Modern Israël 45: Palestina WOII – redden van Joden

Palestina tijdens de Tweede Wereldoorlog. Voor de Jisjoev was het redden van Joden in het buitenland even kritiek als het overleven van het Joods Nationaal Tehuis. Na de White Paper van 1939 vond er illegale immigratie plaats van Joden uit Europa naar Palestina. De Duitsers moedigden dit aan maar de Britten zagen het als een Vijfde Colonne omdat het de veiligheid van Palestina zou ondermijnen. Joden mochten geen land kopen en konden slechts vijf procent van Westelijk Palestina bewonen.

Illegale Joodse immigranten weggebracht naar Mauritius – drama met schip Patria

In november 1940 arriveerden zo'n 1900 illegale Joodse immigranten in Palestina. De Britten waren van plan de vluchtelingen naar het eiland Mauritius in de Indische Oceaan te brengen om ze daar gedurende de oorlog te interneren. De Hagana trachtte dit te voorkomen door een klein gat in het schip Patria te maken m.b.v. een kleine explosie om zo de passagiers gedwongen uit het schip te laten halen. Maar de explosie op 25 november 1940 zorgde ervoor dat het schip meteen zonk. Er kwamen 240 Joden en een tiental Britse politiemannen om. Een maand later kwam het schip SS Atlantic in Haifa aan met 1600 Joodse vluchtelingen uit Europa. Zij werden meteen naar Mauritius doorgevaren. Een paar weken later meerde de SS Salvador aan in Haifa met 350 uitgeputte Joden. Ze kregen het bevel terug te keren naar Bulgarije. Maar het schip kapseisde onderweg en er waren slechts 70 overlevenden. De Britten maakten de blokkade steeds strenger zodat immigratie vanuit zee werd stopgezet.

Drama met de SS Struma

Toch zou er nog een schip proberen Palestina te bereiken. Dit was de SS Struma. Op het schip zaten 769 vluchtelingen. De motor van het schip functioneerde niet goed. De Joden vroegen de Turkse regering om asiel maar dit werd afgewezen. Het schip bleef in de haven van Istanboel waar de passagiers honger leden en in paniek waren. Het Jewish Agency vroeg de Britten de Joden tijdelijk toegang te verschaffen tot Palestina waarna ze verder getransporteerd zouden kunnen worden naar Mauritius. De Britten weigerden. De Turken gaven opdracht de SS Struma weg te slepen. Vijf mijlen van de kust zonk het schip. Er kwamen 428 mannen, 296 vrouwen en 70 kinderen om.

Eerste berichten over massamoorden in Duitsland

De Duits Joodse schrijver Thoma Mann kwam op de BBC radio met de eerste onbevestigde berichten van massamoorden door de Nazi's. Dit was gedurende december 1941 en januari 1942. In augustus 1942 werd Washington op de hoogte gebracht van gaskamers en crematoria door de Poolse regering in ballingschap. Spoedig volgenden er meer berichten. Het State Department legde een ban op verdere berichtgeving via diplomatieke kanalen. Joodse verzoeken om redding werden zowel door Washington als Londen afgewezen omdat geld in handen van de vijand zou kunnen vallen of omdat Duitsland en haar bondgenoten dan wettelijk verlicht zouden worden om al hun inwoners te steunen. Ook andere pogingen om Joden in veiligheid te brengen werden door Washington en Londen geblokkeerd. In april 1943 werd wel een conferentie in Bermuda gehouden om oplossingen te vinden voor het vluchtelingenprobleem. Er werden verschillende eilanden voorgesteld zoals Brits Guinea, Mindamao en Sesua (Dominicaanse Republiek). Palestina werd echter buiten beeld gehouden. De Britten stonden nog wel toe dat een paar duizend Joodse kinderen uit de Sovjet Unie Palestina binnen konden komen.

Hongaarse Joden

Op 19 maart 1944 bezetten de Nazi's Hongarije. Joel Brand van het Hongaars Joodse Redding Comité regelde een ontmoeting met Adolf Eichmann. Eichmann deed een voorstel: de 800.000 Hongaarse Joden zouden Hongarije vrij kunnen verlaten als de geallieerden 10.000 vrachtwagens, 1000 ton koffie en 1000 ton zeep zouden leveren. De Britten werkten hier niet aan mee en in juli 1944 werden 434.000 Hongaarse Joden naar Auschwitz gebracht en vermoord. De rest werd gered toen het Rode Leger Hongarije binnentrok.

Reddingswerk door de Hagana

De Hagana slaagde erin een paar duizend Joden uit het Midden Oosten via Irak en Transjordanië Palestina binnen te smokkelen. Er werden reddingskampen opgezet langs Bedoeïenen karavaanroutes waarbij Arabieren werden omgekocht om de vermomde Joodse passagiers te transporteren. Ook werden er clandestiene reddingsoperaties in Noord-Italië en de Balkan uitgevoerd. De Hagana stelde de Britten voor om Joden in Europese landen waar ze gewoond hadden met parachutes te droppen om als geheim agenten of organisatoren van verzet te opereren. De Joden werden door de Britten in een speciaal kamp in Caïro getraind. Eén van de beroemdste agenten was Chana Szenes, een Hongaarse Jodin. Ze werd gevangen genomen door de Hongaarse politie en gemarteld door de Gestapo en daarna gedood. Een andere Jodin, Chaviva Reik, hielp mee een Joodse ondergrondse eenheid in Slowakije op te zetten en richtte ook een doorgangskamp op. Ook zij werd uiteindelijk gedood. Hetzelfde lot overkwam Enzo Sereni in Italië.

Engels-Zionistische diplomatie gedurende de oorlog

Zionisten probeerden methoden te vinden het vluchtelingenprobleem op te lossen. H.S. John Philby, een Brit en vriend van Ibn Saoed, kwam met het idee om heel Palestina aan de Joden te schenken en om voor 20 miljoen Pond de Palestijnse Arabieren in het koninkrijk Saoedi Arabië te vestigen. De Zionisten waren sceptisch maar bereid het idee te onderzoeken. Ibn Saoed was voorzichtig geïnteresseerd. Dit gold ook voor de Britse premier Churchil. Maar uiteindelijk ging Ibn Saoed niet akkoord. Toch was Churchill bereid om de toekomst van Palestina opnieuw te onderzoeken. Het Morisson Comité kwam met een nieuw verdelingsplan van Palestina. Het plan was gunstig voor de Joden maar Churchill wilde dat het pas na de oorlog zou worden uitgevoerd. De Zionisten zagen in dat Churchill een loyale vriend was. Dat kwam ook tot uiting in Zionistische deelname bij de strijd in Europa. De Joodse Brigade ging samen met de British Eight Army in Italië strijden. Deze ervaring zou samen met het Hagana reservoir van getrainde strijders later van pas komen in de strijd tegen de Britten en de Arabieren in Palestina. Maar Weizmann en andere gematigde krachten beschouwden de Brigade als een betekenisvolle verandering van het Britse beleid in de Jisjoev.

Modern Israël VI: WOII en einde Brits Mandaat.

Lees verder

• Modern Israël 44: Palestina WOII – Britten in Midden Oosten
• Modern Israël 43: Britse weerstand – White Paper 1939
• Modern Israël 42: Britse weerstand – Rondetafelconferentie
• Modern Israël 41: Britse weerstand – Joodse zelfverdediging
• Modern Israël 40: Britse weerstand – Arabische opstand 1937