed hij op 63-jarige leeftijd aan een beroerte. Vice-President Harry S. Truman volgde hem op en kon enkele maanden later de capitulatie van Japan en het einde van de Tweede Wereldoorlog wereldkundig maken.