Boekrecensie: In den beginne - Chaim Potok

'In den beginne' (1975) is de vierde roman van Chaim Potok. Het vertelt de jeugd van David Lurie, een ziekelijke maar knappe joodse jongen. Het verhaal speelt zich af eindjaren 1920 vlak vóór de beurscrisis tot aan WO II. David wordt geconfronteerd met antisemitisme, armoede en het joodse geloof. In het joodse geloof, hoewel hij dat op een ander manier bestudeert dat gewoon is in de joodse wereld, probeert David zijn geluk te vinden. Dit is een recensie van de Engelse versie uit 1984.

Gegevens

• titel: In the beginning
• auteur: Chaim Potok
• uitgever: Ballantine Books
• jaar: 1984
• ISBN: 0-449-20807-9

Inhoud

David Lurie groeit op in een joods religieus gezin. Hij is ziek. Hij heeft een gezwel in zijn neus. Dit wordt pas verwijderd wanneer David is uitgegroeid. Zo kent zijn jeugd een langdurige periode van ziekte. Zijn moeder troost hem met de gedachte dat alle begin moeilijk is. Hij is bovendien erg onzeker omdat hij een trauma heeft opgelopen. Hij zou twee ongelukken hebben veroorzaakt: de hond van de buurvrouw (mevrouw Horowitz) is onder een auto gekomen en hun vogel is uit het raam gevlogen. Hij heeft er zelfs nachtmerries over. David komt niet veel buiten. Maar als hij buiten speelt dan komt hij in aanraking met niet-joden. Met een katholiek jongetje raakt hij bevriend. Maar door een ander jongen wordt hij gepest vanwege zijn joodse geloof. Daarnaast trekt David veel met zijn neef Saul op die een paar jaar ouder is dan David. Ondertussen heeft David wat meer contact met zijn buurvrouw Horowitz, die aanvankelijk boos op hem was vanwege het ongeluk met de hond. Ze belooft dat David al haar boeken erft wanneer ze overlijdt. Maar wanneer mevrouw Horowitz overlijdt doet David aanvankelijk niets met de boeken.

Inmiddels is David er achter gekomen dat zijn vader gevochten heeft in het Poolse leger tegen de Russen. Zijn vader maakt deel uit van de Am Kedosjiem organisatie. Deze joodse groep vecht tegen de Russen vanwege de vele pogroms die tegen de joden gehouden worden in Rusland. De Am Kedoshim zorgt ervoor dat vele joden naar Amerika kunnen vluchten. Maar als alle joden veilig zijn gearriveerd treedt de beurscrisis op. De Amerikaanse economie holt achteruit. Veel joden zijn boos op Davids vader Max en keren terug naar Rusland. Max kan het allemaal niet meer aan. Bovendien worden ze gedwongen te verhuizen. David gaat naar een andere school. Hij is de beste van de klas. Zijn Bar Mitswa haalt hij op 13-jarige leeftijd glansrijk. Dan gaat David naar een Jeshiva (joodse religieuze school) waar hij de joodse religieuze boeken bestudeert. David krijgt les van rabbijn Sharfman, een groot Talmoedgeleerde. Maar David krijgt nu ook interesse in de boeken van mevrouw Horowitz. Hierin staan zowel joodse als niet-joodse commentaren op de Bijbel. Hij begrijpt de niet-joodse commentaren niet. Rabbijn Sharfman is er van op de hoogte en doet er niets tegen. Hij moedigt David zelfs aan, maar geeft te kennen dat niemand uit zijn joodse omgeving hem ooit zal begrijpen. David neemt vervolgens een belangrijke beslissing. Hij gaat geen rabbijnenopleiding doen, maar gaat naar de universiteit om daar Bijbel-studie te doen. Dit tot schande van zijn familie omdat hij ook les krijgt van niet-joden. Nu krijgt David het verhaal te horen van de broer van zijn vader die ook David heette. Deze blijkt te zijn gesneuveld in gevechten tegen de Russen. Max trouwde toen de vrouw van zijn broer (volgens bijbelse traditie). Uit dit huwelijk is David en zijn jongere broertje dus geboren. David krijgt tevens te horen dat de omgekomen David hetzelfde wilde gaan doen als wat David nu doet. Het boek eindigt dat David zich helemaal gaat toeleggen op het bestuderen van de Tora. Hierin probeert hij zijn geluk te vinden. Hij schrijft een boek over Genesis (In den beginne), omdat hij een nieuwe begin met zijn leven is begonnen. Dat neemt een onverwachte wending want hij moet daarvoor onderzoek doen in Duitsland. Daar wordt hij geconfronteerd met het voormalig concentratiekamp Bergen Belsen en vind daar graven van familie, de overblijfselen van het begin van zijn families liefde voor de Tora.

Mening Etsel

In den Beginne is Chaim Potoks meest autobiografische roman. Ook Potok zelf heeft pas laat, op 16-jarige leeftijd, de niet-joodse wereld leren kennen. Dit kwam door een boek Brideshead Revisited van Evelyn Waugh, een katholieke roman. Hierdoor leerde hij taal waarderen en hoe het gebruikt kon worden om verhalen te vertellen. Na het lezen van A Portrait of the Artist van Joyce leerde Potok dat je taal kan gebruiken om bezorgde ideeën en gevoelens te vormen. Zo begon Potok zich langzaam te ontwikkelen als schrijver buiten de niet-joodse wereld. Het was voor Potok een nieuw begin.

David Lurie leert de niet-joodse wereld ook voornamelijk via boeken kennen: de niet-joodse commentaren op de Bijbel, hoewel hij die aanvankelijk niet begrijpt. Maar ook het contact met zijn katholieke vriendje en de pesterijen van een andere jongen brengen hem in contact met de buitenwereld. De buitenwereld is vooral vijandig, maar bevat ook wel goeie elementen. Daarvan probeert David een graantje mee te pikken. Belangrijk is de beslissing die David neemt om op een andere manier Bijbel-studie te doen zodat hij in aanraking komt met de buitenwereld. Maar hij kan zich niet helemaal van zijn verleden ontdoen, zoals blijkt tijdens zijn bezoek aan het voormalig concentratiekamp Bergen Belsen. De buitenwereld is ook vijandig. Zo heeft Potok zelf ook nooit helemaal afstand genomen van het jodendom. Hij is een conservatieve rabbijn en schrijver geworden, dus wel een nieuw begin maar zijn wortels met zijn familie en het jodendom zijn altijd gebleven omdat de vijandige buitenwereld hem niet alles bood wat hij zocht. Potok kiest evenals David voor moderne methoden om de Tora en daarmee het jodendom te verdedigen.

Conclusie

Wat ik mooi vind aan dit boek is dat Potok goed de twijfel weergeeft van David (en ook van hemzelf) om een nieuwe stap te zetten in de (vijandige) niet-joodse wereld. Enerzijds is er die persoonlijke behoefte zich te ontwikkelen buiten de joodse traditie, anderzijds is er de verbondenheid met de traditionele joods religieuze wereld. De banden worden en kunnen niet helemaal worden verbroken. Dat is maar goed ook. Het jodendom heeft veel te bieden, zo realiseren David (en Potok) zich. Ik denk dat Chaim Potok zich dat tijdens het schrijven van zijn boeken altijd goed realiseert.

Ook is mooi dat David een andere weg kiest als zijn vader die voor geweld koos. David wil de niet-joden met woorden verslaan. Het verhaal speelt zich voornamelijk af vóór de oprichting van de staat Israël. Voor joden was het toen moeilijker om zich met wapens te verdedigen dan nu. Misschien had Potok David ook nog naar Israël kunnen laten gaan op het eind van zijn boek en laten zien hoe David tegen de Israëlische staat aankeek.

Meer recensies over Chaim Potok zijn te vinden in mijn special Boeken van Chaim Potok. © 2007 - 2009 Etsel, gepubliceerd in Recensies (Kunst en Cultuur) op 22-12-2007, laatst gewijzigd op 20-06-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Chaim (Herman Harold) Potok: Chaim Potok bracht in zijn romans de orthodox joodse wereld op een prachtige manier tot leven. De schrijver was zelf uit dit milieu afkomstig en schreef duidelijk met kennis van…
• Boekrecensie: Davita's Harp - Chaim Potok: Davita's Harp (1985) is het enige boek van Potok dat vanuit het standpunt van een vrouw wordt beschreven. Het gaat over de dochter van twee communistische ouders. D…
• Boekrecensie: Mijn naam is Asher Lev - Chaim Potok: Mijn naam is Asher Lev (1972) is een roman van Chaim Potok over een Chassidische joodse jongen uit Brooklyn, Asher Lev, die een wonderkind is begiftigd met…
• Boekrecensie: Uitverkoren - Chaim Potok: Uitverkoren (The chosen) verscheen in 1967 in Amerika en was meteen een succes. De eerste Nederlandse editie kwam in 1969 op de markt. Ook hier scoorde het boek onmid…
• Boekrecensie: De belofte - Chaim Potok: 'De belofte' is het vervolg op het boek 'Uitverkoren'. Het boek werd in 1969 uitgebracht onder de titel 'The Promise'. Wederom spelen Danny Saunders en Reuven Malter d…

Bronnen en/of referenties

• In the beginning - Chaim Potok