De Tweede Wereldoorlog: De oorlog in de Pacific

Na hun succes bij Pearl Harbour voorspelden de Japanners dat zij al gauw heel Oost-Azië en de Stille Oceaan aan zich zouden onderwerpen. Gedurende enige tijd leek het hier inderdaad op, toen Japan met leger, vloot en luchtmacht over heel Zuidoost-Azië en in de Pacific gemakkelijk overwinningen behaalde. Het keerpunt in de strijd kwam tijdens de zeeslagen in de Koraalzee en om het atol Midway. De Amerikaanse generaal Douglas MacArthur (zie afbeelding links) werd de held van de geallieerden.

Japan bezet Nederlands-Indië en de Filippijnen

In Nederlands-Indië rukten de Japanners sinds het begin van 1942 gestadig op. In januari vonden landingen op Borneo plaats en in februari op Sumatra. Op 15 februari viel Singapore en op de 27e vond de slag in de Javazee plaats. Schout-bij-nacht Karel Doorman probeerde landingen op Java te verhinderen. Hij verloor echter deze slag, mede omdat hij geen luchtsteun kreeg. Op 9 maart capituleerden de Nederlandse strijdkrachten op Java. Gouverneur-generaal Jhr. van Starkenborch-Stachouwer werd gevangen gezet, luitenant gouverneur-generaal Van Mook week uit naar Australië. Toen het Japanse leger oprukte naar Manilla, de hoofdstad van de Filippijnen, verklaarde de Amerikaanse generaal Douglas MacArthur deze stad tot 'open stad'en trok zijn strijdkrachten terug op Bataan, een provincie op het noordelijke eiland Luzon. Op 11 maart 1942 verliet Mac Arthur -in opdracht van president Roosevelt- Bataan en vloog later naar Australië om het bevel van de strijdkrachten in het zuidwesten van de Stille Oceaan op zich te nemen. De troepen die op Bataan bleven hielden het uit tot 9 april en moesten zich, toen hun voedsel en medicijnen op waren, overgeven. Bij Corregidor, een fort in de baai van Manilla, trotseerden Amerikaanse strijdkrachten de aanvallen van de troepen van Japan tot 6 mei en moesten zich toen ook gewonnen geven. 40.000 Amerikanen werden daarna gedwongen om te ondernemen wat sindsdien bekend is geworden als 'de dodenmars van Bataan'. Tijdens deze tocht van ca. 100 km naar de Japanse gevangenkampen kwam meer dan de helft van de uitgehongerde en gewonde gevangenen om. De wreedheid van de Japanners kwam ook tot uitdrukking in de aanleg van de beruchte Birmaspoorweg ('Death Railway' ), de 415 km lange spoorlijn van Thailand naar Birma door geallieerde krijgsgevangenen. Tijdens de 16 maanden durende aanleg stierven 15.000 Westerse dwangarbeiders waaronder 3000 Nederlanders.

Het keerpunt in de oorlog

Omstreeks mei was heel Zuidoost-Azië in handen van de Japanners. Zij bombardeerden de haven van Darwin in het noorden van Australië en dreigden een invasie uit te voeren. Amerikaanse, Australische en Britse strijdkrachten leverden felle tegengevechten. De Flying Tigers, een groep vrijwilligers van de Amerikaanse luchtmacht, bonden boven Birma de strijd aan met de Japanners. Op 8 april 1942 voerden Amerikaanse bommenwerpers, onder aanvoering van generaal James H. Doolittle, een aanval op Tokio uit. Deze luchtaanval was feitelijk van weinig belang, maar verbeterde het moreel van de geallieerden. Het keerpunt kwam toen de Japanse vloot, onderweg naar Nieuw-Guinea, door marineschepen van de VS uiteengeslagen werd in de Slag in de Koraalzee, mei 1942. Het was de eerste zeeslag waarbij vliegdekschepen een hoofdrol vervulden. Hierop volgde in juni een tweede overwinning tijdens de Slag van Midway ('Halfweg' ), een atol in de noordelijke Stille Oceaan, strategisch belangrijk als tankstation voor trans-pacificvluchten. Hier schakelden eenheden van de Amerikaanse vloot een machtige Japanse gevechtsgroep uit.

In de zomer van 1942 begon een actie -die 6 maanden zou duren- om de Salomonseilanden en Guadalcanal te heroveren. Dit lukte uitieindelijk in februari 1943. In de daarop volgende maanden verdreven generaal MacArthur en admiraal W.F. Halsey de Japanners uit het oosten van Nieuw-Guinea en van de Bismarckarchipel om zo Australië veilig te stellen. In november 1943 ging een divisie van de Amerikaanse marine over tot een aanval op Tarawa, één van de Gilberteilanden. In de bloedige slag die toen geleverd werd verloren de mariniers ongeveer 3000 man, maar zij veroverden het eiland wel.

De herovering van de Pacific-eilanden

Gedurende 1944 kreeg de Amerikaanse tactiek van het veroveren van een eiland en dan snel door te gaan naar een ander eiland in de Pacific de naam van 'eilandje springen'. In februari namen ze de Marshalleilanden in en 'sprongen' vervolgens over een afstand van 1800 km naar de Mariana-eilanden. Rond augustus hadden ze Guam, Saipan en Tinian in handen en al snel gebruikten ze deze eilanden als bases voor bombardementsvluchten op Japan zelf. Generaal MacArthur, die bij zijn vertrek uit de Filippijnen in 1942 had beloofd terug te zullen komen, hield deze belofte. In oktober 1944 voerde hij zijn strijdkrachten aan bij de herovering van het eiland Leyte. Maar het duurde nog tot februari 1945 voor Manilla in Amerikaanse handen was. In diezelfde maand verzamelde een machtige Amerikaanse vloot zich vóór Iwo Jima, één van de Bonineilanden in het midden van de Stille Oceaan. Een week lang werd het eiland dag en nacht beschoten. Daarna waadden 60.000 mariniers vanaf hun landingsvaartuigen naar het strand en leverden hevige gevechten, soms van man tegen man, met de Japanse verdedigers. Enkele mariniers klommen naar de top van de Suribachi, het hoogste punt van het eiland, en hesen daar, onder moordend vijandelijk vuur, de Amerikaanse vlag. De beroemd geworden foto hiervan (links) stond centraal voor het bekende gedenkteken in Washington. De verovering van Iwo Jima was cruciaal voor de Amerikanen. Het eiland werd als 'springplank' naar het Japanse vasteland gebruikt. Om Okinawa, een 525 km ten zuiden van Japan gelegen eiland, zou even verbitterd gevochten worden. Tijdens deze gevechten stortten Japanse zelfmoordpiloten -kamikazes- zich met hun toestellen op Amerikaanse schepen rondom het eiland, waardoor 36 vaartuigen tot zinken werden gebracht en 332 beschadigd.