Boekrecensie: Mijn naam is Asher Lev - Chaim Potok

Mijn naam is Asher Lev (1972) is een roman van Chaim Potok over een Chassidische joodse jongen uit Brooklyn, Asher Lev, die een wonderkind is begiftigd met de kunst van het schilderen. Zijn schildertalent wordt gezien als het werk van satan en de joodse gemeenschap waarin hij opgroeit probeert te voorkomen dat Asher zijn talent kan ontwikkelen. Dit is het derde boek van Chaim Potok. Ik bespreek hier de Engelse versie uit 1984.

Gegevens

titel: My name is Asher Lev
auteur: Chaim Potok
uitgever: Ballantine Books
jaar: 1984
ISBN: 0-0449-20714-5

Inhoud

Het verhaal gaat over een jongen (van 4 jaar tot volwassen) die begiftigd is met de artistieke gave van de schilderkunst. Hij groeit op in de jaren 1940 in Brooklyn en maakt deel uit van de Lubavitcher Chassidische beweging. Gedurende zijn kinderjaren brengen Ashers artistieke gaven hem in conflict met de leden van de religieuze beweging, waaronder zijn vader. Zij zien het teken- en schildertalent van de jongen als een manifestatie van de "sitra achra" (de andere kant, het rijk van de demonen). Het brengt hem vooral in conflict met zijn vader, een man die zijn leven toewijdt aan het dienen van hun leider, de Rebbe, en de hele wereld overreist om andere joden te onderwijzen, jeshiva's (joodse hoge scholen) op te richten en joden te redden van vervolging door Stalin in Rusland. Zijn vader is niet in staat om kunst te waarderen. In het middelpunt staat Ashers moeder, die tijdens Ashers jonge jaren erg getraumatiseerd raakt door de dood van haar broer, gedood tijdens één van zijn reizen voor de Rebbe; ze lijdt constant aan bezorgdheid voor haar mans veiligheid die constant op reis is. Ze studeert Russisch en vergezelt later haar man op zijn reizen door Europa. Ashers vader verklaart de gave van zijn zoon uit het rijk der demonen, vooral omdat zijn zoon zijn studies verwaarloost en naakte vrouwen en de kruisiging van Jezus schildert. Hij probeert het tekenen en schilderen van Asher te onderdrukken. Uiteindelijk komt de Rebbe tussen beide en staat toe dat Asher studeert onder één van de grootste levende kunstenaars, Jacob Kahn, een niet-godsdienstige jood die een bewonderaar van de Rebbe is. De Rebbe is eigenlijk de belangrijkste karakter in het boek omdat hij er voor zorgt dat Asher zich verder kan ontwikkelen. Asher ontwikkelt zich als een geweldige kunstenaar en zelfs zijn vader kan zijn gevoelens van trots niet onderdrukken. Asher stelt zijn schilderijen o.a. tentoon in de gallerij van Anna Schaeffer. Zij zorgt dat Asher Lev beroemd wordt. Echter, de gave leidt tot Ashers meesterwerk -een schilderij dat het symbolisme van de kruisiging gebruikt om het lijden van zijn moeder uit te drukken. Dit beeld beledigd zijn ouders en zijn gemeenschap zo erg dat hij gedwongen wordt te vertrekken. Asher gaat weg maar wil niemand in pijn achterlaten.

Mening Etsel

Het boek handelt om het conflict tussen tradities. De traditie van het jodendom en de traditie van de schilderkunst; ook de relatie tussen vader en zoon speelt een belangrijke rol; daarnaast komt de belangrijke joodse waarde "shalom bayit" (vrede in het gezin) aan de orde; ten slotte, net als in de eerste twee romans Uitverkoren en De belofte, komt de strijd tussen de joodse orthodoxie en de seculiere Amerikaanse maatschappij aan de orde. De "Brooklyn Kruisiging", een werk dat een centrale rol speelt op het eind van de roman, is feitelijk een schilderij dat Potok zelf heeft gemaakt. De tweede Kruisiging in het boek is verzonnen.
Potok heeft wel eens gezegd dat Asher Lev het meest op hem lijkt. Ook Potok heeft afscheid genomen van de Lubavitcher Chassidiem en is een conservatieve rabbi geworden (naast zijn schrijversschap en schilderwerk). Wat mooi is aan het boek, in vergelijking tot Uitverkoren en De belofte, is dat er nu meer conflicten behandeld worden. Extra zijn de conflicten tussen vader en zoon, de waarde van gezinsvrede en de afkeer van het christendom (de kruisiging). Voor Asher Lev is de kruisiging kunst, maar voor de vrome joden is de kruisiging een symbool van vervolging en een beleding van God (Jezus kan niet de zoon van God zijn, noch de messias). Eigenlijk had Potok dat onderwerp wel wat meer mogen uitdiepen. Waarom zijn vrome joden zo tegen het christendom. Misschien was dat wat te ingewikkeld geweest, maar had het verhaal wel veel duidelijker gemaakt voor de lezer. De gemiddelde lezer die niet-religieus joods is begrijpt niet waarom de kruising zo'n belediging is. Eigenlijk snap ik ook niet goed waarom Asher voor de kruisiging heeft gekozen. Als het zijn doel is geweest om de huiselijke vrede te bewaren dan kon hij weten dat de kruisiging erg beledigend zou zijn. Asher ziet het als kunst en wil daarmee het lijden van zijn moeder mee uitbeelden. Maar joden hebben via pogroms op zoveel aandere manieren geleden. Logischer was dus dat Asher voor iets anders had gekozen dat het lijden symboliseert. Nu is het een duidelijke provocatie. Maar waarschijnlijk wilde Potok gewoon de kloof tussen christen en jood aan de orde stellen. Het schilderen van naakte vrouwen door Asher vind ik begrijpelijker, omdat veel grote schilders zich daarmee hebben bezig gehouden. Maar ook dit kan gezien worden als een provocatie. Ach ja, kunstenaars provoceren graag.

Conclusie

Het boek wordt door velen gezien als Potoks beste werk. Het heeft zelfs een vervolg gekregen De gave van Asher Lev. Alle karakters worden goed uitgewerkt. Vooral de inbreng van de Rebbe als een wijze man die een belangrijke beslissing neemt is fantastisch. Deze doet sterk denken aan de overleden Lubavitcher Rebbe, Menachem Mendel Schneerson. Ook die Rebbe was een uiterst wijze man en nam moedige beslissingen. Hij speelde een belangrijke rol bij de opbouw van het na-oorlogse jodendom. Afgezien van de geringe aandacht voor de relatie jodendom-christendom, vind ik het een fantastisch boek.

Meer recensies over Chaim Potok zijn te vinden in mijn special Boeken van Chaim Potok. © 2007 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Recensies (Kunst en Cultuur) op 21-12-2007, laatst gewijzigd op 20-06-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Chaim (Herman Harold) Potok: Chaim Potok bracht in zijn romans de orthodox joodse wereld op een prachtige manier tot leven. De schrijver was zelf uit dit milieu afkomstig en schreef duidelijk met kennis van…
• Boekrecensie: De belofte - Chaim Potok: 'De belofte' is het vervolg op het boek 'Uitverkoren'. Het boek werd in 1969 uitgebracht onder de titel 'The Promise'. Wederom spelen Danny Saunders en Reuven Malter d…
• Boekrecensie: Davita's Harp - Chaim Potok: Davita's Harp (1985) is het enige boek van Potok dat vanuit het standpunt van een vrouw wordt beschreven. Het gaat over de dochter van twee communistische ouders. D…
• Boekrecensie: Uitverkoren - Chaim Potok: Uitverkoren (The chosen) verscheen in 1967 in Amerika en was meteen een succes. De eerste Nederlandse editie kwam in 1969 op de markt. Ook hier scoorde het boek onmid…
• Chassidische dynastieën: Een Chassidische dynastie is een dynastie van Chassidische spirituele leiders die bekend staan als rebbe. Ze hebben ieder hun eigen kenmerken. Hier volgt een overzicht van de grote e…

Bronnen en/of referenties

• My name is Asher Lev - Chaim Potok