Boekrecensie: De belofte - Chaim Potok

'De belofte' is het vervolg op het boek 'Uitverkoren'. Het boek werd in 1969 uitgebracht onder de titel 'The Promise'. Wederom spelen Danny Saunders en Reuven Malter de hoofdrol. Ditmaal zijn het volwassen mannen geworden. De conservatieve jood Reuven studeert voor rabbijn. De van oorsprong ultra-orthodoxe chassidische jood Danny staat aan het begin van zijn loopbaan als klinisch psycholoog. Ik bespreek de editie van 2003.

Gegevens

Titel: De belofte
Auteur: Chaim Potok
Uitgeverij: BZZTôh
Jaar: 2003
ISBN: 90 453 0183 0

Inhoud

De belofte speelt zich af in de jaren 1950 in New York. Het verhaal gaat over twee vrienden, Reuven Malter, een conservatieve jood die rabbi wordt, en Danny Saunders, een geniale Chassidische jood die gebroken heeft met zijn tradities door niet zijn vader als Rebbe van diens gemeenschap op te volgen. In plaats daarvan wordt hij klinisch psycholoog. Het thema van het conflict tussen Charedisch ('utra-orthodox') en conservatief jodendom dat ook speelde in de roman Uitverkoren wordt hiet verder uitgewerkt tegen de achtergronden van de veranderingen die plaats hebben gevonden in de werelden van Reuven en Danny in de tijdsruimte tussen de twee romans: na WO II, kwamen Europese overlevenden van de Holocaust naar Amerika en bouwden opnieuw hun levens op. Vele joodse families waren gebroken. Ook veel charedische joden waren omgekomen en probeerden weer een nieuwe start te maken met behoud van eigen cultuur.

Het conflict wordt een persoonlijke kwestie voor Reuven omdat zijn Talmoedleraar voor zijn laatste schooljaar een streng religieuze, rigide en boze rabbi is. Hij heet Rav Jacob Kalman. Reuvens vaders is oorspronkelijk journalist, maar ook leraar en auteur die boeken schrijft over de moderne methoden van het bestuderen van de Talmoed (ketterse methoden volgens de orthodoxen). Reuven voelt zich gevangen wanneer zijn leraar probeert hem te dwingen te kiezen tussen zijn vaders methoden en wat Rav Kalma als ware jodendom beschouwt. Het conflict verdiept door de relatie die Reuven heeft met Michael Gordon, de zoon van Abraham Gordon, een bekende auteur die door de charedische gemeenschap is uitgestoten vanwege zijn boeken die de kwestie van het traditionele jodendom aan de kaak stellen. De levens van de drie families, de Malters, de Saunders en de Gordons raken met elkaar vermengd wanneer Abraham Gordon Danny Saunders vraagt zijn geestelijk zieke zoon Michael te helpen.

Er ontwikkelt zich een band tussen Reuven en Michael op grond van de overeenkomst in hun levens: beiden zitten gevangen tussen hun moderne vaders en de charedische joden. Danny moet ook omgaan met het conflict tussen traditioneel een modern wanneer hij verliefd wordt op Rachel, een nicht van Michael. Zij is een moderne jonge joodse vrouw. Danny wordt ook geconfronteerd met de moeilijke taak om Michael te behandelen die opgenomen moet worden vanwege geweldadig gedrag. Danny kiest voor een eigen methode en neemt daarbij afstand van de 'orthodoxe' behandelingswijze.

Mening Etsel

Potok zei zelf over deze roman: "In De belofte is de confrontatie tussen een fundamentalistische religie en een ander geschenk aan ons van onze algemene beschaving. Een geschenk van het centrum van die beschaving ontwikkelt op de universiteiten van West-Europa in de laatste eeuw. Een methodologie die we wetenschappelijk tekst kritiek noemen." De vorm van Talmoedanalyse wordt de historische methode genoemd. Natuurlijk, Danny's passie voor Freudiaanse psychologie vertegenwoordigt een "geschenk van het centrum van beschaving." Potok geeft aan dat Reuven de Talmoedische methode niet zonder reserves omarmt en dat Danny op zijn beurt niet zonder reserves de Freudiaanse psychologie omarmt. Potok: "Zij tonen dezelfde handeling van selectieve affiniteit dat we allemaal doen wanneer we een vreemde cultuur benaderen. We kiezen deze elementen uit waarvan we de meeste affiniteit meevoelen. Dan nemen we deze elementen aan, en verwerpen anderen, precies zoals Danny Saunders doet met Freud en Reuven Malter met de Talmoed."

Wederom is Caim Potok met De belofte, net als Uitverkoren, erin geslaagd om een goede beschrijving te geven van de verschillen tussen de traditionele en de moderne wereld. De tweestrijd van Reuven en Danny wordt perfect beschreven. Toch vind ik dat de charedische wereld, hoewel Potok daar zelf in is grootgebracht, niet helemaal eerlijk wordt beschreven. Er zijn onder de Charedische joden weer veel verschillen. Zo zijn de Lubavitcher Chassidiem wel zeer orthodox maar sluiten zich niet voor de buitenwereld af, terwijl andere Chassidische groeperingen dit wel doen. Kennelijk beschrijft Potok die andere Chassidische groeperingen (Ik ben trouwens erg benieuwd uit welke beweging Potok oorspronkelijk afkomstig is. In zijn boek Mijn naam is Asher Lev lijkt het toch te gaan om de Lubavitcher gemeenschap. En Potok heeft gezegd dat hij zich het meest indetificeerd met het karakter van Asher Lev. Dus waarschijnlijk is Potok van oorsprong Lubavitcher jood. Later heeft het zich aangesloten bij het conservatieve jodendom.). Wel vind ik goed dat Potok ook kritisch is naar de wetenschappelijke wereld toe. De fout die de wetenschap maakt is dat ze in dogma's denkt (net zoals het christendom). Terwijl het jodendom geen dogma's kent en veel flexibeler is. Bovendien ziet de joodse orthoxie geen strijd tussen wetenschap en religie. Bijvoorbeeld de joodse mystieke leer de Kabbala, is in feiten een wetenschap. Deze wordt door de Chassidische joden veel bestudeerd wordt. Misschien had Potok, die inmiddels is overleden, meer aandacht kunnen geven aan de Kabbala in De belofte. Freud blijkt namelijk zijn theorieën gebaseerd te hebben op ideeën uit de Kabbala. Overigens heeft Potok wel aandacht besteed aan de Kabbala in het Boek van het licht dat later verscheen. Maar ook ander joodse geschriften zijn heel goed toepasbaar op moderne ontwikkelingen. Rabbijnen geven uitgebreide responsa op allerlei ontwikkelingen in de profane wereld. De wetenschap mag dan wel modern zijn, maar op vele ethische kwesties hebben ze geen antwoord. Het jodendom biedt deze antwoorden wel. Dus zo ouderwets zijn de Charedische joden niet!

Conclusie

Het boek geeft een fantastische sfeer. Het is eenvoudig, helder en indringend beschreven. Potok biedt een goede kijk in het jodendom, maar het is geen compleet beeld. Uiteraard hoeft dat niet; de schrijver is ook gebonden aan zijn thema. Maar het is wel zaak om dit goed in de gaten te houden bij het lezen. Leuk is dat het boek apart gelezen kan worden van Uitverkoren, ondanks dat het min of meer een vervolg is. Jammer dat daarna nooit meer een vervolg is gekomen op De belofte. Je bent altijd wel benieuwd hoe het verder zal gaan. Aan de andere kant was het thema wel min of meer af. Potok heeft in zijn latere boeken voor andere invalshoeken gekozen en dat was misschien maar beter ook.

Meer recensies over Chaim Potok zijn te vinden in mijn special Boeken van Chaim Potok. © 2007 - 2009 Etsel, gepubliceerd in Recensies (Kunst en Cultuur) op 21-12-2007, laatst gewijzigd op 22-12-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Boekrecensie: Davita's Harp - Chaim Potok: Davita's Harp (1985) is het enige boek van Potok dat vanuit het standpunt van een vrouw wordt beschreven. Het gaat over de dochter van twee communistische ouders. D…
• Chaim (Herman Harold) Potok: Chaim Potok bracht in zijn romans de orthodox joodse wereld op een prachtige manier tot leven. De schrijver was zelf uit dit milieu afkomstig en schreef duidelijk met kennis van…
• Boekrecensie: Mijn naam is Asher Lev - Chaim Potok: Mijn naam is Asher Lev (1972) is een roman van Chaim Potok over een Chassidische joodse jongen uit Brooklyn, Asher Lev, die een wonderkind is begiftigd met…
• Boekrecensie: Uitverkoren - Chaim Potok: Uitverkoren (The chosen) verscheen in 1967 in Amerika en was meteen een succes. De eerste Nederlandse editie kwam in 1969 op de markt. Ook hier scoorde het boek onmid…
• Boekrecensie: In den beginne - Chaim Potok: 'In den beginne' (1975) is de vierde roman van Chaim Potok. Het vertelt de jeugd van David Lurie, een ziekelijke maar knappe joodse jongen. Het verhaal speelt zich…

Bronnen en/of referenties

• De belofte - Chaim Potok