De Korea-oorlog en de tweedeling

Korea was al 50 jaar onder Japans bestuur toen het in 1945, na de Japanse capitulatie, bevrijd werd door de Amerikaanse en Sovjettroepen. Als uitvloeisel van de Koude Oorlog werd het schiereiland in tweeën gedeeld. De dramatische Koreaanse Oorlog van 1950 tot 1953 tussen het communistische noorden en het kapitalistische zuiden eindigde in een wapenstilstand zonder vredesverdrag en onderling wantrouwen tot op heden. De splitsing van miljoenen families sindsdien is dan ook een groot trauma.

De 38e breedtegraad

Vijf dagen voor de Japanse capitulatie in augustus 1945, die een einde maakte aan de Tweede Wereldoorlog, zaten twee Amerikaanse officieren in een kamertje in Washington gebogen over een kaart van het Koreaanse schiereiland, dat vanaf 1910 een Japanse kolonie was. Ze hadden een half uur de tijd gekregen om een lijn dwars over het schiereiland te trekken. Dat simpele potloodlijntje, ruwweg langs de 38e breedtegraad, is nu al decennnialang de zwaarst bewaakte grens ter wereld. Prikkeldraad, mijnenvelden en wachttorens zorgen dat niemand het ook maar probeert om de grens over te komen. Er zijn geen doorlaatposten voor burgers zoals wel het geval was bij de grens tussen Oost- en West-Duitsland. Deze vier kilometer brede strook, de DMZ (Demilitarized Zone, ofwel gedemilitariseerde zone) wordt ook wel het best bewaakte natuurgebied te wereld genoemd. Bij Panmunjeom op de grensovergang is een soort plein waar een aantal barakken staan waar de wapenstilstand na de Koreaanse Oorlog werd gesloten en de enige plek waar grenswachten van beide zijden elkaar ontmoeten (zie afbeelding rechts). Dit is de zogenaamde Joint Security Area (JSA) waar in theorie beide partijen gezamenlijk de veiligheid bewaken. In werkelijkheid blijven de partijen, sinds een aantal incidenten, aan hun eigen kant van de grens.

De tweedeling van Korea

Tegen het eind van 1945 kwamen de Verenigde Staten, Engeland en de Sovjet-Unie overeeen dat zowel Noord- als Zuid-Korea gedurende vijf jaar onder beheer van de genoemde landen en China geplaatst zouden worden. Maar gezien de verschillende politieke systemen die Noord- en Zuid-Korea als gevolg van de Koude Oorlog tussen oost en west werden opgedrongen, werd het vrijwel onmogelijk een programma uit te werken waarbij Korea als één geheel werd beschouwd. In 1947 werd het Koreaanse vraagstuk aan de Verenigde Naties voorgelegd. De Algemene Vergadering stelde voor dat er onder toezicht van de VN verkiezingen zouden worden gehouden. Men hoopte dat het resultaat van deze volksraadpleging een herenigd Korea zou opleveren. Deze verkiezingen vonden echter alleen in Zuid-Korea plaats. In mei 1948 werd Syngman Rhee gekozen tot eerste president van de republiek Zuid-Korea.

Zelf noemt het zuiden zich Taehan Minguk ofwel de Grote Han Republiek. Han was de naam van de stammenfederatie in het zuiden rond het begin van onze jaartelling. Over 'Korea' spreekt men alleen in het Westen. In september stelden de Sovjets een communistische regering in voor de Democratische Volksrepubliek Korea (Noord-Korea), met aan het hoofd de leider van de Koreaanse Communistische Partij, Kim Il-song. Noord-Korea heet officieel Joseon Minjujuui Inmin Konghwaguk, een naam die ook afkomstig is van het eerste prehistorische rijk Joseon of Choson.

De Noord-Koreaanse agressie

Tegen het eind van 1948 werden de Russische troepen uit Korea teruggetrokken. In juni 1949 volgde de terugtrekking van de Amerikaanse troepen. Toen begingen de Verenigde Staten wat door velen beschouwd werd als een enorme blunder. In het begin van 1950 hield de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Dean Acheson, een rede waarin hij uiteenzette welk gebied van de westelijke Stille Oceaan Amerika bereid was te verdedigen. Japan werd hierbij wèl genoemd, maar Korea niet! Noord-Korea, in de veronderstelling dat de VS Zuid-Korea niet zouden bijstaan, ging op 25 juni 1950 over tot een grote aanval op het zuiden. Hoewel de Veiligheidsraad terugtrekking van deze troepen eiste, wilden de communisten hieraan niet voldoen. De Amerikaanse president Harry S. Truman (zie afbeelding inleiding) zond troepen onder bevel van generaal Douglas MacArthur om de Noord-Koreanen terug te drijven. De VN steunden het besluit van Truman door een verenigd commando op te zetten voor de strijdkrachten van de VS en 15 andere lidstaten, waaronder Nederland, met MacArthur als opperbevelhebber.

De Korea-Oorlog (1950-1953)

In de daarop volgende drie jaar woedde de strijd over het hele Koreaanse schiereiland. Gedurende de eerste maanden van de oorlog waren de Noord-Koreanen oppermachtig, daar deze geharde soldaten hadden meegevochten aan de zegevierende communistische kant in de Chinese burgeroorlog die in 1949 eindigde met de vestiging van Volksrepubliek China op het vasteland onder leiding van Mao Zedong en het anti-communistische, nationalistische regime op Taiwan. Generaal MacArthur slaagde door middel van een landing met amfibievoertuigen de Noord-Koreaanse troepen terug te drijven tot over de 38e breedtegraad. Het VN-leger nam Pyongyang in en rukte vervolgens op naar de grens met Mantsjoerije (China). Op dit punt begonnen de troepen van Communistisch China, gesteund door Russische straaljagers, aan de oorlog deel te nemen. Het lukte hen de VN-troepen tot over de 38e breedtegraad terug te drijven. In april 1951 werd generaal MacArthur (zie afbeelding links) door president Truman van zijn functie ontheven. Beiden hadden een ernstig verschil van mening inzake de strategie. MacArthur wilde bommenwerpers boven Mantsjoerije gebruiken om de vijand te bestoken. Truman echter wilde de strijd beperken tot Koreaans grondgebied. De onderhandelingen over een staakt-het-vuren, die in 1951 begonnen, duurden twee jaar, terwijl de gevechten doorgingen.

Wapenstilstand zonder vredesverdrag

Op 27 juli 1953 werd tenslotte een wapenstilstand getekend. De oorlog kostte aan Koreaanse zijde drie miljoen doden en gewonden onder burgers en militairen. Van de ruim 4000 Nederlandse vrijwilligers die als soldaat of marinier werden ingezet verloren 123 het leven in deze bloedige strijd. Geen van de partijen had veel terrein gewonnen of verloren: de nieuwe grens ligt ongeveer op dezelfde plaats als de oorspronkelijke grens. Tot op heden is er nog steeds geen vredesverdrag getekend en de twee vijanden staan nog altijd tegenover elkaar, gescheiden door een neutraal terrein van 225 km lengte en 4 km breedte. Aan beide zijden worden grote troepenmachten op de been gehouden en er vinden tot op heden nog regelmatig incidenten plaats.

Dit artikel is het tweede deel van de vierdelige special Het Koreaans schiereiland.